Chuyển đổi số mở lối thoát nghèo bền vững
Đưa dịch vụ công đến tận thôn, buôn, mở rộng khả năng tiếp cận thông tin, hỗ trợ người dân sử dụng các nền tảng số trong đời sống và sản xuất... Chuyển đổi số đang góp phần thu hẹp khoảng cách phát triển, tạo thêm cơ hội để người dân, nhất là hộ nghèo và đồng bào ở vùng khó khăn, tiếp cận chính sách, cải thiện sinh kế và vươn lên thoát nghèo bền vững.
Đưa thông tin, dịch vụ công đến gần dân
Đứng trước “Hòm thư 4.0 - Lắng nghe ý kiến Nhân dân” tại xã đảo Nhơn Châu, tỉnh Gia Lai, ông Nguyễn Văn Tám sử dụng điện thoại quét mã QR để gửi phản ánh trực tiếp tới lãnh đạo xã. Không còn phải vượt sóng sang đất liền hay chờ đợi những buổi tiếp xúc cử tri định kỳ, người dân có thêm một kênh để bày tỏ ý kiến, kiến nghị với chính quyền.
Câu chuyện ở xã đảo duy nhất của tỉnh Gia Lai cho thấy công nghệ đang góp phần thu hẹp khoảng cách địa lý, tạo điều kiện để người dân tham gia vào hoạt động quản lý và giám sát của chính quyền. Đây cũng là yêu cầu đặt ra trong quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, khi nhiều nhiệm vụ được chuyển về cấp xã, đòi hỏi phương thức phục vụ phải linh hoạt, hiệu quả hơn.
Tại xã đảo Nhơn Châu, nơi có 3 thôn với khoảng 605 hộ, tương đương 2.360 nhân khẩu, việc đưa vào vận hành Kiosk thông minh cùng phần mềm iDesk đã tạo chuyển biến trong giải quyết thủ tục hành chính. Năm 2025, địa phương đạt tỷ lệ 100% tiếp nhận và giải quyết hồ sơ dịch vụ công trực tuyến, số hóa hồ sơ đạt 100%, cấp kết quả điện tử đạt 97,41% và tái sử dụng dữ liệu số hóa đạt 93,72%. Đến nay, 1.290/1.461 trường hợp đủ điều kiện trên đảo đã được hỗ trợ kích hoạt tài khoản VNeID mức độ 2.
Tại xã Bình Dương, trong 6 tháng đầu năm 2026, địa phương giải quyết 2.243/2.278 hồ sơ, đạt tỷ lệ hồ sơ đúng và trước hạn 99,19%. Các chỉ số tiếp nhận trực tuyến và số hóa hồ sơ đều đạt 100%, góp phần đưa Bộ chỉ số phục vụ người dân và doanh nghiệp lên 97,24/100 điểm.
Còn tại phường Hoài Nhơn Bắc, chính quyền chủ động đưa công sở về nhà văn hóa khu phố Túy Thạnh, tổ chức tiếp nhận hồ sơ ngoài giờ vào ngày thứ Bảy. Mô hình đã giải quyết 105 trường hợp thuộc các lĩnh vực đất đai, hộ tịch và người có công, giúp người dân thuận tiện hơn trong thực hiện thủ tục hành chính.
Không chỉ ở những địa bàn đặc thù như xã đảo, việc đưa dịch vụ công đến gần người dân cũng đang được triển khai tại nhiều địa phương ở Đắk Lắk.
Từ sáng sớm, Nhà văn hóa buôn Mrâo, xã Krông Năng đã rộn ràng tiếng người dân đến làm thủ tục hành chính. Thay vì phải đi lại đến trụ sở xã, bà con được cán bộ trực tiếp hướng dẫn, hỗ trợ giải quyết những vướng mắc ngay tại nơi sinh sống.
Vợ chồng chị H’Măn Mlô (47 tuổi) và anh Y Nhim Niê (48 tuổi) là một trong những trường hợp được hỗ trợ. Do kết hôn muộn, sinh con muộn, lại bận rộn mưu sinh nên anh chị chưa hoàn tất thủ tục đăng ký kết hôn và giấy khai sinh cho con. Nhờ được cán bộ vận động, hướng dẫn trực tiếp tại buôn, các thủ tục quan trọng đã được giải quyết.
Không riêng gia đình chị H’Măn Mlô, nhiều vướng mắc về đất đai, thừa kế vốn khiến người dân e ngại cũng được cán bộ hướng dẫn cụ thể. Như trường hợp ông Alê Mi (62 tuổi) đến nhờ tư vấn về diện tích đất do cha mẹ vợ để lại nhưng chưa rõ nguồn gốc. Sự hỗ trợcủa tổ công tác giúp gia đình ông nắm được các bước cần thiết để hoàn thiện hồ sơ pháp lý.
Chị H Biên Niê, Bí thư Chi bộ buôn Mrâo, nơi có hơn 500 hộ dân chủ yếu là đồng bào dân tộc Ê Đê, chia sẻ, trước đây đời sống còn khó khăn, nhiều người ngại đến trụ sở xã làm thủ tục. Khi dịch vụ công lưu động được đưa về tận buôn, bà con rất phấn khởi và mong muốn mô hình được duy trì định kỳ.
Thực hiện “Tháng cao điểm hành động cải cách hành chính”, Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Krông Năng đã tổ chức 3 đợt phục vụ lưu động tại các thôn Huệ An, Lộc Bằng và buôn Mrâo, giải quyết hàng trăm hồ sơ thuộc các lĩnh vực hộ tịch, chính sách xã hội và đất đai.
Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Krông Năng H’Rô Ma Mlô nhấn mạnh, mục tiêu cốt lõi của địa phương là đưa dịch vụ công đến gần dân hơn, lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo hiệu quả hoạt động.
Thu hẹp khoảng cách số, bảo đảm quyền tiếp cận thông tin
Bên cạnh giải quyết thủ tục hành chính, khả năng tiếp cận thông tin cũng là yếu tố quan trọng để người dân, nhất là hộ nghèo và người dân ở vùng khó khăn, có thể chủ động nắm bắt chính sách, tìm kiếm cơ hội phát triển.
Tại Đồng Tháp, công tác truyền thông chính sách đang được đổi mới theo hướng đa dạng hóa phương thức, kết hợp hệ thống truyền thanh cơ sở, báo chí, các hình thức truyền thông trực quan và nền tảng số.
Trong đó, Tiểu dự án 1 về Giảm nghèo về thông tin thuộc Dự án 6, Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021-2025 đã góp phần hỗ trợ đầu tư hệ thống truyền thanh, mở rộng kết nối Internet và nâng cao khả năng tiếp cận thông tin của người dân.
Ở khu vực nông thôn, hệ thống truyền thanh cơ sở tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong phổ biến chủ trương, chính sách và thông tin phục vụ đời sống. Với ưu điểm dễ tiếp cận, không đòi hỏi thiết bị công nghệ hay kỹ năng sử dụng Internet, loa truyền thanh giúp người dân nắm bắt kịp thời các chính sách hỗ trợ sinh kế, chương trình an sinh xã hội và hướng dẫn sản xuất.
Cùng với đó, báo chí địa phương tăng cường tin, bài, phóng sự về công tác giảm nghèo, giới thiệu những mô hình phát triển kinh tế hiệu quả. Các hình thức truyền thông trực quan như pa-nô, băng-rôn, tờ rơi cũng được triển khai tại nhiều địa bàn.

Đặc biệt, Đồng Tháp chú trọng tổ chức đối thoại trực tiếp giữa chính quyền với người dân. Nội dung trao đổi tập trung vào vay vốn tín dụng, đào tạo nghề, chuyển đổi mô hình sản xuất và thực hiện chính sách an sinh xã hội. Qua đó, người dân có thể trực tiếp phản ánh khó khăn, đề xuất nhu cầu và được cơ quan chức năng giải đáp, hướng dẫn.
Ở cấp cơ sở, đội ngũ tuyên truyền viên, cán bộ Mặt trận và các tổ chức đoàn thể phát huy vai trò trong phổ biến chính sách đến từng hộ gia đình. Việc hỗ trợ không chỉ dừng ở cung cấp thông tin mà còn bao gồm hướng dẫn thủ tục vay vốn, tư vấn kỹ thuật trồng trọt, chăn nuôi và giới thiệu các chương trình đào tạo nghề phù hợp.
Đáng chú ý, hạ tầng viễn thông của tỉnh đã được mở rộng. Theo thông tin của địa phương, 100% xã, phườngđược phủ hạ tầng băng rộng cáp quang và Internet di động băng rộng. Mạng truyền số liệu chuyên dùng được triển khai đến 100% cơ quan nhà nước từ cấp tỉnh đến cấp xã, phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành và trao đổi thông tin.
Tuy nhiên, hạ tầng công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi người dân có đủ kỹ năng sử dụng. Vì vậy, Đồng Tháp chú trọng triển khai phong trào “Bình dân học vụ số”, tổ chức hướng dẫn, tập huấn kỹ năng số cơ bản cho cán bộ và người dân. Nội dung tập huấn tập trung vào sử dụng dịch vụ công trực tuyến, các tiện ích số, thanh toán điện tử và ứng dụng công nghệ trong đời sống, sản xuất.
Lực lượng nòng cốt là các Tổ công nghệ số cộng đồng. Thông qua phương thức “cầm tay chỉ việc” tại khu dân cư và hộ gia đình, các thành viên hỗ trợ người dân cài đặt, sử dụng ứng dụng VNeID, thực hiện thanh toán không dùng tiền mặt qua các nền tảng như Viettel Money và khai thác tiện ích trên ứng dụng e-Dong Thap.
Một số mô hình như “Một công dân - một danh tính số”, “Đại sứ số”, “Chợ 4.0 - Không dùng tiền mặt” được triển khai nhằm khuyến khích người dân hình thành thói quen sử dụng công nghệ trong giao dịch, tiếp cận dịch vụ và giải quyết công việc hằng ngày.
Cùng với đó, nhiều địa phương xây dựng trang thông tin điện tử, nhóm Zalo cộng đồng và trang mạng xã hội để phổ biến chủ trương, hướng dẫn thủ tục hành chính, giải đáp thắc mắc và cung cấp thông tin về các chương trình hỗ trợ người dân.
Việc kết hợp truyền thông trực tiếp với nền tảng số giúp đa dạng hóa cách thức tiếp nhận thông tin, rút ngắn thời gian tra cứu và hỗ trợ người dân chủ động hơn. Thông tin được cung cấp qua các kênh chính thống cũng góp phần hạn chế tình trạng tiếp nhận thông tin thiếu kiểm chứng, sai lệch về chính sách.
Nâng cao trách nhiệm chính quyền, tháo gỡ điểm nghẽn ở cơ sở
Chuyển đổi số không chỉ đòi hỏi hạ tầng và công nghệ mà còn cần sự thay đổi trong phương thức quản lý, điều hành và trách nhiệm thực thi công vụ.
Tại xã Ea Phê, tỉnh Đắk Lắk, địa phương đã chia nhỏ 10 nhóm bài toán lớn về chuyển đổi số thành các đầu việc cụ thể, gắn trách nhiệm trực tiếp với người đứng đầu và theo dõi tiến độ hằng tuần thông qua Hệ thống đánh giá công chức theo chỉ số KPI. Phương châm “rõ người, rõ việc, rõ tiến độ, rõ sản phẩm” được cụ thể hóa trong quá trình tổ chức thực hiện.
Nhờ đó, tỷ lệ kích hoạt tài khoản VNeID mức 2 đạt 97% kế hoạch; 19/19 tổ công nghệ số cộng đồng được kiện toàn. Người dân cũng từng bước được hưởng lợi từ quy trình giải quyết thủ tục hành chính trực tuyến.
Anh Chu Văn Khương, ở thôn Bắc Sơn, cho biết trước đây mỗi lần làm thủ tục đất đai phải đi lại nhiều lần. Nay, thông qua ứng dụng số và quy trình trực tuyến, anh có thể hoàn thành việc nộp hồ sơ ngay trong ngày, tiết kiệm đáng kể thời gian.
Đáng chú ý, xã Ea Phê triển khai mô hình hỗ trợ người yếu thế như người cao tuổi, người khuyết tật, gia đình chính sách thực hiện thủ tục hành chính tại nhà. Địa phương đồng thời áp dụng mô hình “Ứng dụng mã QR đánh giá cán bộ, công chức”. Sau mỗi giao dịch, người dân có thể quét mã QR để đánh giá thái độ phục vụ của cán bộ.
Đây là một hình thức tiếp nhận phản hồi trực tiếp, giúp chính quyền có thêm cơ sở đánh giá chất lượng thực thi công vụ, kịp thời chấn chỉnh những hạn chế trong quá trình phục vụ người dân.
Chủ tịch UBND xã Ea Phê Nguyễn Thị Kim Oanh cho biết, trong giai đoạn 2026-2030, địa phương sẽ tiếp tục thắt chặt kỷ luật thực thi, duy trì đánh giá KPI định kỳ và phát huy vai trò của các tổ công nghệ số cộng đồng với phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà”.
Tại Gia Lai, chuyển đổi số cũng được ứng dụng trong quản lý, giám sát các chương trình phát triển. Ngày 21/8/2025, Chủ tịch UBND tỉnh thống nhất chủ trương triển khai phần mềm “Hệ thống thông tin, dữ liệu phục vụ hoạt động Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới”, gọi tắt là phần mềm “Nông thôn mới”.
Từ Đồng Tháp, Đắk Lắk đến Gia Lai, thực tiễn cho thấy chuyển đổi số ở cơ sở không đơn thuần là đưa công nghệ vào hoạt động quản lý. Giá trị quan trọng hơn là bảo đảm người dân được tiếp cận thông tin đầy đủ, được phục vụ thuận tiện và có tiếng nói trong quá trình giám sát hoạt động của chính quyền.
Khi công nghệ được đặt trong mối quan hệ với nhu cầu thực tế của người dân, chính quyền số mới thực sự trở thành công cụ phục vụ nhân dân.