Chuyện nghề nơi phên dậu: Kỳ 2: Nỗi lòng người giữ kỷ cương và những cuộc thuyết phục nơi bản vắng

Nỗi trăn trở người thi hành án

Trong ngành thi hành án, những vụ việc liên quan đến tài sản thế chấp là nhà ở duy nhất luôn được coi là những "ca khó" nhất. Bởi lẽ, khi cái lán, nếp nhà bị phát mại, nó không chỉ là việc chuyển giao quyền sở hữu, mà là sự xáo trộn của cả một phận người, thậm chí là cả một gia đình nhiều thế hệ.

Chấp hành viên Bùi Ngọc Linh (Phòng THADS Khu vực 1 – Lai Châu) vẫn nhớ như in những đêm thức trắng khi tiếp nhận hồ sơ vụ việc thi hành án giữa vợ chồng ông Nguyễn Như Thành, bà Đinh Thị Như với Ngân hàng Công thương Việt Nam. Số nợ hơn 252 triệu đồng. Tài sản đảm bảo là quyền sử dụng đất và căn nhà, nơi trú ngụ duy nhất của cả gia đình.

Về mặt luật pháp, khi đương sự không có khả năng thanh toán, việc kê biên, phát mại tài sản là điều tất yếu để bảo đảm quyền lợi cho chủ nợ. Thế nhưng, khi đặt chân đến hiện trường để xác minh, anh Linh mới thấu hết cái ngặt nghèo của sự việc. Ngôi nhà ấy đang che chở cho những con người yếu thế nhất: Bố mẹ ông Thành đã ngoài 70 tuổi, trong đó người cha là nạn nhân chất độc da cam, mất sức lao động và một đứa cháu nhỏ đang tuổi ăn tuổi học.

"Nếu chỉ cầm quyết định cưỡng chế xuống và thực hiện, công lý sẽ được thực thi trên sổ sách, nhưng ngoài đời thực, chúng ta sẽ đẩy một gia đình chính sách vào cảnh không nhà. Lương tâm người làm nghề không cho phép tôi làm điều đó một cách lạnh lùng," anh Linh chia sẻ.

Anh bắt đầu hành trình "khơi thông" bế tắc. Thay vì áp dụng ngay các biện pháp cứng rắn, anh Linh kiên trì tổ chức các cuộc họp hòa giải. Anh lặn lội đến ngân hàng, dùng sự thấu hiểu và kỹ năng nghiệp vụ để thuyết phục phía chủ nợ nhìn nhận hoàn cảnh đặc biệt của đương sự. Anh phân tích về trách nhiệm xã hội, về uy tín của tổ chức tín dụng khi đồng hành cùng người dân trong khó khăn. Đồng thời, anh cũng vận động gia đình ông Thành nỗ lực khắc phục từng phần. Kết quả cuối cùng là một sự thỏa thuận đầy nhân văn: Ngân hàng đồng ý giảm lãi, giãn nợ và không yêu cầu phát mại nhà. Căn nhà vẫn đứng đó, khói bếp vẫn tỏa trên mái lá, và quan trọng nhất, niềm tin của người dân vào chính sách của Nhà nước đã được bảo vệ vẹn toàn.

Cuộc vận động "không tưởng" và nỗ lực của tình mẫu tử

Nếu vụ việc ông Thành là cuộc đấu tranh để giữ lại mái nhà, thì câu chuyện của bà Lò Thị Thinh lại là hành trình đi tìm sự thức tỉnh trong lương lai của người thân. Bà Thinh phạm tội mua bán ma túy. Bà bị tòa tuyên án tội tử hình.

Ngoài án phạt nghiêm khắc, bà còn phải thi hành các khoản án phí và truy thu ngân sách tổng cộng hơn 80 triệu đồng. Một người đã nhận án tử, chồng cũng đang ngồi tù. Tài sản của bà là căn nhà cấp 4 dột nát và mảnh đất hoang hóa, việc thu hồi khoản tiền này dường như là điều không tưởng. Nhưng với Chấp hành viên Bùi Quốc Tuân (Phòng THADS Khu vực 1), không có hồ sơ nào bị coi là "vô vọng" nếu người làm nghề còn đủ kiên nhẫn.

Anh Tuân nhắm đến mục tiêu: Vận động người con trai của bà Thinh là anh Thào Văn Lực. Những ngày đầu, hành trình bám bản của anh Tuân chỉ nhận lại sự ghẻ lạnh. Anh Lực không hiểu luật, lại đang mang nỗi mặc cảm gia đình có người phạm tội, nên mỗi khi thấy bóng dáng cán bộ thi hành án, anh lại xua đuổi, thậm chí có những lời lẽ mất bình tĩnh.

Nhưng anh Tuân không lùi bước. Anh hiểu rằng, đằng sau sự hung hăng ấy là nỗi đau và sự thiếu hiểu biết. Anh quay lại bản lần thứ hai, thứ ba, mang theo cả cán bộ xã và những người già làng có uy tín đến nhà anh Lực. Trong không gian của buổi tối vùng cao, bên bếp lửa bập bùng, anh không đọc điều nọ khoản kia của Luật THADS. Anh nói về đạo lý làm người.

"Mẹ anh đã lầm lỗi và phải trả giá bằng cả mạng sống. Nhưng phần nghĩa vụ tài chính này, nếu anh thực hiện thay mẹ, đó là cách để mẹ anh được ra đi thanh thản, để con cháu sau này không phải mang tiếng nợ nần với Nhà nước", lời nói chân tình của anh Tuân như luồng gió ấm thổi vào lòng người con. Bằng sự mềm dẻo, bền bỉ, cuối cùng anh Lực đã hiểu ra. Anh tự nguyện gom góp, vay mượn để nộp đủ số tiền. Khi biên lai thu tiền được trao tay, cả Chấp hành viên và đương sự đều thở phào nhẹ nhõm. Công lý đã được thực thi, nhưng cao hơn cả là đạo nghĩa đã được đánh thức.

 Dân vận khéo để mâu thuẫn được hóa giải bằng sự đồng thuận

Chấp hành viên Hà Thị Thu Hiền, hiện công tác tại Thi hành án dân sự tỉnh Lai Châu chia sẻ rằng: Mỗi chuyến đi cơ sở không chỉ cần sức khỏe, mà còn cần sự kiên trì, mềm dẻo và thấu hiểu người dân.

“Ở vùng cao, muốn người dân chấp hành án thì trước hết phải gần dân, hiểu dân, nói để dân tin. Trong quá trình làm việc, nhiều trường hợp người phải thi hành án không thông thạo tiếng phổ thông. Chấp hành viên phải nhờ đến cán bộ xã, trưởng bản hoặc người có uy tín trong cộng đồng để phiên dịch, giải thích. Việc tuyên truyền, vận động không thể nóng vội mà cần sự kiên nhẫn, từng bước thuyết phục để người dân hiểu và tự nguyện chấp hành”, chị Hiền chia sẻ.

Trong quá trình công tác, chị Hiền đã trực tiếp tham gia giải quyết nhiều vụ việc tại các xã vùng sâu, vùng xa, để lại những câu chuyện đáng nhớ. Một trong những vụ việc điển hình là trường hợp thi hành án tại một bản vùng cao của huyện Sìn Hồ. Người phải thi hành án là hộ gia đình có hoàn cảnh khó khăn, chưa nhận thức đầy đủ về nghĩa vụ pháp lý, ban đầu có thái độ không hợp tác.

Trước những núi khó khăn đó, chị Hiền đã nhiều lần trực tiếp đến bản, phối hợp với chính quyền địa phương, trưởng bản để tuyên truyền, giải thích rõ quyền và nghĩa vụ. Sau nhiều lần kiên trì vận động, gia đình đã hiểu và tự nguyện thực hiện nghĩa vụ, không phát sinh khiếu nại.

Một vụ việc khác liên quan đến tranh chấp tài sản, các bên đương sự có mâu thuẫn kéo dài, nguy cơ phát sinh xung đột. Chấp hành viên đã chủ động gặp gỡ từng bên, phân tích quy định pháp luật, đồng thời vận dụng linh hoạt công tác dân vận để tạo sự đồng thuận. Nhờ đó, vụ việc được giải quyết ổn thỏa, các bên chấp hành quyết định thi hành án trong tinh thần tự nguyện.

Bên cạnh đồng chí Hà Thị Thu Hiền, nhiều Chấp hành viên khác của đơn vị cũng luôn nỗ lực bám sát địa bàn, trực tiếp xuống cơ sở, góp phần tháo gỡ những vụ việc phức tạp, kéo dài. Mỗi câu chuyện thi hành án thành công không chỉ là kết quả của nghiệp vụ chuyên môn, mà còn là kết tinh của sự tận tâm, trách nhiệm và tinh thần vì nhân dân phục vụ.