Cho thuê kết cấu hạ tầng cảng biển- Hướng đi mới của ngành Hàng hải

Cách làm cũ – Khó thu hồi vốn

Theo dự báo của Cục Hàng hải Việt Nam, đến năm 2010 sản lượng hàng qua cảng sẽ đạt 230  đến 280 triệu tấn/năm, đến  năm 2020 sẽ là 400 triệu tấn. Đáp ứng nhu cầu này, thời gian qua, bên cạnh việc đầu tư phát triển đội tàu, ngành Hàng hải Việt Nam tập trung đầu tư cơ sở hạ tầng cảng biển trọng điểm. Hàng loạt các dự án đầu tư xây mới, đầu tư nâng cấp, sửa chữa đã được triển khai. Tuy nhiên, phát triển hệ thống cảng biển không chỉ đơn thuần phát triển “phần cứng” là kết cấu hạ tầng mà còn là việc áp dụng mô hình quản lý tiên tiến và nâng cao năng lực khai thác cảng biển. Song vấn đề quan trọng này đang bộc lộ những bất cập, cần đựơc tháo gỡ trong thời gian tới. Thực tế, cho thấy ngành Hàng hải Việt Nam bước đầu đã có những cách làm mới như cổ phần hóa từng phần các doanh nghiệp kinh doanh khai thác cảng, cho phép các thành phần kinh tế khác được đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng cảng biển và kinh doanh khai thác, song những bước phát triển đó vẫn còn nhỏ, lẻ, chưa thành một mô hình, chưa phổ biến rộng rãi. Chúng ta chủ yếu vẫn đang áp dụng mô hình quản lý theo kiểu cảng dịch vụ công, trong đó Nhà nước đầu tư, xây dựng kết cấu hạ tầng cảng rồi giao cho các doanh nghiệp nhà nước quản lý, kinh doanh, khai thác và nộp các khoản thu ngân sách, thuế lại cho Nhà nước. Cách làm như vậy, theo đánh giá của các chuyên gia không phát huy được sức mạnh tổng hợp, không tận dụng được sức mạnh của các thành phần kinh tế phí nhà nước (bao gồm các công ty cổ phần, tư nhân trong nước và nước ngoài, liên doanh…); đồng thời  việc quản lý tài chính và thu hồi vốn đầu tư gặp nhiều khó khăn...                             

Mô hình quản lý mới    

Thời gian gần đây, việc quản lý nhà nước đối với kinh doanh khai thác kết cấu hạ tầng cảng biển của nước ta đã có bước đi đầu tiên theo định hướng thị trường, mà cụ thể là việc ký kết hợp đồng cho thuê khai thác kết cấu hạ tầng cảng Cái Lân, Quảng Ninh. Theo đó, thay vì được tiếp nhận, quản lý, khai thác kết cấu hạ tầng rồi nộp ngân sách theo cách làm cũ, cảng Quảng Ninh phải trả tiền thuê kết cấu hạ tầng cho ngân sách nhà nước. Trên thực tế, với mô hình này, Nhà nước có thể chủ động điều hành về quy mô cũng như công năng của các cảng biển, bước đầu tách bạch hoạt động kinh doanh khai thác kết cấu hạ tầng với hoạt động kinh doanh xếp dỡ hàng hoá, qua đó có thể dễ dàng hơn trong việc đánh giá hiệu quả đầu tư kết cấu hạ tầng cảng biển và hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ.

Chính phủ cũng giao Bộ Giao thông Vận tải chỉ đạo Cảng Hải Phòng lập phương án quản lý khai thác cầu cảng số 4, 5 Chùa Vẽ, trên cơ sở này thống nhât với Bộ Tài chính về cơ chế tài chính cho thuê quản lý khai thác 2 cầu cảng trên, sau khi thu hồi đủ vốn đầu tư. Được biết, 2 cầu cảng này nằm trong khu vực cảng đa dụng, các khu vực hoạt động bổ sung chức năng cho nhau, nên nếu để đơn vị khác khai thác sẽ phát sinh nhiều khó khăn trong quản lý, gây xáo trộn về tổ chức và ảnh hưởng đến khả năng thu hồi vốn hoàn trả kinh phí mà Cảng Hải Phòng đã vay đầu tư. Theo Cục trưởng Cục Hàng hải Việt Nam Vương Đình Lam; việc Chính phủ đồng ý thí điểm cho thuê Cảng Cái Lân đã bước đầu phát huy hiệu quả thể hiện tính ưu việt phù hợp với cơ chế thị trường trong giai đoạn hội nhập. Nếu hướng đi mới này được triển khai đồng bộ với các doanh nghiệp, cảng sẽ thu được khoản đáng kể, tăng ngân sách để Nhà nước đầu tư vào các công trình trọng điểm, tạo đà góp phần thúc đẩy kinh tế biển phát triển tương xứng với tiềm năng sẵn có, nâng cao khả năng cạnh tranh trong khu vực và thế giới.

Anh Tú