Chia sẻ kinh nghiệm thẩm định, đánh giá chất lượng trợ giúp pháp lý

Nhiều kết quả tích cực trong Trợ giúp pháp lý

Ngày 7/5 tại tỉnh Lạng Sơn, Cục Phổ biến, Giáo dục Pháp luật và Trợ giúp Pháp lý (Bộ Tư pháp) phối hợp với một số Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước một số tỉnh thành tổ chức Hội nghị “Chia sẻ kinh nghiệm về thẩm định, đánh giá chất lượng trợ giúp pháp lý”.

Ngoài sự có mặt của lãnh đạo Cục Phổ biến, Giáo dục Pháp luật và Trợ giúp Pháp lý (Bộ Tư pháp), lãnh đạo Sở Tư pháp tỉnh Lạng Sơn, Hội nghị có sự hiện diện của nhiều đại biểu đại diện cho Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước Thành phố Hà Nội, Thành Phố Hải Phòng và các tỉnh Lạng Sơn, Tuyên Quang, Thái Nguyên, Thanh Hóa, Ninh Bình, Quảng Ninh, Đắk Lắk.

Phát biểu khai mạc Hội nghị, bà Vũ Thị Hường – Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, Giáo dục Pháp luật và Trợ giúp Pháp lý cho biết, trợ giúp pháp lý là chính sách nhân văn, được Đảng, Nhà nước quan tâm, góp phần bảo đảm quyền con người, quyền tiếp cận công lý và bình đẳng trước pháp luật cho người nghèo và các đối tượng dễ bị tổn thương.

 Trải qua gần ba thập kỷ phát triển, trợ giúp pháp lý đã thể hiện được vị trí, vai trò của mình, được ghi nhận trong các Nghị quyết của Đảng, các văn bản quy phạm pháp luật, đồng thời là một nội dung quan trọng trong các chương trình Mục tiêu quốc gia.

“Những năm qua, được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, chính quyền địa phương các cấp và sự nỗ lực của các trợ giúp viên pháp lý tại các tỉnh thành, công tác trợ giúp pháp lý đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Hàng trăm nghìn vụ việc trợ giúp pháp lý đã được thực hiện trong cả nước, trong đó số vụ việc liên quan đến tố tụng chiếm tỷ lệ lớn”, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, Giáo dục Pháp luật và Trợ giúp Pháp lý Vũ Thị Hường nhấn mạnh.

Cũng theo bà Vũ Thị Hường, công tác trợ giúp pháp lý đang có nhiều đổi mới. Đặc biệt, Luật Trợ giúp pháp lý 2017 được đưa vào chương trình lập pháp 2026 được Quốc hội khóa 16 thông qua ngày 23/4/2026 với một số nội dung sửa đổi đã tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng trong công tác trợ giúp pháp lý.

“Những điều luật hiện có đã tạo hành lang pháp lý vững chắc cho việc phát triển trợ giúp pháp lý trong kỷ nguyên mới”, nữ Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, Giáo dục Pháp luật và Trợ giúp Pháp lý của Bộ Tư pháp cho hay.

Tuy nhiên, lãnh đạo Cục Phổ biến, Giáo dục Pháp luật và Trợ giúp Pháp lý cho rằng, những luật mới ban hành cũng đang đặt ra các yêu cầu phải rà soát, đánh giá lại các văn bản hướng dẫn, từ đó mới đáp ứng được các yêu cầu, nhiệm vụ mới của công tác trợ giúp pháp lý.

Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, Giáo dục Pháp luật và Trợ giúp Pháp lý Vũ Thị Hường cũng đề nghị các địa phương cần tiếp tục cải thiện, nâng cao chất lượng công tác trợ giúp pháp lý cho người nghèo và các đối tượng yếu thế.

Nhiều tham luận được chia sẻ

Hội nghị đã nghe chia sẻ gần 10 tham luận của đại diện Trung tâm Trợ giúp Pháp lý Nhà nước các tỉnh thành đến dự hội nghị. Các bài tham luận chủ yếu đi sâu đánh giá những mặt được và chưa được của công tác trợ giúp pháp lý, từ đó nêu lên những kinh nghiệm, khó khăn và đề xuất những giải pháp để công tác này được triển khai có hiệu quả hơn trong thời gian tới.

Trong bài tham luận của mình về công tác thẩm định, đánh giá chất lượng vụ việc trợ giúp pháp lý trong các vụ án hình sự, đại diện Trung tâm Trợ giúp Pháp lý Nhà nước tỉnh Lạng Sơn cho biết, thời gian qua, số lượng vụ việc trợ giúp pháp lý trong lĩnh vực hình sự trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn có xu hướng gia tăng, trong đó bao gồm cả các vụ án liên quan đến tội phạm mua bán người.

Các vụ án mua bán người trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn thường có tính chất phức tạp, liên quan đến nhiều đối tượng, nhiều khâu trung gian, có sự móc nối giữa các đối tượng trong nội địa và ngoài lãnh thổ, thậm chí có yếu tố nước ngoài. Nạn nhân trong các vụ án này phần lớn là phụ nữ, trẻ em, trong đó có không ít trường hợp là người dân tộc thiểu số, hạn chế về nhận thức pháp luật và kỹ năng tự bảo vệ.

“Những đặc điểm này đặt ra yêu cầu đối với hoạt động trợ giúp pháp lý phải được thực hiện kịp thời, chủ động, linh hoạt và bảo đảm chất lượng ngay từ giai đoạn đầu của quá trình tố tụng”, đại diện Trung tâm Trợ giúp Pháp lý Nhà nước tỉnh Lạng Sơn nói và cho biết, Trung tâm đánh giá quá trình tham gia tố tụng của người thực hiện trợ giúp pháp lý ở tất cả các giai đoạn từ điều tra, truy tố đến xét xử, trong đó tập trung vào việc nghiên cứu hồ sơ, tham gia các hoạt động tố tụng, xây dựng luận cứ bào chữa, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp pháp lý. Đối với các vụ án mua bán người, việc thẩm định còn xem xét thêm yếu tố về kỹ năng tiếp cận, hỗ trợ nạn nhân, đặc biệt là đối với phụ nữ, trẻ em và người dân tộc thiểu số.

Cũng theo đại diện Trung tâm Trợ giúp Pháp lý Nhà nước tỉnh Lạng Sơn, qua công tác thẩm định, đơn vị đã chú trọng, quan tâm đánh giá mức độ bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp pháp lý trên thực tế, thông qua kết quả giải quyết vụ án, ý kiến của người được trợ giúp pháp lý và sự phù hợp giữa hoạt động trợ giúp pháp lý với diễn biến của vụ án. Trên cơ sở đó, vụ việc được chấm điểm, xếp loại theo quy định, bảo đảm phản ánh khách quan, toàn diện chất lượng thực hiện và làm căn cứ để rút kinh nghiệm, nâng cao chất lượng công tác trong thời gian tiếp theo.

Kết quả, trong năm 2025, Trung tâm đã ban hành 174 Quyết định phân công thẩm định chất lượng vụ việc trợ giúp pháp lý, thực hiện thẩm định đối với 497 vụ việc đã hoàn thành do Trợ giúp viên pháp lý và Luật sư thực hiện. Kết quả thẩm định cho thấy 100% vụ việc đạt chất lượng từ mức khá trở lên, không có vụ việc đạt và không đạt chất lượng; nhiều vụ việc được xác định là thành công, góp phần bảo vệ hiệu quả quyền và lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp pháp lý.

Những khó khăn, vướng mắc

Tại Hội nghị, một số khó khăn, vướng mắc đã được các đại biểu đưa ra để phân tích, thảo luận. Cụ thể, đại diện Trung tâm Trợ giúp Pháp lý Nhà nước tỉnh Lạng Sơn cho rằng còn nhiều vướng mắc trong việc áp dụng các văn bản, quy định. Việc đánh giá sự hài lòng của người được trợ giúp pháp lý còn mang tính hình thức, chưa thật sự phù hợp với đối tượng người được trợ giúp pháp lý.

Ngoài ra, tiêu chí đánh giá vụ việc thành công, hiệu quả chưa bao quát hết các tình huống thực tế. Một số trường hợp, người thực hiện trợ giúp pháp lý đã bảo vệ hiệu quả quyền và lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp pháp lý nhưng lại không đáp ứng được nguyên tắc chung hoặc không có tiêu chí phù hợp, dẫn đến có nhiều cách hiểu khi đánh giá….

Đại diện Trung tâm Trợ giúp Pháp lý Nhà nước Thành phố Hà Nội thì cho rằng, hằng năm hệ thống trợ giúp pháp lý thực hiện hàng chục nghìn vụ việc, trong đó tỷ lệ vụ việc được đánh giá đạt chất lượng từ khá trở lên chiếm 80-90%. Tuy nhiên, qua thực tiễn công tác, thấy rằng việc đánh giá còn nặng hình thức, chủ yếu dựa vào hồ sơ, chưa phản ánh đầy đủ chất lượng thực tế vụ việc. Tiêu chí đánh giá chưa thực sự lấy người người được trợ giúp pháp lý làm trung tâm…

“Qua thực tiễn thẩm định nhiều vụ việc, đặc biệt trong lĩnh vực dân sự và hôn nhân gia đình, chúng tôi nhận thấy có những vụ việc không đạt được toàn bộ yêu cầu khởi kiện, nhưng người được trợ giúp pháp lý vẫn được bảo vệ những quyền lợi cốt lõi. Tuy nhiên nếu đánh giá máy móc theo kết quả bản án thì bị xếp loại chưa cao, không được đánh giá là vụ việc hiệu quả, thành công”, đại diện Trung tâm Trợ giúp Pháp lý Nhà nước Thành phố Hà Nội nêu thực trạng.