Chuyên gia khuyến cáo người dân cần bình tĩnh trong 15 phút đầu khi nghi bị lừa đảo

Trước thực tế các thủ đoạn lừa đảo trực tuyến ngày càng tinh vi, an ninh mạng không còn là câu chuyện riêng của từng hệ thống hay doanh nghiệp. Bảo vệ người dùng, dữ liệu và toàn bộ hành trình số đang trở thành yêu cầu cấp thiết, đòi hỏi sự chung tay của cơ quan quản lý, doanh nghiệp và cộng đồng.

Chuyển từ bảo vệ hệ thống sang bảo vệ cả hệ sinh thái số

Chiều 14/8, tại Hà Nội, Tạp chí điện tử An ninh mạng Việt Nam tổ chức Hội thảo “Kiến tạo niềm tin số - Doanh nghiệp Việt chung tay bảo vệ người tiêu dùng”, hưởng ứng lời kêu gọi của Thủ tướng Chính phủ, Trưởng Ban Chỉ đạo An ninh mạng quốc gia tại Lễ mít tinh hưởng ứng Ngày An ninh mạng Việt Nam năm 2026.

Hội thảo là một trong những hoạt động mở đầu của Chuỗi hoạt động hưởng ứng Ngày An ninh mạng Việt Nam năm 2026 với chủ đề “Vì một không gian mạng nhân văn cho mỗi người”, diễn ra từ ngày 14-16/8 tại Hà Nội.

Từ góc độ cơ quan chuyên trách, Thượng tá Triệu Mạnh Tùng - Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an, cho rằng cách tiếp cận về an ninh mạng cần có sự thay đổi căn bản.

Theo ông, an ninh mạng hiện không còn là vấn đề riêng của từng hệ thống hay từng doanh nghiệp. Một vụ việc có thể bắt đầu từ tài khoản giả mạo trên mạng xã hội, tiếp tục bằng việc khai thác dữ liệu cá nhân, sử dụng hạ tầng viễn thông và cuối cùng là một giao dịch tài chính. Ngược lại, một lỗ hổng trong hệ thống của doanh nghiệp cũng có thể trở thành điểm khởi đầu cho cả chuỗi rủi ro, tác động đến nhiều tổ chức và người sử dụng.

Từ thực tiễn này, lãnh đạo A05 đề nghị doanh nghiệp tập trung vào 4 yêu cầu trọng tâm. Thứ nhất, chủ động tích hợp an ninh mạng ngay từ quá trình phát triển sản phẩm, dịch vụ, thay vì chỉ xử lý khi sự cố xảy ra. Thứ hai, chuyển từ phòng vệ thụ động sang chủ động phát hiện, cảnh báo và ngăn chặn nguy cơ từ sớm, từ xa. Thứ ba, tăng cường kết nối, chia sẻ thông tin và phối hợp giữa các chủ thể trong hệ sinh thái số. Thứ tư, gắn bảo đảm an ninh mạng với bảo vệ dữ liệu và người sử dụng.

Trong bối cảnh các cuộc tấn công ngày càng được tự động hóa, Thượng tá Triệu Mạnh Tùng nhấn mạnh nguyên tắc “tốc độ phòng thủ phải nhanh hơn tốc độ tấn công”. Theo đó, doanh nghiệp cần đẩy mạnh ứng dụng AI, phân tích dữ liệu và các công nghệ phòng, chống gian lận để có thể phát hiện, cảnh báo và ngăn chặn nguy cơ trước khi thiệt hại xảy ra.

Theo Thượng tá Triệu Mạnh Tùng, trong nền kinh tế số, an ninh mạng không đơn thuần là vấn đề kỹ thuật mà đã trở thành một điều kiện của phát triển và một thành tố của năng lực cạnh tranh. Do đó, đầu tư cho an ninh mạng cần được doanh nghiệp nhìn nhận như một khoản đầu tư cho sự phát triển, uy tín thương hiệu và niềm tin của khách hàng.

Đại tá, Tiến sĩ Nguyễn Hồng Quân - Phó Cục trưởng A05, Trưởng Ban An ninh dữ liệu và Bảo vệ dữ liệu cá nhân, Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, cũng nhấn mạnh mục tiêu cuối cùng của an ninh mạng phải hướng đến con người. Theo ông, sự an toàn không chỉ dừng ở việc bảo vệ hệ thống mà phải là bảo đảm an toàn cho mỗi cá nhân khi tham gia đời sống số, trong đó con người vừa là trung tâm vừa là mục tiêu của quá trình phát triển.

Một trong những nội dung quan trọng tại hội thảo là việc thúc đẩy vai trò của doanh nghiệp trong chủ động bảo vệ khách hàng trên môi trường số. Các đại biểu tập trung trao đổi giải pháp giúp doanh nghiệp chuyển từ xử lý sự cố sang chủ động phòng ngừa; tăng cường bảo vệ tài khoản, dữ liệu, giao dịch và các hoạt động của người sử dụng.

Trong khuôn khổ chương trình, Tạp chí điện tử An ninh mạng Việt Nam công bố và tổ chức ký kết chương trình “Chung tay xây dựng Lá chắn số cho mọi nhà - Vì một tương lai số an toàn” với các doanh nghiệp số.Chương trình hướng tới phổ cập kỹ năng số cho toàn dân, đồng thời thúc đẩy phát triển các công nghệ an ninh mạng chiến lược Make in Vietnam.

Tạp chí cũng phối hợp giới thiệu “Bộ nguyên tắc nhận diện phòng, chống lừa đảo trực tuyến”, cung cấp những kiến thức và kỹ năng thiết thực để người dân chủ động nhận diện, phòng tránh các hình thức lừa đảo trên môi trường số.

Các tham luận tại hội thảo tập trung vào nhiều vấn đề như bảo vệ trẻ em, gia đình và doanh nghiệp; tự chủ công nghệ và hạ tầng số; nhận diện các hình thức tấn công người dùng; phát huy dữ liệu cộng đồng trong phòng, chống lừa đảo trực tuyến.

“15 phút vàng” xử lý khi nghi bị lừa đảo trực tuyến

Chia sẻ tại hội thảo, ông Ngô Minh Hiếu - Giám đốc Chống lừa đảo, thành viên Hiệp hội An ninh mạng quốc gia cho biết, mới đây ông tiếp nhận thông tin về một nạn nhân có điều kiện kinh tế và hiểu biết nhưng vẫn bị lừa đảo với số tiền lên tới 7 tỷ đồng.

Theo ông Hiếu, trường hợp này cho thấy lừa đảo trực tuyến không chỉ nhắm đến những người thiếu kiến thức công nghệ. Bất kỳ ai cũng có thể trở thành nạn nhân nếu mất cảnh giác hoặc để lộ những dữ liệu có thể bị tội phạm khai thác.

Các đối tượng thường tiếp cận nạn nhân thông qua nhiều kênh như đường link, tin nhắn SMS, Telegram, Facebook và các nền tảng mạng xã hội khác. Với sự phát triển của công nghệ, tội phạm ngày càng tận dụng deepfake, hình ảnh và giọng nói giả mạo để tạo dựng những nội dung có vẻ chân thực, từ đó gia tăng khả năng đánh lừa người dùng.

Đề cập các giải pháp đang được triển khai để bảo vệ người dân, ông Hiếu cho biết theo một số thông tin từ Ngân hàng Nhà nước, tính đến ngày 29/6/2026, khoảng 4,6 triệu khách hàng đã được cảnh báo thông qua một nền tảng bảo vệ người sử dụng tài khoản ngân hàng; khoảng 150 triệu giao dịch đã được hệ thống ngăn chặn.

Theo ông Hiếu, đây là hệ thống CIMO, có chức năng cảnh báo khi người dân thực hiện giao dịch chuyển tiền tới những tài khoản có dấu hiệu nghi ngờ, qua đó góp phần ngăn chặn giao dịch có nguy cơ lừa đảo.

Thời gian tới, các đơn vị sẽ tiếp tục phối hợp với cơ quan chức năng, trong đó có lực lượng công an phụ trách an ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, để tích hợp thêm các tính năng bảo vệ người dân.

Điểm đáng chú ý là các giải pháp này hướng tới việc tích hợp trực tiếp vào hệ thống của ngân hàng, nhà mạng viễn thông và các nền tảng liên quan, thay vì yêu cầu người dân phải cài đặt thêm nhiều ứng dụng riêng biệt. Qua đó, việc cảnh báo và nhận diện dấu hiệu bất thường có thể được thực hiện thuận tiện, chủ động hơn.

Ông Hiếu cho rằng những giải pháp này, cùng với việc nâng cao nhận thức của người dân và tăng cường cảnh báo từ cơ quan chức năng, đã góp phần tạo ra những chuyển biến tích cực trong công tác phòng, chống lừa đảo trực tuyến. Theo ông, việc thường xuyên tổ chức các hội thảo, sự kiện và hoạt động tuyên truyền, cảnh báo đã giúp người dân nâng cao kỹ năng số, nhận diện tốt hơn các thủ đoạn lừa đảo và chủ động phòng ngừa.

Phân tích một kịch bản lừa đảo phổ biến, ông Ngô Minh Hiếu cho biết tội phạm thường bắt đầu bằng việc thu thập dữ liệu cá nhân để nắm thông tin về nạn nhân. Sau đó, chúng có thể mạo danh công an, cơ quan quản lý hoặc các tổ chức có uy tín, tạo áp lực tâm lý, dẫn dụ nạn nhân vào môi trường do đối tượng kiểm soát và cuối cùng tìm cách chiếm đoạt OTP, mật khẩu hoặc quyền truy cập tài khoản.

Đặc biệt, chuyên gia nhấn mạnh 15 phút đầu tiên sau khi nghi ngờ bị lừa đảo là khoảng thời gian đặc biệt quan trọng.

Người dân cần giữ bình tĩnh, không tiếp tục nhấp vào đường link hoặc thực hiện theo hướng dẫn của đối tượng. Việc đầu tiên cần làm là ngắt kết nối mạng để hạn chế khả năng đối tượng tiếp tục can thiệp vào thiết bị hoặc tài khoản. Nếu liên quan đến tài khoản ngân hàng, người dân cần lập tức liên hệ ngân hàng để khóa tài khoản, đồng thời thay đổi mật khẩu trên các ứng dụng, tài khoản và thiết bị có nguy cơ bị xâm nhập.

Bên cạnh đó, người bị hại cần lưu giữ các bằng chứng liên quan như tin nhắn, số điện thoại, tài khoản, đường link, nội dung trao đổi và thông tin giao dịch để báo cáo cơ quan chức năng. Việc báo cáo không chỉ phục vụ xử lý vụ việc mà còn giúp cảnh báo, ngăn ngừa những nạn nhân tiếp theo.

Ông Hiếu đặc biệt lưu ý, dù bị lừa với số tiền lớn hay nhỏ, người dân đều nên chủ động báo cáo. Mỗi thông tin được cung cấp có thể giúp cơ quan chức năng nhận diện phương thức, thủ đoạn mới và bảo vệ thêm nhiều người.

“Một cuộc lừa đảo đều bắt nguồn từ dữ liệu”, ông Hiếu nhấn mạnh, đồng thời khuyến nghị người dân chủ động bảo vệ dữ liệu cá nhân, hạn chế công khai hình ảnh cá nhân, gia đình trên mạng xã hội; kiểm soát danh sách bạn bè và thông tin về các mối quan hệ. Theo chuyên gia, việc hạn chế để lộ những thông tin này sẽ khiến tội phạm khó thu thập dữ liệu, xây dựng kịch bản giả mạo và tạo lòng tin với nạn nhân.

Vì một không gian mạng nhân văn cho mỗi người

Hội thảo diễn ra trong khuôn khổ Chuỗi hoạt động hưởng ứng Ngày An ninh mạng Việt Nam năm 2026, với nhiều chương trình hướng tới nâng cao nhận thức, kỹ năng và trách nhiệm của cộng đồng trên không gian mạng.

Chuỗi hoạt động diễn ra từ ngày 14-16/8 tại Hà Nội, gồm triển lãm, trải nghiệm các sản phẩm, nền tảng và giải pháp công nghệ an toàn tại Công viên Thống Nhất; Gala khai mạc “Giai điệu thế hệ số”; chương trình nghệ thuật “Bình yên không gian mạng Việt Nam”; cùng các hoạt động cộng đồng, trò chơi và hướng dẫn kỹ năng an toàn số cho người dân.

Điểm nhấn là Gala nghệ thuật “Bình yên không gian mạng Việt Nam”, diễn ra tối 15/8. Chương trình phản ánh những câu chuyện đời sống trên không gian mạng, từ sự kết nối, chia sẻ đến những mất mát do lừa đảo trực tuyến; đồng thời tôn vinh những cá nhân, lực lượng âm thầm góp phần giữ gìn bình yên trên môi trường số.

Xuyên suốt chương trình là hình tượng “Bàn tay chung sức”, biểu tượng cho trách nhiệm, sự đồng hành và sức mạnh cộng đồng trong kỷ nguyên số.

Thông điệp được lan tỏa là sự bình yên trên không gian mạng không chỉ được tạo nên bởi công nghệ hay lực lượng chuyên trách mà còn bắt đầu từ ý thức, trách nhiệm và sự tử tế của mỗi người. Mỗi hành động đúng, mỗi sự sẻ chia và mỗi bàn tay chung sức đều có thể góp phần xây dựng một không gian mạng an toàn, tin cậy và nhân văn.

Thông qua chuỗi hoạt động, Ban tổ chức kỳ vọng kết nối cơ quan quản lý, lực lượng chuyên trách, doanh nghiệp, chuyên gia và cộng đồng; thúc đẩy các sáng kiến bảo vệ người dùng, từng bước đưa an ninh mạng trở thành trách nhiệm, kỹ năng và hành động của toàn xã hội.

Bảo vệ con người là mục tiêu cuối cùng của công tác bảo đảm an ninh mạng. Kiến tạo niềm tin số là nền tảng để xây dựng một không gian mạng an toàn, lành mạnh, tin cậy và nhân văn cho mỗi người.