Chuyển đổi số trong Thi hành án dân sự: “Chìa khóa” minh bạch hóa quy trình, giảm thiểu thời gian, chi phí Bài 1: Chuyển đổi số: Xu thế tất yếu, hướng tới nền hành chính chuyên nghiệp, phục vụ

Cùng với những bước tiến mới trong hoàn thiện hành lang pháp lý cho công tác thi hành án dân sự, thực tiễn cũng đặt ra những yêu cầu bức thiết cho toàn hệ thống trong việc thay thế các hình thức thủ công sang chuyển đổi số mạnh mẽ và toàn diện. Do đó, chuyển đổi số trong toàn ngành không chỉ nhằm giảm thiếu thời gian, chi phí cho người dân, doanh nghiệp mà còn giúp công khai, minh bạch quy trình tổ chức thi hành án dân sự.

Áp lực gia tăng từ số lượng và tính chất vụ việc thi hành án

Một trong những nguyên nhân trực tiếp đặt ra yêu cầu cấp thiết phải chuyển đổi số trong THADS chính là sự gia tăng nhanh chóng về số lượng và quy mô các vụ việc phải thi hành.

Theo báo cáo tổng kết công tác THADS năm 2025, tổng số việc phải thi hành trên toàn quốc đã vượt mốc hơn 1 triệu việc, tăng hơn 4% so với năm trước; đặc biệt, tổng số tiền phải thi hành lên tới hơn 683 nghìn tỷ đồng (tăng hơn 38%). Những con số này phản ánh áp lực rất lớn đối với hệ thống THADS.

Đáng chú ý, cùng với sự gia tăng về số lượng là sự phức tạp ngày càng cao của các vụ việc. Nhiều vụ án kinh tế, tham nhũng có giá trị rất lớn, liên quan đến hàng nghìn, thậm chí hàng chục nghìn người bị hại. Có thể kể đến những vụ việc với số lượng người tham gia đặc biệt lớn như vụ Vạn Thịnh Phát với hơn 43.000 người bị hại, vụ FLC trên 28.000 bị hại; vụ Tân Hoàng Minh trên 6.000 bị hại... Việc tổ chức thi hành án đối với những vụ việc này đòi hỏi khối lượng xử lý hồ sơ khổng lồ, khối lượng tiền phải chi trả cho các bị hại cũng lớn nhất trong lịch sử.

Trong khi đó, nhiều khâu trong quy trình thi hành án vẫn còn thực hiện thủ công, đặc biệt là công tác tống đạt giấy tờ, thông báo thi hành án, xác minh điều kiện thi hành… Điều này không chỉ mất rất nhiều thời gian, công sức mà còn tiềm ẩn nguy cơ sai sót, chậm trễ, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của các bên liên quan.

Chính vì vậy, nếu không có sự hỗ trợ của công nghệ thông tin, việc quản lý và xử lý khối lượng công việc ngày càng lớn này sẽ trở nên quá tải, khó bảo đảm chất lượng và tiến độ. Chuyển đổi số vì thế trở thành giải pháp mang tính đột phá để giải quyết bài toán “quá tải” trong THADS.

Phù hợp với mô hình tổ chức mới của hệ thống THADS

Một yếu tố quan trọng khác làm gia tăng tính cấp thiết của chuyển đổi số là việc tổ chức lại hệ thống THADS theo mô hình mới, gắn với chủ trương tinh gọn bộ máy và xây dựng chính quyền địa phương hai cấp.

Theo đó, từ 1/7/2025, hệ thống THADS đã được tổ chức lại theo hướng một cấp tại địa phương, gồm 34 cơ quan THADS cấp tỉnh và 355 Phòng THADS khu vực trực thuộc. Mô hình cơ quan THADS một cấp được đánh giá là một đột phá trong tư duy tổ chức bộ máy, nhằm trao quyền thực chất, tăng tính chủ động và linh hoạt cho các cơ quan THADS cấp tỉnh, TP. Trưởng cơ quan THADS tỉnh giờ đây không chỉ chịu trách nhiệm điều hành toàn diện trong phạm vi địa phương, mà còn được phân quyền đầy đủ về tổ chức nhân sự, quản lý tài chính, điều phối nguồn lực và quản lý giám sát thống nhất, toàn diện hệ thống THADS của tỉnh, TP.

Điểm nổi bật của mô hình là đưa hệ thống THADS gần dân, sát dân và phục vụ Nhân dân tốt hơn. Người dân không còn cần phải xác định cơ quan THADS có thẩm quyền trong quá trình yêu cầu THA như trước đây mà có thể trực tiếp yêu cầu THA tại bất kỳ Phòng THADS khu vực nào trong phạm vi tỉnh, TP thuận tiện, nhanh chóng.

Cũng thông qua các nền tảng số, lãnh đạo cơ quan THADS cấp tỉnh có thể theo dõi tình hình công việc của từng phòng khu vực theo thời gian thực; các báo cáo, dữ liệu được cập nhật liên tục, giúp việc ra quyết định nhanh chóng và chính xác hơn. Đặc biệt, việc triển khai nền tảng số THADS và Trung tâm giám sát, điều hành thông minh đã bước đầu tạo ra một hệ sinh thái số thống nhất, cho phép tổ chức, quản lý và giám sát toàn bộ hoạt động thi hành án trên môi trường điện tử. Đây là tiền đề quan trọng để hệ thống THADS thích ứng hiệu quả với mô hình tổ chức mới.

Giảm chi phí, tiết kiệm thời gian cho Nhà nước, người dân và doanh nghiệp

Một trong những lợi ích rõ ràng và thiết thực nhất của chuyển đổi số trong THADS là giúp giảm đáng kể chi phí và thời gian cho tất cả các bên liên quan.

Đơn cử, hệ thống Biên lai THA điện tử, chỉ tính từ ngày 1/10/2025 đến ngày 28/3/2026 đã có hơn 800 ngàn biên lai điện tử được phát hành với số tiền trên 35 ngàn tỷ đồng. Các giao dịch nộp - thu tiền đều được kiểm soát và đối soát chặt chẽ trên hệ thống, bảo đảm tuân thủ pháp luật, ngăn ngừa thất thoát và nâng cao uy tín ngành. Hệ thống không chỉ là phần mềm quản lý, mà là nền tảng giúp thay đổi cách thức vận hành toàn ngành THADS, hướng đến một mô hình quản trị hiện đại, minh bạch và lấy người dân làm trung tâm.

Từ ngày 23/6/2025, hệ thống Biên lai điện tử đã được vận hành triển khai thí điểm tại TP Hồ Chí Minh, đánh dấu bước tiến quan trọng trong chuyển đổi số ngành THADS tại một trong những địa phương có khối lượng công việc lớn nhất cả nước. Và ngày 4/7/2025, Bộ Tư pháp chính thức khai trương hệ thống Biên lai điện tử, đánh dấu bước tiến quan trọng trong ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI).

Người dân, doanh nghiệp cũng có thể tra cứu thông tin biên lai mọi lúc, mọi nơi qua cổng điện tử, bảo đảm tính công khai và thuận tiện hơn. Với lãnh đạo điều hành, hệ thống cho phép báo cáo dữ liệu tức thời theo thời gian thực, hỗ trợ ra quyết định nhanh chóng và nâng cao hiệu quả quản lý. Với giải pháp này, dù người dân hay doanh nghiệp ở bất kỳ đâu, vào bất kỳ thời điểm nào, khoảng cách địa lý không còn là rào cản trong việc nộp tiền thi hành án và nhận chứng từ. Đây là bước tiến lớn trong quá trình xây dựng nền hành chính công khai, hiện đại, minh bạch và phục vụ tốt hơn cho người dân.

Đối với Chấp hành viên và cơ quan THADS, việc ứng dụng công nghệ thông tin giúp tự động hóa nhiều khâu trong quy trình nghiệp vụ như: thụ lý hồ sơ, ra quyết định THA, theo dõi tiến độ, quản lý tài sản, thanh toán tiền THA… Điều này không chỉ giúp giảm tải công việc hành chính mà còn hạn chế sai sót do yếu tố con người.

“Kênh” giám sát hiệu quả

Một yêu cầu quan trọng trong công tác THADS là phải bảo đảm tính minh bạch, công khai. Trong bối cảnh hiện nay, chuyển đổi số chính là công cụ hữu hiệu để thực hiện mục tiêu này. Thông qua các hệ thống phần mềm và cơ sở dữ liệu điện tử, toàn bộ quá trình THA có thể được “số hóa” và lưu vết đầy đủ: từ khâu thụ lý, ra quyết định, xác minh, tổ chức thi hành cho đến kết quả cuối cùng. Điều này giúp hạn chế tối đa việc can thiệp trái phép, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho công tác kiểm tra, giám sát.

Đặc biệt, các nền tảng số cho phép cơ quan THADS cấp trên theo dõi tiến độ giải quyết từng vụ việc của cấp dưới theo thời gian thực. Những vụ việc chậm tiến độ, có dấu hiệu vi phạm hoặc tồn đọng kéo dài sẽ được phát hiện kịp thời, từ đó có biện pháp chỉ đạo, chấn chỉnh.

Việc quản lý bằng dữ liệu số cũng giúp lượng hóa rõ ràng kết quả công việc của từng đơn vị, từng Chấp hành viên. Trên cơ sở đó, có thể đánh giá khách quan mức độ hoàn thành nhiệm vụ, làm rõ trách nhiệm cá nhân, tập thể khi không đạt chỉ tiêu.

Từ những phân tích trên có thể thấy, chuyển đổi số trong công tác THADS không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu tất yếu, cấp bách xuất phát từ thực tiễn. Những bước đi ban đầu như triển khai nền tảng số, xây dựng các phần mềm nghiệp vụ, hệ thống Biên lai điện tử hay nền tảng số THADS IOC… đã cho thấy hiệu quả tích cực và mở ra triển vọng lớn cho việc hiện đại hóa toàn diện hệ thống THADS. Chuyển đổi số, vì thế, không chỉ là giải pháp kỹ thuật, mà chính là “chìa khóa” để nâng cao hiệu lực, hiệu quả của công tác THADS.

(Còn tiếp)