"Chú Mèo" trong quan niệm bốn phương

Mềm mại, khôn ngoan nhưng cũng kiên quyết, dứt khoát đầy sức mạnh, con mèo  vốn rất quen thuộc với mọi người dù là dân châu Á hay người châu Âu. Hơn thế, ở các vùng văn hóa khác nhau, mèo không chỉ đơn giản là khắc tinh của chuột mà còn ẩn chứa những quan niệm khác nhau quanh chuyện may-rủi…

Nữ thần Mèo

Trong văn hóa Ai Cập cổ đại, con mèo mất một chặng đường dài từ một loài vật hoang dã trở thành một con vật linh thiêng. Văn tự cổ nhất tìm thấy trong Kim Tự Tháp có nhắc đến một nữ thần mèo có tên Mafdet, đã giết chết một con rắn bằng móng vuốt của mình. Sau này, còn có nhiều thần mèo khác nhưng nổi bật nhấp là thần Bastet và thần Sekhmet, được người dân trong và ngoài Ai Cập tôn thờ.

Nữ thần Bastet

Thần Bastet, có đầu mèo đen nhưng mang cơ thể của một phụ nữ, được người Ai Cập ngưỡng mộ và nhanh chóng trở thành vị thần bảo trợ của phụ nữ và trẻ em. Những con mèo nuôi trong nhà được coi là hiện thân của thần mặt trời, âm nhạc, niềm vui và cả sự sinh sản. Người Ai Cập tin rằng nữ thần mèo bảo vệ tất cả mọi người, vì thế hình ảnh con mèo xuất hiện ở nhiều nơi trong cuộc sống hằng ngày của họ.

Trên các đồ trang sức bằng vàng của giới quý tộc, có thể thấy mặt dây chuyền hình con mèo, vòng tay, nhẫn được khắc chìm hình mèo. Những tay cầm trên gương mà phụ nữ dùng khi trang điểm cũng có hình dáng cơ thể của con mèo. Người chết sau công đoạn ướp xác, được quấn vải quanh người, phần đầu vẽ hình một khuôn mặt mèo, có đôi mắt được vẽ bằng thứ mầu vẽ có trộn vàng và pha lê nghiền mịn. Ngay cả trong giấc mơ, mèo cũng được cho là mang lại may mắn. Ví dụ, nếu một người nông dân nhìn thấy một con mèo trong giấc ngủ, họ sẽ có một vụ mùa bội thu.

Hay hiện thân của quỷ?

Ở châu Âu, ban đầu mèo rất được tôn trọng, thậm chí nó còn được coi là biểu tượng của sự sinh sản nhưng điều này không kéo dài được lâu. Những câu chuyện điên rồ về những người phụ nữ thờ mèo ra đời. Người ta nói rằng những người phụ nữ đó sở hữu sức mạnh độc ác, có thể dùng nó để hại người, họ biến thành mèo để niệm thần chú ma quỷ.

Phù thuỷ và mèo từng là nỗi khiếp sợ của người châu Âu

Mặc dù tất cả những câu chuyện đó là hoang đường, nhưng mèo đã bị đối xử tàn tệ vì những “tội ác chúng gây ra”. Chúng bị nhốt trong lồng, đem thiêu trước công chúng hoặc ném từ trên nóc nhà thờ xuống. Đôi mắt phát sáng của con mèo đồng nghĩa với ác quỷ, có thể mang đến cái chết nhanh hơn cho người bệnh. Thậm chí, một số thành phố ở châu Âu còn thiết lập nghi thức ném mèo từ nơi cao nhất trong thành phố xuống đất.

Sau này cùng với thời gian quan điểm về mèo trở nên phong phú. Giới cờ bạc thì cho rằng mèo chỉ mang lại xúi quẩy, nhìn thấy mèo trên đường đến sòng bài có nghĩa là con bạc không nên đến đó nữa. Ở Mỹ, tỉ lệ nuôi mèo đen ít hơn so với mèo có màu lông khác. Một số gia đình còn từ chối nhận nuôi mèo đen vào dịp Halloween vì sợ nó sẽ bị tra tấn.

Có nơi mèo là biểu tượng của sự may mắn. Các thuỷ thủ cho rằng mèo nói chung và đặc biệt là mèo đen mang lại điều tốt lành cho con tàu của họ. Đôi khi, vợ các thuỷ thủ cũng nuôi mèo ở nhà với hi vọng chúng sẽ bảo vệ người chồng trên biển.

Nữ thần Sekhmet

Những tên cướp biển thế kỉ 19 cho rằng mèo có thể mang lại cả may mắn và rủi ro. Nếu một con mèo đen đi về phía ai đó, người đó sẽ gặp xui, và ngược lại, nếu con mèo đi xa ra, anh ta sẽ gặp may. Nếu một con mèo đen nhảy lên một con tàu rồi nhảy xuống, con tàu đó sẽ bị chìm trong chuyến ra khơi sắp tới. Ở Scotland, một con mèo đen lạ vào nhà sẽ mang lại thịnh vượng cho gia chủ. Một phụ nữ nuôi một con mèo đen sẽ nhận được nhiều lời cầu hôn v.v…

Chú mèo tốt bụng

May mắn thay, con mèo nhìn chung được đối xử tốt hơn ở châu Á. Người Trung Quốc tin rằng nếu một người sinh vào năm con Mèo, người đó sẽ có tính cầu toàn, thông minh và nhiều đức tính đáng quý khác. Mặt khác, người Nhật Bản coi mèo là vật nuôi cưng trong nhà vì cho rằng nó sẽ mang lại may mắn cho gia chủ.

Mèo thần may mắn của Nhật Bản

Có một câu chuyện nổi tiếng về “chú mèo vẫy tay” Tama - biểu tượng may mắn của người Nhật. Người chủ của Tama là một thầy tu rất nghèo. Thầy tu từng nói với Tama: “Ngươi có thể làm được điều gì đó giúp cho cuộc sống nghèo khổ ở nơi đây không?” Vào một ngày nọ, có một vị lãnh chúa đến đứng trú mưa dưới gốc cây cổ thụ ở phía trước ngôi đền của thầy tu.

Vị lãnh chúa bỗng thấy có một con mèo đang vẫy tay gọi mình đi về phía cổng đền. Khi ông ta bắt đầu đi về phía đó, thì cây cổ thụ bỗng đổ ầm xuống vì bị sét đánh. Con mèo đã gọi vị lãnh chúa tránh được nguy hiểm chính là Tama. Sau sự việc đó, vị lãnh chúa đã kết thân giao với thầy tu, chọn ngôi đền là nhà thờ tổ của mình.

Ông đã quyên tặng rất nhiều tiền để sửa chữa lại ngôi đền. Khi Tama chết, thầy tu đã xây nghĩa trang cho mèo, và cuối cùng là 1 điện thờ được dựng nên để dành riêng cho “chú mèo vẫy tay”. Đền thờ mèo Tama vẫn còn tồn tại đến ngày nay…

Vân Anh (tổng hợp)