Chiến dịch 500 ngày đêm: Đưa AI và dữ liệu lớn vào tìm kiếm, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ

Xây dựng hệ sinh thái số phục vụ tìm kiếm liệt sĩ

Không chỉ nâng cao hiệu quả tìm kiếm, những công nghệ hiện đại còn mở thêm cơ hội đưa các liệt sĩ trở về với tên tuổi, quê hương và gia đình sau nhiều thập kỷ chờ đợi.

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng vẫn còn hàng trăm nghìn liệt sĩ chưa được tìm thấy hoặc chưa xác định được danh tính. Mỗi ngôi mộ chưa có tên, mỗi gia đình vẫn ngóng đợi người thân là một nỗi trăn trở chưa thể nguôi ngoai. Trong hành trình ấy, cùng với trách nhiệm và nghĩa tình, khoa học công nghệ đang trở thành “cánh tay nối dài”, mở ra những phương thức mới để rút ngắn khoảng cách giữa ký ức chiến tranh và sự đoàn tụ của các gia đình liệt sĩ.

Đó cũng là tinh thần xuyên suốt của Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, vừa được Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ ban hành Kế hoạch truyền thông. Chiến dịch không chỉ nhằm huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, mà còn đánh dấu bước chuyển mạnh mẽ trong việc ứng dụng chuyển đổi số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo (AI) và giám định ADN vào một lĩnh vực mang ý nghĩa đặc biệt thiêng liêng.

Điểm nổi bật của Chiến dịch là việc hình thành một hệ thống tiếp nhận và xử lý thông tin đa nền tảng, tạo điều kiện để mọi tổ chức, cá nhân đều có thể tham gia cung cấp manh mối về liệt sĩ.

Theo Kế hoạch, hệ thống công nghệ sẽ bao gồm ứng dụng trên thiết bị di động, tài khoản Zalo chính thức tích hợp định vị, đường dây nóng cùng hệ thống lưu trữ và xử lý dữ liệu lớn. Người dân có thể gửi hình ảnh, video, âm thanh, tọa độ GPS, bản đồ vẽ tay, kỷ vật hay lời kể của nhân chứng lịch sử thông qua các nền tảng này.

Việc số hóa quy trình tiếp nhận thông tin giúp xóa bỏ những rào cản về không gian, thời gian, đồng thời tạo điều kiện để những manh mối quý giá từ người dân trong nước, kiều bào ở nước ngoài hay cựu chiến binh từng tham chiến được tiếp nhận nhanh chóng, tập trung và đồng bộ.

Đây cũng là lần đầu tiên công tác truyền thông và tiếp nhận thông tin phục vụ tìm kiếm liệt sĩ được thiết kế theo mô hình dữ liệu số hiện đại, thay vì chủ yếu dựa vào hồ sơ giấy và các kênh truyền thống như trước đây.

AI và dữ liệu lớn hỗ trợ sàng lọc thông tin

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý là việc ứng dụng dữ liệu lớn (Big Data), trí tuệ nhân tạo (AI) và các phần mềm phân tích để xử lý khối lượng thông tin rất lớn được thu thập trong quá trình triển khai Chiến dịch.

Thực tế cho thấy, sau nhiều thập kỷ, thông tin về nơi an táng liệt sĩ thường rời rạc, thiếu đồng nhất và được lưu giữ dưới nhiều dạng khác nhau như nhật ký chiến trường, sơ đồ đơn vị, bản đồ vẽ tay, hồi ức của cựu chiến binh hay ký ức của người dân địa phương. Nếu xử lý thủ công sẽ mất rất nhiều thời gian và khó phát hiện được những mối liên hệ giữa các nguồn dữ liệu.

Với sự hỗ trợ của AI, các dữ liệu này có thể được phân tích, đối chiếu, nhận diện những điểm tương đồng, từ đó giúp sàng lọc các manh mối có giá trị, hỗ trợ cơ quan chức năng xác minh thông tin nhanh hơn và chính xác hơn.

Song song với đó, hệ thống lưu trữ dữ liệu tập trung cũng giúp hạn chế tình trạng trùng lặp thông tin, tạo cơ sở để cập nhật liên tục kết quả tìm kiếm và kết nối dữ liệu giữa các cơ quan, đơn vị.

“Số hóa ký ức” để không mất đi những chứng cứ lịch sử

Một nội dung giàu ý nghĩa trong Kế hoạch là triển khai Chương trình “ Số hóa ký ức”. Theo đó, các nhật ký chiến trường, bản đồ vẽ tay, thư từ, kỷ vật, hình ảnh, tài liệu lưu trữ cùng lời kể của nhân chứng lịch sử sẽ được số hóa nhằm tạo lập kho dữ liệu điện tử phục vụ công tác xác minh thông tin về liệt sĩ.

Đây được xem là giải pháp cấp thiết khi nhiều nhân chứng trực tiếp của chiến tranh hiện đã cao tuổi, trong khi nhiều tài liệu giấy có nguy cơ hư hỏng theo thời gian. Việc số hóa không chỉ góp phần bảo tồn các giá trị lịch sử mà còn giúp những tư liệu quý được khai thác hiệu quả hơn trong quá trình tìm kiếm và xác định danh tính liệt sĩ.

Mỗi trang nhật ký, mỗi tấm bản đồ hay mỗi lời kể được lưu giữ dưới dạng dữ liệu số đều có thể trở thành một mảnh ghép quan trọng giúp tìm lại tên tuổi cho những người đã hy sinh.

Kết hợp giám định ADN để xác định danh tính

Bên cạnh công nghệ số, giám định ADN tiếp tục được xác định là một trong những giải pháp quan trọng để xác định danh tính các hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin. Kế hoạch truyền thông đặt mục tiêu tăng cường tuyên truyền, vận động thân nhân liệt sĩ cung cấp mẫu sinh phẩm ADN, đồng thời đẩy mạnh phối hợp giữa các đơn vị chuyên môn nhằm phục vụ công tác đối chiếu, xác minh.

​Khi kết hợp dữ liệu ADN với các nguồn thông tin lịch sử, hồ sơ lưu trữ và dữ liệu số hóa, khả năng xác định chính xác danh tính liệt sĩ sẽ được nâng lên đáng kể, góp phần mang lại hy vọng cho hàng nghìn gia đình vẫn đang mong mỏi ngày tìm thấy người thân. 

Không chỉ ứng dụng công nghệ, Chiến dịch còn hướng tới xây dựng mạng lưới truyền thông rộng khắp nhằm lan tỏa tinh thần “Uống nước nhớ nguồn” và huy động sự tham gia của toàn xã hội.

Huy động sức mạnh toàn xã hội

Theo Kế hoạch, một Tổ Truyền thông chuyên trách sẽ được thành lập theo mô hình “tòa soạn hội tụ” hoạt động 24/7 với sự tham gia của nhiều cơ quan báo chí, truyền thông cùng các chuyên gia công nghệ. Hệ thống này có nhiệm vụ tiếp nhận, xử lý, xác minh và chuyển hóa thông tin phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Chiến dịch cũng đặt mục tiêu 100% cơ quan báo chí trung ương và địa phương mở chuyên trang, chuyên mục tuyên truyền; đồng thời triển khai nhiều sản phẩm truyền thông bằng tiếng Việt và tiếng nước ngoài nhằm lan tỏa thông tin đến cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài và bạn bè quốc tế.

Chiến dịch được triển khai theo ba giai đoạn, từ nay đến ngày 27/7/2027, trên phạm vi 34 tỉnh, thành phố và mở rộng tới các quốc gia có đông cộng đồng người Việt sinh sống hoặc có cựu chiến binh từng tham chiến tại Việt Nam như Hoa Kỳ, Hàn Quốc, Australia, Thái Lan...

Việc đưa khoa học công nghệ vào công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không chỉ giúp nâng cao hiệu quả xử lý thông tin, rút ngắn thời gian xác minh mà còn mở ra một phương thức tri ân mới trong thời đại số. Khi dữ liệu lớn, AI, giám định ADN và các nền tảng số được kết nối với ký ức của nhân chứng và tình cảm của cộng đồng, hành trình đưa các liệt sĩ trở về với tên tuổi và gia đình sẽ có thêm nhiều cơ hội được hiện thực hóa. Đây cũng là minh chứng cho việc công nghệ không chỉ phục vụ phát triển kinh tế - xã hội mà còn góp phần gìn giữ ký ức lịch sử, thực hiện trách nhiệm và đạo lý tri ân của dân tộc Việt Nam.