"Chúng ta đang dựa dẫm vào thần, thánh quá nhiều”!

(PLO) - Lễ hội, đi lễ đầu năm là nét đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc ta. Với hơn 8000 lễ hội, trong đó có hơn 6000 lễ hội truyền thống với nhiều phong tục tốt đẹp, có thể nói Việt Nam là quốc gia có kho tàng di sản văn hóa vô cùng đồ sộ. 
Cướp lộc đền Trần Cướp lộc đền Trần
Tuy nhiên, càng ngày nhiều mặt trái của các lễ hội đang bộc lộ. Chúng tôi đã có cuộc trao đổi với PGS. TS. Lương Hồng Quang - Phó Viện trưởng Viện Văn hóa Nghệ thuật Việt Nam về những vấn đề còn tồn tại của mùa lễ hội năm nay.
Chưa năm nào tình trạng bạo lực tại lễ hội lại được nói đến nhiều như năm nay như cướp lộc tre đến vỡ đầu ở Hội Gióng, tục chém lợn ở Bắc Ninh, tranh cướp phết ở Phú Thọ, cướp lộc ở Đền Trần... Phải chăng, tín ngưỡng dân gian đang bị phá vỡ, lễ hội đang bị biến chất? Cá nhân ông nhìn nhận thế nào về vấn đề bạo lực của mùa lễ hội năm nay? 
- Ngày xưa lễ hội mang tính cấu kết cộng đồng, tính giao hòa giữa người với thánh thần. Vì ngày xưa trình độ khoa học còn hạn chế, nhìn nhận thánh, thần có ý nghĩa với người hạ giới. Xưa không có cướp lộc do ngày xưa người tham gia lễ hội ít, cộng với tâm niệm người khi đến tham dự lễ hội là kính cẩn với thần linh, không mang tâm lí tranh cướp. 
Giờ đây, người ta mong muốn được thần thánh phù hộ độ trì ăn nên làm ra, ban phát lộc cho chúng ta dưới hạ giới. Chúng ta mang ý nghĩa trần tục vào lễ hội. Chúng ta cầu xin cho có lộc to. Sự tranh cướp thể hiện sự biến tướng, hiểu sai ý nghĩa lễ hội.
Chưa bao giờ chúng ta mê tín như bây giờ. Chúng ta chỉ có thể tin trong hoàn cảnh nào cụ thể chứ không phải là thần thánh tối thượng như bây giờ. Rồi hành động theo tâm lý đám đông. Thấy nhà kia lễ to ta cũng phải to, đua nhau mà không thấy rằng trước thánh thần mọi người đều bình đẳng, quan trọng là thành tâm. Bản thân người hành hương đang mất tự tin.
Câu chuyện quản lý lễ hội đã được nói đến nhiều, nhưng năm nào cũng có chuyện. Phải chăng việc quản lý chưa đủ tốt, thưa ông?
- Quản lý lễ hội là khó khăn chung của xã hội chứ không chỉ của ngành văn hóa. Những hình ảnh ấy phải chọn lọc, đừng nói nhân danh cộng đồng, đừng nói chủ thể văn hóa, đừng nhân danh sự đa dạng văn hóa mà dung túng những hành động phản cảm. Có thể ngày xưa chém lợn không có tác động mạnh, bởi nằm trong phạm vi nhỏ của làng. 
Nhưng bây giờ, bất cứ hành động nào cũng có cơ hội trở thành hành động toàn cầu và cả thế giới nhìn vào hình ảnh cả thân lợn bị kéo lê đi, đầy máu như thế. Có thể dùng vải đỏ che đi, có thể vẫn thực hành được nghi lễ đấy mà tính thiêng vẫn giữ, thậm chí lại tăng thêm tính thiêng. Ngày xưa, văn tế, cúng tế trong hậu cung có ai được vào ngoài ông chủ lễ. Ngày nay, chúng ta phơi bày ra thế, trong một hình ảnh trần tục, còn tính thiêng không, ngay trong lễ hội có những yếu tố không thích hợp với cuộc sống hiện tại cần phải điều chỉnh. 
"Chúng ta đang dựa dẫm vào thần, thánh quá nhiều”! ảnh 1
Ông Lương Hồng Quang 
Có ý kiến cho rằng, sở dĩ ngập tràn lễ hội là bởi đã có một thời gian dài việc phục dựng bị lạm dụng. Quan điểm của ông thế nào?
- Chúng ta đang ở trong xu hướng “Di sản hóa”, xu hướng này là tổng kết của một học giả người Anh. Ở các nước đang phát triển, họ tận dụng xu hướng này để khuếch trương giá trị di sản lên, sử dụng di sản như một phần của xã hội đương đại, nhấn mạnh khía cạnh thương mại và kinh tế phục vụ du lịch. Trong phong trào có hẳn căn nguyên lý thuyết như vậy, Việt Nam không nằm ngoài xu hướng. UNESCO cũng góp phần vào chuyện này thông qua các danh hiệu. 
Quá trình “Di sản hóa” có tốt không? Tốt chứ! Nó giúp cộng đồng nhận thức di sản, bảo vệ phát huy gắn với phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, nó cũng mang đến những khía cạnh ngoài mong đợi. Mặt không mong đợi đó chính là những gì đang diễn ra, ngộ nhận về di sản quá lớn, hoành tráng hóa di tích lễ hội, khai thác quá mức, rồi dẫn đến loạn đả, tranh cướp nhau đến vỡ đầu chảy máu, ngất xỉu… Luôn có hai mặt của vấn đề. Vì thế mới nói cần phải quản lý tốt, kiểm soát tốt bằng những chính sách và những điều chỉnh kịp thời, phù hợp.
Ngay trong giới nghiên cứu hiện giờ cũng có nhiều quan điểm trái ngược nhau về phục dựng lễ hội?
- Phải nói thẳng ra rằng, các nhà nghiên cứu cũng góp phần thổi phồng lễ hội một cách ý thức và không ý thức. Quá nhiều lễ hội hoành tráng ra đời, khi phục dựng quá nhấn mạnh vào yếu tố gốc mà quên rằng di sản ấy được sử dụng như thế nào trong xã hội hiện đại cho phù hợp. 
Trong thế giới di sản, có cái bảo tồn nguyên gốc, có cái phải thay đổi. Làm gì còn lễ hội nào như xưa nữa đâu. Xưa làm gì có bãi xe, làm gì có cả nghìn cảnh sát, lực lượng vũ trang được điều ra bảo vệ lễ hội. Xưa lễ hội chỉ dành cho người già khi tham gia việc làng hoặc nam giới trong làng, phụ nữ cấm bén mảng. 
Còn truyền thông nữa, truyền thông hơi ngộ nhận khi cứ mãi tiếc nuối truyền thống tốt đẹp của lễ hội. Xin nói thế này nhé, lễ hội cũng đầy rẫy hủ tục. Có cái nguyên gốc hủ tục, có cái trong bối cảnh mới không còn phù hợp nên bỗng dưng thành hủ tục. Như chém lợn chẳng hạn, bản thân hành động này là hiến sinh, nhưng giờ nhìn cảnh đó ai cũng sợ.
Quan điểm của Bộ VHTT&DL trong thời gian tới, nơi nào để xảy ra bạo lực trong quá trình hành lễ sẽ bị dừng tổ chức. Ông có đồng tình?
- Đó là quan điểm rất xác đáng. Đã đến lúc cần phải thể hiện quyền lực của nhà quản lý đối với các hoạt động lễ hội, không phải để tự do muốn làm gì thì làm được. Nên lược bỏ những nghi lễ không phù hợp với chuẩn xã hội hiện đại.
Chúng ta đang có cả nghìn lễ hội trong một năm. Vậy có nên giảm tần suất tổ chức không, điều này vừa tiết kiệm, vừa là cách để “quý hồ tinh bất quý hồ đa”?
- Xã hội ta đang quá mê tín. Cúng lễ tràn lan. Tôi có người bạn là nhạc sĩ, khi ra Hà Nội chơi đã nói thế này: Tết ở miền Bắc trước thì cấm tất, giờ thì lại thoáng quá. Cúng bái nhiều, vịn vào thần thánh nhiều đâm ra có cảm giác con người ở xã hội này mất tự tin, dựa dẫm vào thần, thánh nhiều quá. Chúng ta phải quyết định hành động của chúng ta chứ. Vì thế, rất nên giãn cách thời gian tổ chức lễ hội, xét cái nào phù hợp thì gìn giữ, không thì bỏ đi. Điều này đã được Ban Bí thư, Thủ tướng Chính phủ cũng như Bộ VHTT&DL đang chủ trương thực hiện. Xưa, các lễ hội làng nhiều năm mới tổ chức một lần, gọi là Đại đám. Vừa để tiết kiệm, vừa là giữ gìn tính thiêng. 
Cảm ơn ông về cuộc phỏng vấn này!
Mùa lễ hội Xuân 2015, nhờ sự chỉ đạo sát sao của Đảng và Nhà nước ngay trước mùa lễ hội, cụ thể là Chỉ thị của Ban Bí thư và Công điện của Thủ tướng Chính phủ và các văn bản, công điện của Bộ VHTT&DL về tăng cường công tác quản lý hoạt động lễ hội mà tình trạng ăn xin, cờ bạc trá hình, mê tín dị đoan và đặc biệt là nạn đổi tiền lẻ đã được hạn chế nhiều tại các lễ hội. Tuy nhiên, một vấn đề nhức nhối khác lại nảy sinh nhiều trong mùa lễ hội năm nay, đó là tình trạng bạo lực tại lễ hội. Đã đến lúc các nhà quản lý phải chặt chẽ hơn quản lý lễ hội.
B. Châu - T. Nguyên (thực hiện)
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Hà Nội bố trí khoảng 23.524 tỷ đồng cho Dự án đường Vành đai 4

Các đại biểu tại Kỳ họp.
(PLVN) - Sáng nay, 20/5, tại Kỳ họp thứ 5 (kỳ họp chuyên đề), với 100% đại biểu có mặt tán thành, HĐND TP Hà Nội khóa XVI đã quyết nghị thống nhất chủ trương dự kiến nguồn vốn triển khai thực hiện Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 4 – Vùng Thủ đô được bố trí từ ngân sách TP là khoảng 23.524 tỷ đồng.

Hà Nội xem xét cân đối, bố trí nguồn vốn cho Dự án đường Vành đai 4

Chủ tịch HĐND TP Hà Nội Nguyễn Ngọc Tuấn phát biểu khai mạc kỳ họp.
(PLVN) - Thực hiện Luật Tổ chức chính quyền địa phương, chỉ đạo của Trung ương, Thành ủy Hà Nội và đề nghị của UBND TP, sáng nay, 20/5, HĐND TP Hà Nội khóa 16 tổ chức kỳ họp thứ 5 - kỳ họp chuyên đề để xem xét, quyết định chủ trương bố trí, cân đối vốn cho Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 4 - Vùng Thủ đô (gọi tắt là Dự án đường Vành đai 4).

Học tập và làm theo gương Bác nghiêm túc, hiệu quả, thực chất

Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương Nguyễn Trọng Nghĩa chủ trì Hội nghị.
(PLVN) - Yêu cầu trên được Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương Nguyễn Trọng Nghĩa nhấn mạnh khi phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị giao ban toàn quốc đánh giá 1 năm triển khai thực hiện Nghị quyết số 01/-KL/TW ngày 18/5/2021 của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW “Về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”, do Ban Tuyên giáo Trung ương tổ chức chiều qua (19/5).

Ra mắt giao diện mới Trang thông tin điện tử Hồ Chí Minh

Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương Nguyễn Trọng Nghĩa cùng các đại biểu bấm nút ra mắt giao diện mới Trang thông tin điện tử Hồ Chí Minh. Ảnh: VGP
(PLVN) - Nhân dịp kỷ niệm 111 năm Ngày Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước (05/6/1911- 05/6/2022) và 132 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2022), ngày 19/5/2022, Báo Điện tử Đảng Cộng sản chính thức ra mắt giao diện mới Trang thông tin điện tử Hồ Chí Minh nhằm tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng nội dung, hình thức giao diện đáp ứng nhu cầu của độc giả trong nước và quốc tế.

Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc: Khoa học công nghệ phải là nền tảng để xây dựng quân đội hiện đại

Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc: Khoa học công nghệ phải là nền tảng để xây dựng quân đội hiện đại
(PLVN) - Sáng 19/5, tại Hà Nội, Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với Bộ Quốc Phòng tổ chức Lễ trao Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học và công nghệ đợt 6 cho hai công trình đặc biệt xuất sắc trong lĩnh vực quân sự, quốc phòng. Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc dự và trao giải. Lễ trao giải thưởng được tổ chức đúng dịp kỷ niệm 132 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh và Ngày Khoa học và Công nghệ Việt Nam 18/5.

Lãnh đạo Đảng, Nhà nước vào Lăng viếng Chủ tịch Hồ Chí Minh

Trước anh linh Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại, các lãnh đạo bày tỏ lòng biết ơn vô hạn, lòng thành kính tưởng nhớ công lao to lớn của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước. Ảnh: VGP/Nguyễn Hoàng
(PLVN) - Nhân dịp kỷ niệm 132 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890-19/5/2022), sáng 19/5, Đoàn đại biểu lãnh đạo Đảng, Nhà nước và Uỷ ban Trung ương MTTQ Việt Nam đã tới đặt vòng hoa, vào Lăng viếng Chủ tịch Hồ Chí Minh và dâng hương tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ.

Chuyến công tác “ba trong một” của Thủ tướng: Nhiều kết quả toàn diện, tạo dấu ấn lớn

Tổng thống Mỹ chào đón Thủ tướng Phạm Minh Chính. Ảnh: VGP
(PLVN) - Chuyến công tác tham dự Hội nghị cấp cao đặc biệt ASEAN - Mỹ, thăm và làm việc tại Mỹ và Liên Hợp quốc (LHQ) từ ngày 11/5 đến ngày 17/5 của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã đạt được mục tiêu đề ra với những kết quả toàn diện, vừa cụ thể, thiết thực, vừa có ý nghĩa chiến lược, lâu dài, tạo ra những dấu ấn lớn, đồng thời khẳng định nhiều thông điệp quan trọng về các vấn đề trong nước và quốc tế.

Hồ Chí Minh - Người truyền cảm hứng vĩ đại

Chủ tịch Hồ Chí Minh là biểu tượng của văn hóa ứng xử tinh tế và bao dung. (Ảnh tư liệu: Bác Hồ thăm nông dân đang gặt lúa trên cánh đồng xã Hùng Sơn, huyện Đại Từ, Thái Nguyên).
(PLVN) - “Tôi vẫn cho rằng Hồ Chí Minh là người truyền cảm hứng vĩ đại, truyền ngọn lửa và niềm tin yêu đến tất cả mọi người. Điều đó làm cho giá trị tư tưởng, đạo đức, phong cách của Bác ngày càng trở nên sâu lắng, bền bỉ trong lòng dân” - Giáo sư Hoàng Chí Bảo, chuyên gia cao cấp, nguyên Ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương chia sẻ về những tình cảm đặc biệt đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân

Tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân
(PLVN) - Trong hệ thống quan điểm của tư tưởng Hồ Chí Minh có tư tưởng về xây dựng Nhà nước của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân. Hồ Chí Minh đã tiếp thu chủ nghĩa Mác - Lênin, tìm thấy ở lý luận đó những giá trị phổ biến có tính quy luật và phương pháp luận khoa học, để vận dụng và phát triển sáng tạo.

Thủ tướng Phạm Minh Chính kết thúc tốt đẹp chuyến công tác tại Mỹ

Thủ tướng và bà con kiều bào tại cuộc gặp gỡ. Ảnh: VGP
(PLVN) - Tối 17/5, theo giờ địa phương, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính và đoàn công tác rời thành phố San Francisco, lên chuyên cơ trở về Hà Nội, kết thúc tốt đẹp chuyến công tác tham dự Hội nghị cấp cao đặc biệt ASEAN Mỹ, thăm và làm việc tại Mỹ và Liên Hợp quốc từ ngày 11-17/5/2022.

Đề nghị kỷ luật Chủ tịch Hà Nội Chu Ngọc Anh và Bộ trưởng Y tế Nguyễn Thanh Long

Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thanh Long và Chủ tịch UBND TP Hà Nội Chu Ngọc Anh bị đề nghị xem xét, thi hành kỷ luật.
(PLVN) - Ủy ban Kiểm tra Trung ương đề nghị Bộ Chính trị xem xét, thi hành kỷ luật ông Chu Ngọc Anh, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Bí thư Ban cán sự đảng, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội, nguyên Bí thư Ban cán sự đảng, nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ; ông Nguyễn Thanh Long, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Ban cán sự đảng, Bộ trưởng Bộ Y tế.

Tập trung hoàn thiện hệ thống pháp luật, ban hành các chính sách đột phá cho phát triển đô thị bền vững

Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư Võ Văn Thưởng chủ trì hội nghị.
(PLVN) - Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư Võ Văn Thưởng đề nghị cần tập trung vào nhiệm vụ quan trọng là hoàn thiện hệ thống pháp luật và ban hành các cơ chế, chính sách có tính đột phá vượt trội cho phát triển đô thị bền vững, thúc đẩy kinh tế khu vực đô thị tăng nhanh và hiệu quả.