Chung sức giữ gìn di sản
Từ một làng nghề nhỏ bé, “phố mộc” Kha Lâm, phường Nam Sơn (quận Kiến An) trở thành phố nghề sầm uất với nhiều xưởng sản xuất đồ gỗ ôkan, cửa hàng, đại lý buôn bán sản phẩm sang trọng,những ngôi nhà mới nhiều tầng mọc lên san sát… Kha Lâm còn được biết đến như một địa phương biết chung sức, đồng lòng tôn tạo, bảo vệ và phát huy truyền thống lịch sử của quê hương.
Vùng đất Kha Lâm xưa vốn là quê mẹ của công chúa Chiêu Chinh đời Trần. Công chúa văn võ song toàn, có công giúp vua chiêu binh mộ binh sĩ đánh giặc Nguyên Mông xâm lược nước ta lần thứ 2. Chồng mất sớm, công chúa từ bỏ nơi lầu son, gác tía về quê mẹ ở làng Kha Lâm lập nghiệp. Ở đây, công chúa có công giúp người dân địa phương phát triển kinh tế, xây dựng quê hương giàu đẹp. Sau khi công chúa qua đời, để tưởng nhớ công đức của bà, người dân địa phương suy tôn là “Vua Bà” và lập đền thờ. Ông Vũ Văn Tỉnh, một người cao tuổi ở đây cho biết: Theo phong tục đời sống tâm linh, người dân địa phương thường đến đền dâng hương để được Vua Bà phù hộ cho công việc làm ăn xuôi chèo, mát mái.
Đền Vua Bà được xây dựng từ lâ. Trong thời kỳ sôi động của phong trào chống thực dân Pháp cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20, Thống Trực- một người dân địa phương, đứng lên tham gia khởi nghĩa. Ông lấy đền là địa điểm họp bàn việc nước. Lấy cớ đó, thực dân Pháp đàn áp và đốt đền. Chúng còn lấy đi bức tượng đồng đen quý nhất trong đền. Sau đó, Thống Trực cho xây lại đền, tạc lại tượng gỗ. Năm 1947, trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bảo vệ nền độc lập non trẻ nước nhà, đền lại bị hư hại nghiêm trọng. Đến năm 1950, nhân dân địa phương chung sức xây dựng lại đền. Năm 1992, đền chính thức được Bộ Văn hóa-Thông tin công nhận di tích lịch sử cấp quốc gia và thống nhất tên gọi là đền Kha Lâm thay cho tên gọi dân dã của người dân địa phương là đền Vua Bà. Hiện trong đền còn lưu giữ nhiều nét kiến trúc cổ xưa và một số vật thể có giá trị như thần phả được ghi chép từ thời Lê, câu đối cổ, một số đồ thờ tự như long đình, bát biểu….
“Một di tích lịch sử văn hóa tâm linh gắn liền với sinh hoạt, phong tục, tập quán của người dân địa phương, do người dân địa phương suy tôn, thờ cúng như một vị thành hoàng của làng. Trong tiềm thức của người dân địa phương luôn mong muốn đền ngày càng khang trang và phát huy giá trị văn hóa lịch sử lâu đời trên quê hương”- ông Nguyễn Đình Đến, Phó Chủ tịch UBND phường Nam Sơn khẳng định. Vì vậy, người dân địa phương luôn đồng sức, đồng lòng trùng tu, tôn tạo đền ngày càng khang trang hơn với những nét kiến trúc xưa. Từ năm 2000 đến nay, đền được tôn tạo 2 lần với tổng kinh phí gần 400 triệu đồng. Ông Đến cho biết, để tập trung, phát huy sức mạnh của nhân dân dịa phương trong tôn tạo di tích, địa phương thành lập ban quản lý di tích. Bên cạnh việc ủng hộ tùy tâm của mỗi người dân địa phương, để huy động thêm kinh phí cho việc tôn tạo đền, các thành viên Ban quản lý di tích đền vận động người dân địa phương và con cháu xa quê ủng hộ. Mọi công việc tôn tạo đền được đưa ra bàn bạc và có quyết toán công khai về tài chính sau khi hoàn thiện.
Tự hào về di tích văn hóa lịch sử trên quê hương, bên cạnh đầu tư kinh phí tôn tạo, mỗi người dân địa phương luôn ý thức việc góp sức mình bảo vệ và phát huy nét đẹp văn hóa của địa phương. Khuôn viên đền là thường xuyên có các hoạt động văn hóa, văn nghệ của người dân địa phương. Bà Vũ Thị Huê, một thành viên trong đội văn nghệ của đền tâm sự: Thành viên trong đội là những người hằng ngày bận rộn với công việc, nhưng lúc rảnh rỗi tập các làn điệu chèo cổ, bài hát quan họ… để biểu diễn trong các dịp lễ hội, mong mang lại chút niềm vui cho bà con. Kinh phí hoạt động tự túc, nhưng mọi thành viên luôn hào hứng, nhiệt tình. Hằng năm, cứ mỗi độ xuân về, đền mở hội đề tưởng nhớ ngày mất của vị “Vua Bà”, tạo sân chơi văn hóa truyền thống cho người dân địa phương. Lễ hội kéo dài 3 ngày, có rước kiệu Vua Bà, tế lễ, các dòng họ dâng hương cầu mong một năm mới an khang, hạnh phúc, may mắn…Nhiều trò chơi dân gian như chọi gà, cờ tướng, cờ người, tổ tôm điếm… thu hút sự tham gia, cổ cũ của đông đảo bà con.
Sự trân trọng và giữ gìn di sản trên quê hương góp phần tích cực vào phát huy bản sắc văn hóa truyền thống, tạo động lực để người Kha Lâm phấn đấu vươn lên phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp.
An Hương