Chính quyền phường, xã sẽ đóng vai trò nòng cốt trong bảo vệ môi trường tại các làng nghề

Theo thống kê, TP Hà Nội hiện có 337 làng nghề và làng có nghề được công nhận. Với tính đặc thù các làng nghề vừa là nơi sinh sống của người dân, vừa là nơi thực hiện các nghề và góp phần tạo công ăn việc làm, tăng thu nhập của người dân, nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn khả năng gây ra ô nhiễm môi trường, từ môi trường không khí, tiếng ồn cho đến nước thải, trong những năm vừa qua, công tác BVMT tại các làng nghề được Thành ủy và UBND TP hết sức quan tâm, trở thành một trong những nhiệm vụ trọng tâm của TP.

Nhiều chính sách có liên quan đến BVMT làng nghề đã được ban hành. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, tình trạng ô nhiễm tại một số làng nghề trên địa bàn TP vẫn còn phức tạp; việc thu gom, xử lý nước thải chưa đồng bộ; một số cơ sở, hộ gia đình sản xuất chưa thực hiện đầy đủ yêu cầu BVMT; tiến độ đầu tư công trình xử lý ô nhiễm còn chậm; việc duy trì, vận hành công trình sau đầu tư còn bất cập. Một số mục tiêu, nhiệm vụ tại các kế hoạch của TP chưa đạt yêu cầu, trong đó có việc lập, phê duyệt và thực hiện phương án BVMT làng nghề; xử lý ô nhiễm; kiểm soát nguồn thải; di dời cơ sở gây ô nhiễm ra khỏi khu dân cư. Mặt khác, từ ngày 1/7/2025, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp được triển khai, làm thay đổi cơ cấu tổ chức, nhiệm vụ và phương thức quản lý nhà nước trong lĩnh vực môi trường tại địa phương.

Do đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) TP Hà Nội đang xây dựng dự thảo Quyết định ban hành quy định về BVMT làng nghề trên địa bàn TP Hà Nội, thay thế Quyết định số 23/2019/QĐ-UBND ngày 24/10/2019 nhằm tạo cơ sở pháp lý thống nhất để tổ chức thực hiện các nhiệm vụ BVMT làng nghề trên địa bàn TP.

Theo Phó Giám đốc Sở NN&MT Hà Nội Nguyễn Minh Tấn, dự thảo Quy định gồm 3 chương và 14 điều; quy định việc BVMT làng nghề, hoạt động phát triển làng nghề gắn liền với hoạt động BVMT. “Quan điểm là ưu tiên phòng ngừa, giảm thiểu phát sinh chất thải tại nguồn, áp dụng các biện pháp sản xuất sạch hơn, sử dụng các tài nguyên có hiệu quả hơn”, ông Nguyễn Minh Tấn cho biết.

Trong đó, chính quyền địa phương cấp phường, xã sẽ đóng vai trò nòng cốt trong việc tổ chức thu gom, xử lý chất thải, phối hợp kiểm soát ô nhiễm tại nguồn và theo dõi tình trạng ô nhiễm môi trường trên địa bàn. Đồng thời, tập trung làm rõ trách nhiệm của các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân sản xuất trong làng nghề phải thực hiện đầy đủ các quy định của pháp luật, thực hiện quá trình phân loại, thu gom, lưu giữ và xử lý rác thải theo quy định.

Tại Hội nghị phản biện xã hội đối với dự thảo Quyết định của UBND TP ban hành quy định về BVMT làng nghề trên địa bàn TP Hà Nội do Ủy ban MTTQ TP Hà Nội tổ chức sáng 22/9, nhấn mạnh về tính khả thi và phù hợp với thực tiễn đặc thù của Hà Nội, một số ý kiến đại biểu đề nghị làm rõ tiêu chí phân loại làng nghề như làng nghề truyền thống, làng nghề mới; làng nghề ô nhiễm nghiêm trọng, làng nghề nguy cơ cao để áp dụng các biện pháp quản lý môi trường tương ứng, tránh việc cào bằng hoặc đưa ra các quy định quá sức đối với các hộ sản xuất nhỏ lẻ. Các đại biểu cũng lưu ý, về lộ trình thực hiện, cần đánh giá kỹ tính khả thi của các mốc thời gian quy định về di dời cơ sở sản xuất gây ô nhiễm ra khỏi khu dân cư hoặc chuyển đổi ngành nghề. Đồng thời, cần có quy định chuyển tiếp hợp lý, tránh gây xáo trộn đột ngột ảnh hưởng đến đời sống, việc làm và thu nhập của người dân.

Một nội dung được nhiều đại biểu quan tâm, cho ý kiến là quy định về trách nhiệm quản lý nhà nước và phân cấp, phân quyền. Dự thảo quy định cấp xã thực hiện 6 nhiệm vụ, quyền hạn, trong đó có nhiều nhiệm vụ nặng về chuyên môn như xây dựng và phê duyệt phương án BVMT làng nghề; bố trí ngân sách cho hoạt động xử lý ô nhiễm, kiểm soát ô nhiễm môi trường làng nghề, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra về môi trường; thực hiện đầu tư hạ tầng thu gom nước thải đồng bộ...

Đánh giá việc phân cấp như vậy là phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp hiện nay nhưng TS Nguyễn Tiến Dĩnh, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ, Ủy viên Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, Phó Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về kinh tế cũng đề nghị bổ sung quy định phân quyền các điều kiện để thực hiện về con người, tài chính, cơ sở vật chất, nhất là thực hiện các nhiệm vụ cho cấp xã nhằm bảo đảm hiệu lực, hiệu quả và tính khả thi. Đặc biệt, cơ chế phối hợp cũng cần quy định rõ quy trình hỗ trợ trực tiếp và xử lý khi sự cố môi trường vượt quá thẩm quyền cấp xã.

Từ góc độ cơ sở, Phó Chủ tịch UBND xã Thường Tín Nguyễn Văn Tản chỉ ra, dự thảo dùng nhiều khái niệm làm căn cứ buộc chuyển đổi, di dời, chấm dứt hoạt động như cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, gây ô nhiễm kéo dài, ngành, nghề không khuyến khích phát triển tại làng nghề, cơ sở có nguy cơ gây ô nhiễm cao nhưng chưa có định nghĩa, tiêu chí. Do đó, cần bổ sung định nghĩa hoặc giao UBND TP ban hành Danh mục ngành, nghề không khuyến khích và tiêu chí xác định cơ sở gây ô nhiễm để cấp xã áp dụng thống nhất.