Chuẩn hóa tiêu chí, gỡ “điểm nghẽn” nhân lực trong tham mưu xây dựng pháp luật

Yêu cầu mới đối với đội ngũ tham mưu xây dựng pháp luật

Ngày 18/9, tại TP Cần Thơ, Bộ Tư pháp phối hợp cùng Chương trình Phát triển Liên hợp quốc tại Việt Nam (UNDP) tổ chức Hội thảo về xây dựng tiêu chí và hoàn thiện các giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ làm công tác tham mưu xây dựng pháp luật.

Phát biểu tại Hội thảo, bà Nguyễn Thị Phương Liên, Phó Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp) cho biết, đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới, đặt ra những yêu cầu ngày càng cao đối với công tác xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Theo đó, công tác xây dựng pháp luật không chỉ dừng ở việc bảo đảm đúng quy trình, đúng thẩm quyền mà còn đòi hỏi khả năng dự báo tốt hơn, phản ứng chính sách nhanh hơn, đánh giá tác động đầy đủ hơn và bảo đảm tính khả thi cao hơn. Hiệu quả thực tiễn của pháp luật cần được xem là một trong những thước đo quan trọng của chất lượng xây dựng pháp luật.

Nghị quyết số 66-NQ/TW đặt ra yêu cầu cao hơn đối với đội ngũ cán bộ làm công tác xây dựng pháp luật cả về chuyên môn lẫn kỹ năng nghiệp vụ. Trên tinh thần đó, Đề án Bộ Tư pháp đang nghiên cứu xây dựng hướng tới cách tiếp cận tổng thể về phát triển nguồn nhân lực xây dựng thể chế, pháp luật. Theo bà Liên, điểm quan trọng nhất là chuyển từ tư duy có cán bộ làm pháp luật sang tư duy xây dựng một đội ngũ chuyên nghiệp để kiến tạo thể chế.

Từ thực tiễn địa phương, bà Phạm Thị Minh Huệ - Phó Giám đốc Sở Tư pháp TP Cần Thơ cho biết, sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, thành phố có 14 cơ quan chuyên môn và 103 xã, phường. Đội ngũ công chức pháp chế, tư pháp cơ bản được bố trí, phần lớn có trình độ luật. Công tác tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng phân tích chính sách, đánh giá tác động và soạn thảo văn bản cũng được quan tâm tăng cường. Tuy nhiên, công tác này vẫn còn những hạn chế. Đội ngũ pháp chế chưa đồng đều về năng lực, nhiều vị trí còn kiêm nhiệm và có sự biến động. Hiện không còn phòng pháp chế độc lập tại các cơ quan chuyên môn thuộc UBND thành phố, trong khi việc đào tạo, chuyển ngạch pháp chế viên còn gặp khó khăn.

Từ thực tế đó, Sở Tư pháp TP Cần Thơ đề xuất hoàn thiện các tiêu chí về trình độ, năng lực và kinh nghiệm; xây dựng cơ chế tuyển dụng, thu hút chuyên gia, luật gia, luật sư có chuyên môn; tăng cường đào tạo chuyên sâu, nhất là đối với đội ngũ ở cấp xã. Đồng thời, cần nghiên cứu bổ sung tiêu chí về chứng chỉ bồi dưỡng nghiệp vụ xây dựng, ban hành và kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật và kinh nghiệm tối thiểu của người làm công tác xây dựng pháp luật.

Tương tự, đại diện Sở Tư pháp TP Đồng Nai cũng đề nghị Bộ tiêu chí đánh giá đội ngũ tham mưu xây dựng pháp luật phải cụ thể, có khả năng định lượng, đánh giá thực chất năng lực và chất lượng sản phẩm tham mưu, đồng thời phù hợp với đặc thù của từng cơ quan, địa phương. Theo đó, cần xây dựng khung năng lực cho từng nhóm vị trí việc làm, làm cơ sở cho tuyển dụng, bố trí, đào tạo, đánh giá và sử dụng công chức.

Công tác đào tạo cần chuyển mạnh sang các tình huống thực tiễn, chú trọng kỹ năng phân tích, xây dựng và đánh giá chính sách, xử lý xung đột pháp luật, nhận diện điểm nghẽn và ứng dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo. Đồng Nai cũng kiến nghị có cơ chế thu hút, trọng dụng, đãi ngộ và bảo vệ người có chuyên môn, kinh nghiệm sâu về xây dựng pháp luật; đồng thời gắn chất lượng sản phẩm tham mưu với công tác đánh giá, quy hoạch, bổ nhiệm và khen thưởng công chức.

Đại diện Sở Tư pháp tỉnh Tây Ninh nhận định, điểm nghẽn hiện nay không chỉ nằm ở quy trình xây dựng pháp luật mà còn nằm ở năng lực và điều kiện hoạt động của đội ngũ trực tiếp tham mưu. Một chính sách tốt không chỉ bắt đầu từ một văn bản tốt mà còn phải bắt đầu từ đội ngũ hiểu thực tiễn, vững chuyên môn, có tư duy chính sách, có dữ liệu, công cụ và động lực để cống hiến. Từ đó, địa phương đề xuất tập trung chuẩn hóa vị trí việc làm, kiện toàn tổ chức pháp chế, xây dựng khung năng lực, đổi mới đào tạo, có cơ chế thu hút, trọng dụng và đãi ngộ, tăng cường liên thông giữa Trung ương và địa phương, bảo đảm nguồn lực và hiện đại hóa phương thức xây dựng pháp luật.

Đổi mới đào tạo, ứng dụng công nghệ để nâng chất lượng tham mưu

Một trong những nội dung được các đại biểu đặc biệt quan tâm là đổi mới cách thức đánh giá và đào tạo đội ngũ tham mưu xây dựng pháp luật. PGS.TS Phan Trung Hiền - Trưởng Khoa Luật (Đại học Cần Thơ) cho rằng, Bộ tiêu chí cần được xây dựng theo hướng tiếp cận năng lực thực hiện công việc, thay vì chỉ dựa vào bằng cấp, thâm niên hoặc kiến thức lý thuyết.

Theo ông Hiền, Bộ tiêu chí có thể phân tầng theo ba mức độ M1-M2-M3, tương ứng từ giai đoạn mới vào nghề đến chuyên sâu, chủ trì, qua đó có thể sử dụng cho tuyển dụng, bố trí, đào tạo, bồi dưỡng và đánh giá công chức. Đáng chú ý, ông Hiền đề xuất đưa năng lực hội nhập quốc tế và năng lực số, trí tuệ nhân tạo (AI) thành những nhóm năng lực chính thức trong Bộ tiêu chí. PGS.TS Phan Trung Hiền cũng đề nghị Bộ Tư pháp thiết lập cơ chế phối hợp thường xuyên giữa cơ quan quản lý, đơn vị sử dụng nhân lực, cơ sở đào tạo và các tổ chức nghề nghiệp để định kỳ cập nhật Bộ tiêu chí, bảo đảm bám sát sự thay đổi của thực tiễn.

TS. Nguyễn Văn Phụng - Giám đốc Trung tâm Bồi dưỡng kiến thức pháp luật và Bổ trợ tư pháp Đại học Cần Thơ đề xuất, đổi mới toàn diện công tác bồi dưỡng theo hướng giảm lý thuyết, tăng thực hành, cập nhật kỹ năng mới. Nội dung đào tạo cần chú trọng phân tích chính sách, kỹ thuật soạn thảo văn bản, chuyển đổi số và ứng dụng AI trong xử lý hồ sơ pháp lý. Trung tâm đề xuất xây dựng mô hình báo cáo viên kết hợp giữa giảng viên có chuyên môn lý luận và chuyên gia giàu kinh nghiệm thực tiễn; đa dạng hóa hình thức đào tạo trực tiếp, trực tuyến và phát triển kho học liệu số để cán bộ có thể chủ động nghiên cứu. Bên cạnh đó, cần có cơ chế tài chính, chính sách đãi ngộ phù hợp, xây dựng bộ tiêu chí đánh giá chất lượng bồi dưỡng theo hướng định lượng và sớm nghiên cứu khung chương trình bồi dưỡng chuẩn dành cho đội ngũ tham mưu xây dựng pháp luật.

Các ý kiến tại Hội thảo cho thấy yêu cầu nâng cao chất lượng đội ngũ tham mưu xây dựng thể chế, pháp luật đang đặt ra ngày càng cấp thiết. Trong bối cảnh pháp luật phải theo kịp tốc độ phát triển kinh tế - xã hội, chuyển đổi số và những vấn đề mới phát sinh, đồng thời là nền tảng mở đường cho kiến tạo, phát triển, đội ngũ làm công tác này không chỉ cần nắm vững pháp luật mà còn phải có tư duy chính sách, năng lực dự báo, khả năng xử lý các vấn đề phức tạp và làm chủ các công cụ hiện đại. Việc xây dựng Bộ tiêu chí thống nhất, có thể đo lường, gắn với vị trí việc làm và chất lượng sản phẩm; đồng thời đổi mới đào tạo, hoàn thiện cơ chế thu hút, sử dụng và đãi ngộ nhân lực sẽ là những yếu tố quan trọng để hình thành đội ngũ tham mưu xây dựng pháp luật chuyên nghiệp, đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới.