Chính sách mới về nhập cư của EU: "Cầu nối" hay "bức tường"?

Thực trạng lao động nhập cư châu Âu

Lao động nhập cư có đóng góp tương đối quan trọng trong kinh tế các nước thuộc EU, trong bối cảnh châu lục này có tỉ lệ sinh thấp (dân số già) và thiếu công nhân có tay nghề. Nhiều năm trở lại đây, các nước Anh, Pháp, Hà Lan, Đức, Ai-len đã thực thi chính sách nhập cư có tuyển chọn nhằm khắc phục phần nào tình trạng thiếu nhân công. Tuy nhiên, người nhập cư vào các nước thuộc EU vẫn vấp phải nhiều rào cản trong vấn đề hòa nhập với xã hội, nhiều nước áp dụng những tiêu chuẩn rất khắt khe đối với lao động nhập cư, các giấy phép chỉ được cấp cho những công việc mang tính thời vụ và có giới hạn thời gian. Rất ít lao động được cấp thẻ thường trú (thẻ xanh). Có nước còn áp dụng quy định nghiêm ngặt cho phép trục xuất người nhập cư thuộc các nước EU vì những lý do an ninh công cộng.

Thực tế, nhập cư bất hợp pháp là vấn đề đau đầu của châu Âu trước làn sóng người đến từ các nước Mỹ La-tinh, châu Phi… Hàng năm có khoảng 300.000 người bị bắt tại biên giới các nước châu Âu. Ước tính hiện có khoảng 8 triệu người nhập cư bất hợp pháp tại 27 nước thành viên EU. Nửa đầu năm 2008, đã có hơn 200.000 người bị bắt, nhưng chỉ có gần 90.000 người bị trục xuất.

Chính sách mới gây tranh cãi

Ngay từ khi mới được thông qua tại Hội nghị thượng đỉnh EU, chính sách sẽ có hiệu lực từ năm 2010 này đã vấp phải sự phản đối ở nhiều nước, đặc biệt ở các nước Nam Mỹ và châu Phi, với lý do nó vi phạm nghiêm trọng quyền cơ bản của con người. Tại Pháp, hàng nghìn người đã đổ xuống các đường phố ở thủ đô Paris để biểu tình phản đối. Cùng thời điểm, một "hội nghị thượng đỉnh công dân" do khoảng 300 tổ chức phi chính phủ quốc tế tổ chức, trong đó có nhiều tổ chức đến từ các nước châu Phi, cũng diễn ra tại Paris, đã ra tuyên bố bày tỏ thất vọng về chính sách nhập cư mới của EU và cho rằng chính sách này có thể biến châu Âu thành một "pháo đài".

Hai điểm chính trong chính sách mới là nhập cư có chọn lọc và tăng cường hiệu quả hơn nữa các biện pháp kiểm soát biên giới, hạn chế nhập cư bất hợp pháp. Hiệp ước ưu đãi hơn đối với dạng nhập cư lao động. EU đang xem xét dự án cấp "thẻ xanh" để thu hút người nhập cư có tay nghề cao, khi mà các nước thành viên khối này hiện thiếu lao động có chuyên môn trong nhiều lĩnh vực kinh tế. Tiêu chuẩn về ngành nghề được cấp thẻ xanh sẽ được đưa ra vào cuối năm nay, từ đó đưa ra các tiêu chí trả  lương. EU cũng đưa ra những tiêu chí thắt chặt dòng người nhập cư theo diện đoàn tụ gia đình - một trong những nguồn người nhập cư chính vào châu Âu từ 20 năm nay, trong đó có việc bắt buộc phải biết ngôn ngữ của nước sẽ đến. Hợp thức hóa cho người không giấy tờ sẽ được thực hiện theo từng trường hợp cụ thể chứ không làm hàng loạt như trước. Trục xuất người nhập cư cũng được làm mạnh hơn trước và thực hiện trong thời gian sớm hơn. Công ước khuyến khích người nhập cư tự nguyện hồi hương, trục xuất trẻ vị thành niên và thời hạn giam giữ trước khi trục xuất tối đa là 18 tháng.

Lý do mà các nước EU nêu ra để thắt chặt quy định về nhập cư là cuộc khủng hoảng tài chính hiện nay khiến kinh tế các nước này gặp khó khăn với tỉ lệ thất nghiệp cao. Các nước EU khẳng định chính sách mới sẽ không tạo ra những rào cản. Có thể việc thực thi công ước này sẽ đóng góp hiệu quả vào việc ngăn chặn nạn nhập cư bất hợp pháp vào EU, song Ủy ban châu Âu về người tị nạn (gồm 60 tổ chức phi chính phủ) lo ngại nó sẽ xây một "bức tường" ngăn cách EU với bên ngoài, trong khi 27 nước EU vẫn cần tới 40 triệu lao động nhập cư trong vòng 4 năm tới.

Bảo Bình tổng hợp