Chuyện kể từ nhà thờ tổ dòng họ Đào Trọng

“Nếu là con thì thờ phía tay phải, là cháu thì thờ phía tay trái. Bố với con phải khác bên nhau nhưng ông và cháu có thể sắp xếp cùng một phía. Đó là quy luật sắp xếp của gian thờ tổ này. Gian chính giữa thờ cụ tổ 5 đời dòng họ chúng tôi.” – Vừa tranh thủ dọn dẹp ban thờ, ông Giao vừa giải thích về sự bài trí các bài vị và di ảnh từng người trong gia tộc.

Trước khi đến tham gian thờ tổ của dòng họ Đào Trọng, chúng tôi đã nghe người dân Cổ Am nói nhiều về dòng họ có nhiều con cháu đỗ khoa bảng. Gia đình ông Đào Trọng Giao chỉ là một tiểu chi trong dòng họ lớn này. Tiến sĩ Đào Trọng Thi hiện là, Ủy viên Trung ương Đảng, cũng là con cháu dòng họ. Ông Giao nhẩm tính và bảo: Có đến mấy chục giáo sư, tiến sĩ là con cháu dòng họ này. Như giáo sư tiến sĩ Đào Trọng Đạt, trước là Viện trưởng Viện Thú y; giáo sư Đào Trọng Hùng…. Nếu tính từ xa hơn, trong dòng họ này còn có cụ Đào Trọng Đủ, từng học trường Bưởi là thầy dạy của Hoàng thân Xi-ha-núc, cụ Đào Trọng Kế không làm quan trong triều nhưng giữ chức Hàn lâm… Các cụ trong tiểu chi nhà ông nhiều người làm quan trong triều, sau về làm tổng đốc một số tỉnh.

Chén trà thoang thoảng hương. Cây phất trần lặng lẽ làm nhiệm vụ phủi bụi trên các bài vị. Gian thờ tổ trầm mặc, thiêng liêng. Bức hoành phi nổi bật chữ “Thành Thái ất vị niên” càng như gợi lại không gian linh thiêng của nhà thờ tiểu chi Đào Trọng. Toàn bộ cột, kèo và chất liệu gỗ dựng gian thờ tổ này đều được làm từ lim và vàng tâm. Hoành phi, câu đối được làm mới… Nhưng vẫn chưa giá trị bằng những bảng vàng thành tích mà con cháu của dòng họ đạt được.

Gian thờ tổ của tiểu chi nằm trong khuôn viên nhà ông Giao, vốn là nhà cổ từ thời các cụ để lại. Sân vườn rộng. Chung quanh đều là anh em ruột thịt cả. Cuộc sống quây quần của đại gia đình nhà ông cùng những gì thấy và nghe được trong bảng vàng dòng họ mới thấy trân trọng thêm những gì thuộc về nền nếp, gia phong.

Cần phải nói thêm về tiểu chi Đào Trọng của gia đình ông Đào Trọng Giao. Đây là tiểu chi trong dòng họ lớn nhất Đào Đăng Mạnh Trọng với hơn 600 suất đinh ở xã Cổ Am. Gian thờ tổ của tiểu chi Đào Trọng cách nhà thờ của dòng họ không xa. Nhà thờ nhỏ, gọn với cột đá nguyên khối, những vì kèo bằng chất liệu gỗ lim còn nguyên với thời gian. Điều khiến chúng tôi lưu tâm nhất là bảng thành tích của con cháu và những tấm bằng khen của các cấp biểu dương dòng họ có nhiều thành tích nuôi dạy con cháu hiếu thảo, thành đạt. Người trông coi nhà thờ dòng họ tiết lộ, dư quỹ khuyến học của dòng họ có lúc  lên tới hàng trăm triệu đồng. Và một nét đẹp đáng quý nữa từ con cháu của dòng họ lớn nhất Cổ Am này: cứ mồng 2 tháng Chạp hằng năm, con cháu từ khắp nơi xa xôi lại tụ về nhà thờ dòng họ để dâng hương báo cáo tổ tiên. Truyền thống ấy có lẽ luôn là động lực thúc đẩy tinh thần hiếu học và vươn lên của con cháu dòng họ Đào Đăng Mạnh Trọng….

Linh Chi