Chính phủ yêu cầu tổ chức lại phương châm "4 tại chỗ" để ứng phó thiên tai cực đoan

Chính phủ vừa ban hành Nghị quyết số 201/NQ-CP về Kế hoạch hành động thực hiện kết luận của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tại Thông báo số 117-TB/VPTW của Văn phòng Trung ương Đảng về công tác phòng, chống bão, lũ, thiên tai cực đoan và biến đổi khí hậu.

Chủ động ứng phó hạn hán, xâm nhập mặn, lũ quét, sạt lở đất

Theo Kế hoạch, từ nay đến hết năm 2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng, trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch phòng, chống thiên tai quốc gia giai đoạn 2026-2030; cập nhật kịch bản thiên tai, hướng dẫn cảnh báo theo tác động.

Bộ cũng được giao chỉ đạo công tác bảo đảm an toàn đê điều, hồ đập; chủ động ứng phó hạn hán, xâm nhập mặn, lũ quét, sạt lở đất; nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo; chuyển mạnh từ cảnh báo hiện tượng sang cảnh báo tác động, chi tiết đến từng địa bàn.

Đồng thời, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì phối hợp với các địa phương rà soát, sắp xếp thứ tự ưu tiên, hoàn thiện danh mục các dự án về bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu thuộc Chương trình hành động của Ban Chấp hành Trung ương thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV.

Bộ Quốc phòng, Bộ Công an được giao nhiệm vụ chủ động chuẩn bị lực lượng, phương tiện và phương án cứu hộ, cứu nạn; phối hợp sơ tán người dân, bảo đảm an ninh, trật tự tại các khu vực xảy ra thiên tai. Khi tình huống vượt quá khả năng ứng phó của cấp tỉnh, hai bộ phối hợp với Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia điều động lực lượng vũ trang chi viện, hỗ trợ khắc phục hậu quả và ổn định tình hình.

Bộ Xây dựng rà soát quy chuẩn, tiêu chuẩn xây dựng, thoát nước đô thị, nhà ở an toàn, hạ tầng chống chịu thiên tai. 

Ưu tiên tuyệt đối an toàn tính mạng người dân

Đối với địa phương, Chính phủ yêu cầu UBND các tỉnh, thành phố chịu trách nhiệm trực tiếp trước Chính phủ về công tác phòng, chống thiên tai trên địa bàn; Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trực tiếp chỉ đạo, kiểm tra các địa bàn xung yếu, khu vực có nguy cơ cao xảy ra thiên tai; chỉ đạo Ủy ban nhân dân cấp xã nắm chắc từng hộ dân, địa bàn và các khu vực có nguy cơ xảy ra thiên tai để chủ động ứng phó, không bị động, bất ngờ.

Bảo đảm tuyệt đối an toàn tính mạng Nhân dân trong mọi tình huống. Đồng thời, cần xác định rõ các phương án sơ tán khi có tình huống khẩn cấp: Đối tượng ưu tiên sơ tán trước, lộ trình di chuyển phương tiện, lực lượng hỗ trợ; bảo đảm các điều kiện thiết yếu tại nơi trú tránh như nước sạch, thuốc men, điện, vệ sinh môi trường và an ninh trật tự.

Chính phủ cũng yêu cầu các địa phương thường xuyên rà soát, cập nhật và tích hợp công tác phòng, chống thiên tai vào kịch bản điều hành tăng trưởng năm 2026; đồng thời xây dựng phương án duy trì hoạt động và phục hồi nhanh đối với các lĩnh vực trọng yếu như khu công nghiệp, khu kinh tế, cảng biển, sân bay, logistics, du lịch, sản xuất nông nghiệp, thủy sản, hệ thống năng lượng, điện, nước, viễn thông và giao thông, không để hoạt động sản xuất, kinh doanh bị đình trệ kéo dài do thiên tai.

UBND các tỉnh, thành phố phải khẩn trương cập nhật phương án ứng phó với các loại hình thiên tai trong những tháng cuối năm 2026 như hạn hán, xâm nhập mặn, thiếu nước, cháy rừng, bão mạnh, mưa lớn, lũ quét, sạt lở đất, ngập úng đô thị, sự cố hồ đập, đê điều... Trong đó, cần bổ sung các kịch bản sẵn sàng ứng phó với những tình huống thiên tai bất thường, vượt lịch sử như đã xảy ra trong các năm 2024 và 2025.

Theo Kế hoạch, Chủ tịch UBND cấp xã chịu trách nhiệm phê duyệt và tổ chức thực hiện phương án ứng phó thiên tai tại địa phương bảo đảm chi tiết, khả thi, phù hợp với đặc thù từng khu vực. Các cơ quan chuyên môn phải phối hợp chặt chẽ với cơ quan quản lý đường bộ trong phân luồng giao thông, huy động lực lượng, phương tiện, xử lý các sự cố giao thông do thiên tai gây ra.

Đối với khu vực Nam Trung Bộ, cao nguyên Trung Bộ và đồng bằng sông Cửu Long, Chính phủ yêu cầu chủ động xây dựng kế hoạch ứng phó với hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn mùa khô 2026-2027. Các giải pháp cần được triển khai đồng bộ từ điều chỉnh lịch thời vụ, cơ cấu giống cây trồng, điều tiết hồ chứa, cấp và trữ nước cho sinh hoạt, sản xuất đến phòng cháy rừng, bảo vệ cây trồng, vật nuôi và tăng cường cảnh báo tới cộng đồng dân cư.

Cảnh báo đến từng hộ dân, tổ chức lại phương châm "4 tại chỗ"

Một trong những nội dung đáng chú ý của Kế hoạch là yêu cầu tổ chức lại phương châm "bốn tại chỗ" trên cơ sở rà soát lực lượng phòng thủ dân sự tại cấp xã, thôn, bản; thiết lập cơ chế phối hợp liên xã, liên địa bàn theo lưu vực sông, vùng hạ du hồ chứa, ven biển và khu vực có nguy cơ sạt lở, ngập sâu.

Các địa phương phải xác định rõ xã trung tâm, điểm tập kết lực lượng, vật tư, phương tiện, tuyến sơ tán, nơi trú tránh và phương án chi viện giữa các địa bàn. Khi tình huống vượt quá khả năng của cấp xã, lực lượng cơ động cấp tỉnh cùng quân đội, công an phải sẵn sàng hỗ trợ.

Chính phủ cũng yêu cầu tăng cường kiểm tra an toàn các công trình xung yếu và hạ tầng thiết yếu như đê điều, hồ đập, sân bay, đường sắt, đường cao tốc, quốc lộ, hệ thống điện cao thế, trường học, bệnh viện, khu công nghiệp, công trình thủy lợi, khu neo đậu tàu thuyền, hệ thống viễn thông, công trình cấp nước và các khu vực có nguy cơ sạt lở. Trên cơ sở đó, kịp thời áp dụng các biện pháp khẩn cấp nhằm hạn chế thấp nhất thiệt hại do thiên tai và sự cố công trình; đồng thời cảnh báo, hạn chế người dân đi lại và tổ chức sơ tán khỏi khu vực nguy hiểm.

Đặc biệt, Kế hoạch yêu cầu nâng cao chất lượng cảnh báo và truyền tin đến người dân, chuyển mạnh từ cảnh báo hiện tượng sang cảnh báo theo tác động. Theo đó, cơ quan chức năng phải chỉ rõ khu vực có nguy cơ ngập lụt, chia cắt, tuyến đường bị cấm và hộ dân cần sơ tán để người dân chủ động ứng phó.

Thông tin cảnh báo phải được truyền tải qua nhiều kênh như truyền hình, phát thanh, hệ thống loa truyền thanh, tin nhắn, mạng xã hội và các tổ chức đoàn thể. Trong trường hợp không có sóng điện thoại hoặc mất điện, phải bố trí phương án truyền tin thay thế bằng loa truyền thanh, loa lưu động, bộ đàm, lực lượng trực tiếp đến từng hộ dân và các hình thức thông tin phù hợp khác; nội dung cảnh báo phải ngắn gọn, dễ hiểu, phù hợp với đặc điểm dân cư từng địa bàn...