Chương sử đau buồn khởi nguồn từ khẩu súng hỏa mai

(PLVN) - Những cuộc xung đột trong giai đoạn 1807-1845 với gần 3.000 trận đánh lớn nhỏ giữa các bộ tộc Maori ở New Zealand đã khiến khoảng 20.000 người trong tổng số 100.000 thổ dân thiệt mạng, cùng 20.000 người khác bị bắt làm nô lệ. Đây được gọi là "Chiến tranh súng hỏa mai", cuộc chiến đẫm máu nhất lịch sử New Zealand, bắt nguồn từ việc thổ dân được tiếp cận với loại vũ khí hiện đại do phương Tây chế tạo.
Chiến binh Maori được trang bị súng hỏa mai. Chiến binh Maori được trang bị súng hỏa mai.

Trong thời kỳ này, New Zealand vẫn còn là vùng đất xa lạ với người phương Tây và là nơi chứng kiến các cuộc chiến tranh tranh giành lãnh thổ liên miên giữa các bộ tộc Maori bản địa. Những cuộc giao tranh chủ yếu được tiến hành bằng vũ khí thô sơ, không gây ra thương vong quá lớn cho các bên. Nhưng mọi thứ bắt đầu thay đổi khi súng hỏa mai được người phương Tây đưa vào vùng đất này.

Súng hỏa mai là súng cá nhân nòng trơn được phát minh khoảng giữa thế kỷ 14 và 15, trở thành vũ khí chủ yếu của quân đội phương Tây vào thế kỷ 18. Nó được chế tạo từ ống kim loại bịt chặt một đầu. Thuốc súng và đạn được nạp qua đầu nòng, thuốc súng được đốt qua một lỗ nhỏ khoét ở bên cạnh, sử dụng cơ cấu điểm hỏa bằng dây cháy chậm hoặc đá lửa.

Tù trưởng Hongi Hika của bộ tộc Ngapuhi được coi là người khởi đầu cuộc chiến súng hỏa mai, sau khi chịu thất bại trong trận đánh Moremonui trước bộ tộc Ngati Whatua vào giai đoạn 1807-1808. Dù một số chiến binh Ngapuhi đã được trang bị súng hỏa mai, tốc độ nạp đạn quá chậm khiến chúng không có hiệu quả trước những cuộc phục kích bất ngờ với vũ khí truyền thống như đao và chùy của đối phương.

Hongi sống sót nhờ nấp trong một đầm lầy, nhưng người chú và hai anh em của tù trưởng này thiệt mạng trong cuộc chiến, khiến Hongi nuôi ý định trả thù. Tới năm 1815, Hongi thâu tóm toàn bộ quyền lực trong bộ tộc và hiểu được sức mạnh vượt trội của súng hỏa mai khi được triển khai với số lượng lớn.

Ông tìm cách liên hệ với các nhà truyền giáo châu Âu, giúp họ xây dựng và bảo vệ các nhà thờ trên đất New Zealand, đồng thời đổi lương thực lấy vũ khí và công cụ hiện đại.

Năm 1821, Hongi tới Anh gặp vua George IV và được tặng nhiều món quà. Ông đổi phần lớn số quà này để mang về 300-500 khẩu súng hỏa mai, làm thay đổi hoàn toàn cán cân sức mạnh ở vùng phía bắc New Zealand và mở màn cuộc chạy đua vũ trang giữa các bộ tộc Maori trong hàng chục năm sau đó.

Trong giai đoạn 1821-1823, Hongi dẫn đầu hàng loạt cuộc tấn công bằng súng hỏa mai nhằm vào các bộ tộc người Maori khác, gây thiệt hại nặng nề cho đối phương và bắt nhiều người làm nô lệ. Năm 1825, Hongi giành chiến thắng quan trọng trước bộ tộc Ngati Whatua và truy đuổi những người sống sót để trả thù cho thất bại năm 1807.

Sở hữu loại vũ khí hiện đại của phương Tây, bộ tộc Ngapuhi cũng mở rộng lãnh thổ xuống các vùng đất phía nam. Sức sát thương của súng hỏa mai khiến nhiều bộ tộc khác tìm cách sở hữu chúng để đối phó với người Ngapuhi. Ưu thế của bộ tộc này cũng suy giảm khi đối thủ xây dựng những thành lũy kiên cố, có khả năng chống đạn tốt hơn.

Khó khăn về hậu cần cho những cuộc chinh chiến liên miên khiến xung đột suy giảm vào nửa cuối thập niên 1820. Hongi bị thương nặng và liệt một phần cơ thể sau trận đánh năm 1827, trước khi chết vào tháng 3/1828. Sự kiện này chấm dứt những chiến dịch tấn công quy mô lớn, việc các bộ lạc được trang bị nhiều súng hỏa mai cũng khiến họ tìm kiếm giải pháp ngoại giao, thay vì sa lầy vào xung đột mà không thu được kết quả rõ rệt.

Các trận đánh đẫm máu và sức sát thương quá lớn của súng hỏa mai trong cuộc chiến đã làm suy giảm nghiêm trọng dân số của người Maori bản địa, đồng thời làm thay đổi ranh giới giữa các bộ tộc, tạo điều kiện cho chính quyền thực dân Anh áp đặt ách đô hộ tại New Zealand vào năm 1840. Các sử gia đều cho rằng cuộc chiến này là một ví dụ điển hình về hậu quả nguy hiểm khi thổ dân bản địa được tiếp cận với những vũ khí hiện đại của châu Âu vào thời kỳ đó.

Hiện tại, New Zealand vẫn được cho là quốc gia có luật sở hữu súng đạn thuộc diện "thoáng" nhất thế giới.

Theo luật này, tất cả những người sở hữu súng tại New Zealand đều phải có giấy phép sử dụng súng do chính quyền cấp. Tuy vậy, công dân từ 16 tuổi đã có thể sở hữu súng ngắn và từ 18 tuổi có thể sở hữu súng bán tự động kiểu quân sự.

Để mua và sở hữu súng trường bán tự động, người dân chỉ cần xin giấy phép sử dụng súng loại E với yêu cầu là thành viên một câu lạc bộ súng hoặc có lý do khác như kiểm soát dịch hại hoặc sưu tập súng.

Người nộp đơn xin giấy phép sử dụng súng thời hạn 10 năm phải vượt qua vòng kiểm tra lý lịch về tiền án tiền sự, sức khỏe tâm thần, y tế, tình trạng nghiện hút và bạo lực gia đình. Tỷ lệ duyệt hồ sơ xin giấy phép sử dụng súng ở New Zealand ở mức cao. Cảnh sát nước này năm 2017 nhận 43.509 hồ hơ và cấp 43.321 giấy phép sử dụng súng. 

Tuy nhiên, New Zealand lại không bắt buộc người sở hữu súng phải đăng ký với chính quyền những khẩu súng mình đã mua. Vì quy định này, chính phủ New Zealand không biết chính xác có bao nhiêu khẩu súng đang được lưu hành hợp pháp và bất hợp pháp ở nước này. Cảnh sát New Zealand ước tính có tổng cộng khoảng 1,2 triệu khẩu súng đang được sở hữu trên cả nước, đồng nghĩa với việc cứ ba người dân New Zealand lại có một khẩu súng.

Luật New Zealand quy định cá nhân phải có lý do chính đáng khi mang súng ngắn theo người hoặc nổ súng, nhưng không quy định rõ về các lý do và lực lượng hành pháp phải xác định với từng trường hợp cụ thể. Luật cấm để súng trên xe khi không có người bên trong và chỉ cho phép chủ sở hữu mang súng với băng đạn rỗng ra ngoài.

Nguyễn Hà
Cùng chuyên mục
Sát cánh cùng nhân dân trên tuyến đầu chống dịch

Sát cánh cùng nhân dân trên tuyến đầu chống dịch

(PLVN) - Cùng với các lực lượng tuyến đầu Công an, Y tế…, quân đội luôn là lực lượng xung kích, đi đầu trên mặt trận chống dịch COVID-19. Không chỉ trực tiếp tham gia công tác phòng, chống dịch, mà còn tham gia nhiều hoạt động chăm lo an sinh xã hội cho người dân trên địa bàn.

Đọc thêm

Công an Bạc Liêu: “Lá chắn thép” nơi tuyến đầu chống dịch

Công an Bạc Liêu: “Lá chắn thép” nơi tuyến đầu chống dịch
(PLVN) - Trong cuộc chiến chống dịch COVID-19, cùng với các lực lượng Y tế, Quân sự, các Tổ COVID-19 cộng đồng,… thì Công an Bạc Liêu cũng là lực lượng tuyến đầu, không chỉ ngày đêm bám chốt, làm “lá chắn thép” phòng chống dịch bệnh, mà còn là “thanh bảo kiếm” giữ vững trận địa phòng chống tội phạm, bảo đảm ANTT trên địa bàn.

Dấu ấn trí thức trẻ tình nguyện tại các khu kinh tế quốc phòng

Đội viên trí thức trẻ tình nguyện xóa mù chữ cho bà con đồng bào trong vùng dự án.
(PLVN) - Sau thành công của Dự án “Tăng cường trí thức trẻ tình nguyện đến công tác tại các khu kinh tế quốc phòng giai đoạn 2010 - 2020” (Dự án 174), mới đây, Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1529/QĐ-TTg phê duyệt nội dung thực hiện Dự án “Tăng cường trí thức trẻ tình nguyện đến công tác tại các khu kinh tế quốc phòng” đến hết năm 2030.

Cà Mau cơ bản đã kiểm soát được dịch bệnh COVID-19

Cà Mau cơ bản đã kiểm soát được dịch bệnh COVID-19
(PLVN) - “Tình hình dịch bệnh COVID-19 trên địa bàn tỉnh cơ bản đã được kiểm soát, trừ một số ổ dịch đã phát hiện, được khoanh vùng, phong toả, kiểm soát chặt” là nhận định của Uỷ viên BCH TW Đảng, Bí thư Tỉnh uỷ, Trưởng Ban Chỉ đạo phòng, chống dịch COVID-19 tỉnh Nguyễn Tiến Hải tại Hội nghị sơ kết Ban Chỉ đạo về công tác phòng, chống dịch COVID-19 tỉnh Cà Mau chiều 16/9.

Nha Trang không còn xã, phường 'vùng đỏ'

Nha Trang không còn xã, phường “vùng đỏ”.
(PLVN) - Ngày 17/9, ông Nguyễn Sỹ Khánh - Chủ tịch UBND TP Nha Trang (tỉnh Khánh Hòa) cho biết, sau thời gian thực hiện quyết liệt các giải pháp về phòng, chống dịch COVID-19, địa phương đã kiểm soát được dịch bệnh. Đến nay, Nha Trang không còn xã, phường “vùng đỏ”.

Phạt tài xế chở thuê người về từ vùng dịch

Phạt tài xế chở thuê người về từ vùng dịch
(PLVN) - Công an huyện Tân Hiệp, tỉnh Kiên Giang vừa ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính số tiền 7,5 triệu đồng đối với tài xế Trịnh Văn M (sinh năm 1987), trú tại xã Vĩnh Tân, huyện Tân Uyên, tỉnh Bình Dương do chở thuê người từ vùng dịch về TP Rạch Giá.