Chống lãng phí - không chờ sai phạm mới xử lý

Quyết tâm chính trị và sự chuyển động thực chất

Phòng, chống lãng phí đang được Đảng và Nhà nước ta đặt ngang tầm với phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng; coi đấu tranh phòng, chống lãng phí là cuộc chiến chống “giặc nội xâm” đầy cam go, phức tạp; là một phần của cuộc đấu tranh giai cấp. Nếu tham nhũng thường biểu hiện qua những con số thất thoát cụ thể, thì lãng phí lại nguy hiểm ở chỗ diễn ra âm thầm, kéo dài, nhiều khi không gây “chấn động” dư luận tức thời nhưng để lại hệ lụy lớn cho nền kinh tế và đời sống xã hội. Đó là những công trình chậm tiến độ, bị đội vốn; những khu đất vàng, nhà chung cư, trụ sở bỏ hoang; quản lý, sử dụng vốn và tài sản nhà nước tại doanh nghiệp bị thất thoát; những dự án đầu tư công triển khai dang dở, kéo dài nhưng không ai chịu trách nhiệm đến cùng…

Tại Phiên họp 29, Ban Chỉ đạo thống nhất đánh giá, năm 2025, Ban Chỉ đạo đã bám sát chỉ đạo của Trung ương, tập trung lãnh đạo, chỉ đạo đẩy mạnh công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, gắn với phát triển kinh tế - xã hội, vận hành chính quyền 3 cấp và tổ chức đại hội Đảng các cấp. Đáng chú ý, công tác phòng, chống lãng phí được chỉ đạo đẩy mạnh. Qua rà soát của Chính phủ, các Bộ, ngành, địa phương đã rà soát, phân loại, có phương án xử lý đối với gần 3.000 công trình, dự án chậm tiến độ, tồn đọng kéo dài, nguy cơ gây thất thoát, lãng phí. Đến nay, các bên liên quan đã hoàn thành rà soát, xử lý đối với hơn 1.150 dự án và 10.971 cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp đơn vị hành chính các cấp.

Những con số trên cho thấy quyết tâm chính trị rất cao và sự chuyển động thực chất trong công tác phòng, chống lãng phí. Việc xử lý dứt điểm các công trình, dự án chậm tiến độ, các cơ sở nhà, đất dôi dư cũng đặt ra yêu cầu siết chặt kỷ luật, kỷ cương trong quản lý đầu tư công, tài sản công, qua đó tạo tiền đề cho việc chuyển trọng tâm từ xử lý hậu quả sang phòng ngừa lãng phí ngay từ khâu quyết định chủ trương, phân bổ nguồn lực và tổ chức thực hiện, bởi khi đã để hậu quả xảy ra thì hệ lụy là vô cùng lớn.

Tổng Bí thư Tô Lâm từng nhiều lần chỉ rõ, lãng phí không chỉ là mất tiền, tài sản mà còn giảm hiệu quả sản xuất, tăng gánh nặng chi phí, gây cạn kiệt tài nguyên, gia tăng khoảng cách giàu nghèo. Hơn thế, lãng phí còn gây suy giảm lòng tin của người dân với Đảng, Nhà nước, tạo rào cản vô hình trong phát triển kinh tế - xã hội, bỏ lỡ thời cơ phát triển của đất nước... Chính vì vậy, việc Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực bổ sung chức năng, nhiệm vụ phòng, chống lãng phí đã thể hiện quyết tâm chính trị của Đảng ta: lãng phí phải được kiểm soát bằng kỷ luật nghiêm minh, tương tự như phòng, chống tham nhũng, tiêu cực.

Thực tiễn cho thấy, không ít dự án lớn, có ý nghĩa an sinh xã hội sâu sắc nhưng lại gây ra tình trạng lãng phí kéo dài. Trường hợp Cơ sở 2 của Bệnh viện Bạch Mai và Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức là một minh chứng rõ nét. Được khởi công từ cuối năm 2014 với kỳ vọng trở thành hệ thống khám, chữa bệnh tiêu chuẩn cao, mỗi cơ sở được thiết kế quy mô lớn, với khoảng 1.000 giường bệnh, khả năng tiếp nhận hàng nghìn lượt bệnh nhân mỗi ngày, góp phần giảm tải cho hệ thống y tế tại Thủ đô và khu vực lân cận. Nhưng hai dự án này đã trải qua hơn một thập kỷ chậm tiến độ, nhiều hạng mục dang dở, gây bức xúc trong xã hội.

Ngày 19/12 mới đây, phần xây dựng của hai bệnh viện này đã được khánh thành trong khuôn khổ chuỗi lễ khởi công, khánh thành nhiều dự án lớn trên toàn quốc, chào mừng Đại hội lần thứ XIV của Đảng. Hiện hai bệnh viện đã sẵn sàng tiếp nhận trang thiết bị, nhân lực và chuẩn bị mọi điều kiện để đón bệnh nhân vào đầu năm 2026, đánh dấu bước chuyển lớn sau nhiều năm chậm tiến độ. Việc làm này cũng thể hiện rõ quyết tâm của Trung ương: kiên quyết xử lý các tồn đọng, “không để lãng phí kéo dài”.

Tạo chuyển biến mạnh mẽ hơn nữa

Từ thực tiễn xử lý các dự án tồn đọng, yêu cầu đặt ra là phải chuyển mạnh sang tư duy phòng ngừa lãng phí ngay từ đầu, thay vì tập trung khắc phục hậu quả. Đây cũng là tinh thần mà Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh tại Phiên họp thứ 29 của Ban Chỉ đạo: Việc phát hiện, xử lý kịp thời là rất hay, nhưng hay hơn là không để xảy ra tham nhũng, vi phạm ngay từ đầu. Do đó, tại Phiên họp này, Tổng Bí thư đề nghị tạo chuyển biến mạnh mẽ hơn nữa công tác phòng, chống lãng phí; chỉ đạo xử lý dứt điểm các công trình có khó khăn, vướng mắc, tồn đọng kéo dài và các cơ sở nhà đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy để khơi thông nguồn lực, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số. Người đứng đầu Đảng ta cũng yêu cầu không để sai phạm cũ tái diễn; phải tiến hành kiểm tra, giám sát, thanh tra ngay từ đầu các công trình, dự án lớn, trọng điểm quốc gia, không chờ đến khi sai phạm đã rõ, lãng phí, tiêu cực đã xảy ra mới vào cuộc xử lý...

Trong bối cảnh đất nước chuẩn bị bước vào giai đoạn triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, công tác phòng, chống lãng phí đang đứng trước những yêu cầu, nhiệm vụ mới rất khẩn trương, cấp bách. Việc Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực ban hành Hướng dẫn số 63-HD/BCĐTW về một số nội dung trọng tâm trong công tác phòng, chống lãng phí, đồng thời xác định rõ 7 nhóm hành vi gây lãng phí cần tập trung phòng, chống đã tạo cơ sở chính trị - pháp lý quan trọng để các cấp, các ngành nhận diện rõ hơn đâu là nguy cơ, đâu là “điểm nghẽn” dễ phát sinh lãng phí. Từ quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước, đầu tư công, tài sản công, đất đai, tài nguyên đến vốn nhà nước tại doanh nghiệp… tất cả đều được đặt dưới yêu cầu kiểm soát chặt chẽ, minh bạch và gắn trách nhiệm cụ thể. Quan trọng hơn, nhằm mục đích sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội, với quan điểm “không chờ đến khi sai phạm đã rõ, lãng phí đã xảy ra mới vào cuộc xử lý”, thời gian tới Ban Chỉ đạo sẽ tiếp tục chỉ đạo rà soát, làm rõ nguyên nhân, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc đối với các công trình, dự án chậm tiến độ, tồn đọng kéo dài, có nguy cơ gây thất thoát, lãng phí trên phạm vi toàn quốc…

Trước yêu cầu tăng cường nguồn lực, khơi dậy sức dân đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới dưới sự lãnh đạo của Đảng, thiết nghĩ cần tiếp tục nghiên cứu, sửa đổi quy định của pháp luật về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí theo hướng tạo cơ sở pháp lý đầy đủ, đồng bộ cho giám sát, kiểm tra, phát hiện, xử lý mạnh, có tính răn đe cao đối với các hành vi lãng phí. Cụ thể, phải minh bạch, rõ ràng về thể chế và quy trình; mọi quyết định liên quan đến đầu tư công, sử dụng tài sản công phải được công khai, rõ ràng, hạn chế tối đa “kẽ hở” dễ phát sinh lợi ích nhóm. Đồng thời, thường xuyên đánh giá hiệu quả, chất lượng chính sách sau ban hành để kịp thời điều chỉnh bất cập, mâu thuẫn, giảm thiểu thất thoát, lãng phí các nguồn lực.

Việc ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong quản lý cũng là biện pháp cần được tiếp tục đẩy mạnh. Đây không chỉ là yêu cầu của cải cách hành chính, mà còn là công cụ hữu hiệu để phòng ngừa lãng phí thông qua giám sát tiến độ, quản lý tài sản, ngân sách theo thời gian thực, giảm thiểu can thiệp chủ quan. Cùng với đó, kiểm soát quyền lực gắn với trách nhiệm người đứng đầu. Tổng Bí thư Tô Lâm nhiều lần nhấn mạnh phải khắc phục triệt để tình trạng đùn đẩy, né tránh, sợ trách nhiệm - vốn là mảnh đất màu mỡ của lãng phí. Khi trách nhiệm không rõ ràng, không ai chịu trách nhiệm cuối cùng, thì lãng phí rất dễ kéo dài.

Phòng, chống lãng phí không tách rời mục tiêu phát triển đất nước nhanh và bền vững. Khi nguồn lực được sử dụng hiệu quả, niềm tin xã hội được củng cố, đó  là nền tảng vững chắc để hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược mà Đại hội XIV của Đảng đề ra. Vì thế, phòng, chống lãng phí không chỉ là tập trung xử lý những hậu quả đã xảy ra, mà phải bắt đầu từ việc chủ động phòng ngừa sai phạm ngay từ đầu, coi đó là giải pháp căn cơ, lâu dài, để mỗi đồng ngân sách, mỗi mét vuông đất công… đều được sử dụng đúng mục đích, phát huy giá trị, vì lợi ích chung của đất nước và Nhân dân.