Chi trả lương hưu và trợ cấp bảo hiểm xã hội qua thẻ ATM- tiện và bất tiện

Theo báo cáo của Bảo hiểm xã hội (BHXH) thành phố, hiện nay, hằng tháng BHXH chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH cho 107.947 người tại 221 phường, xã với số tiền chi lên tới hơn 90 tỷ đồng. Trong nhiều năm qua, BHXH thành phố  thực hiện phương thức chi trả qua đại diện tại các phường, xã và các khu, tổ dân cư, Thông thường, đến kỳ chi trả, các phường cử người tới lĩnh và tổ chức chi trả theo tổ dân cư, người hưởng lương  tới nhà tổ trưởng để lĩnh tiền, số  còn lại sẽ được người đại diện mang tới tận nhà. Theo đó, mỗi người hưởng lương hưu và trợ cấp BHXH đều trích một phần nhỏ gọi là để bù đắp một phần công sức cho người chịu trách nhiệm phát lương. Cách làm này hiện đi vào ổn định, bảo đảm an toàn và nhìn chung thuận lợi đối với người được thụ hưởng.Tuy nhiên, phương thức này cũng  bộc lộ không ít hạn chế là nguy cơ mất an toàn trong vận chuyển và quản lý tiền mặt,  sự nhầm lẫn, mát mát trong chi trả, địa điểm chi trả chật chội do phải tập trung quá đông người tới lĩnh tiền trong một ngày, còn phiền hà đối với các trường hợp uỷ quyền hoặc thay đổi nơi ở mà chưa muốn chuyển địa điểm lĩnh chế độ, BHXH cũng phải có đủ lực lượng lao động cần thiết để bảo đảm việc chi trả được kịp thời, chưa kể một số lượng tương đối lớn người cộng tác tại các địa phương...

Chính vì vậy, từ năm 2006, Hải Phòng là một trong 2 địa phương được BHXH Việt Nam chọn để thực hiện thí điểm phương thức trả lương qua tài khoản cá nhân trên máy ATM. Đây là một phương thức tiên tiến, hiện đại, tiện lợi về nhiều mặt nhưng để triển khai được cũng gặp không ít khó khăn, thậm chí ngay trong nội bộ cơ quan BHXH. Với quyết tâm cao, từ tháng 6- 2006, BHXH thành phố thực hiện  chi trả lương hưu qua máy ATM của Chi nhánh Ngân hàng Nông nghiệp và PTNT Hải Phòng tại quận Ngô Quyền, từ tháng 8- 2006 thực hiện tại quận Hồng Bàng qua hệ thống máy ATM của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển và hiện nay đang triển khai tại quận Lê Chân qua Ngân hàng Đông á. Bước đầu,  có hơn 2000 người chấp nhận sử dụng thẻ ATM để lĩnh tiền hàng tháng. Đa số những người sử dụng đều nhận xét là phương thức này khá thuận tiện, chỉ việc mang thẻ ra máy rút riền là xong, có thể rút bao nhiêu tuỳ ý, phần còn lại được hưởng lãi suất, lại không lo nạn tiền giả, tiền không bảo đảm tiêu chuẩn lưu thông... Hơn nữa, được sở hữu một tài khoản cá nhân cũng có nhiều điều hay. Qua tài khoản này, con cháu các cụ ở  bất cứ địa phương nào trong cả nước cũng có thể gửi tiền về cho bố mẹ một cách nhanh chóng và tiện lợi. Thậm chí, khi đi chơi, tham  quan, du lịch...  không cần phải mang theo quá nhiều tiền mặt, chỉ cần cầm theo tấm thẻ ... Để khuyến khích, các ngân hàng đều miễn phí làm thẻ cùng các giao dịch khác. Trong tương lai, thẻ ATM sẽ có nhiều tiện ích hơn, không chỉ rút tiền mặt thông thường mà còn có chức năng thanh toán, gửi tiền... Chính vì vậy, nhu cầu người sử dụng thẻ ATM ngày càng tăng và dần trở thành phổ biến.

Tuy nhiên, số người sử dụng thẻ ATM hiện nay còn quá ít so với tổng số người hưởng lương hưu và trợ cấp BHXH của thành phố; mới tập trung ở khu vực nội thành. Mặt khác, việc sử dụng thẻ ATM tuy tiện lợi nhưng lại chỉ phù hợp với những người có  hiểu biết nhất định về tài khoản, pin,  cách sử dụng thẻ, mật mã cá nhân. Có người chỉ hướng dẫn một lần là biết cách sử dụng,  nhưng  nhiều người lần nào lĩnh tiền cũng phải có người hướng dẫn hoặc lại phải nhờ tới con, cháu. Đây là điều dễ hiểu, vì phần lớn người hưởng chế độ tuổi đã cao, lại quá quen với cách thức cũ, không muốn tiếp cận cái mới, ngại thay đổi thói quen. Vả lại,  có rất nhiều người số tiền  chế độ hàng tháng chỉ có vài trăm nghìn đồng, “không  bõ” dùng thẻ. Thêm nữa  hệ thống máy ATM của các ngân hàng đang cộng tác với BHXH thành phố chưa phải là nhiều, mới chỉ tập trung ở một số vị trí trung tâm trong nội thành, không thuận tiện đối với một số khu vực dân cư, lại chưa có sự kết nối giữa các ngân hàng. Vì vậy, hiện nay và cả sau này, BHXH thành phố vẫn phải sử dụng song song 2 hình thức chi trả, do đó hiệu quả  hạn chế và chưa thật đồng bộ.

Mặc dù vậy, có thể khẳng định, phương thức chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH qua máy ATM là cách làm đúng hướng trong xu thế hội nhập và phát triển hiện nay, khi các tài khoản giao dịch cá nhân ngày càng trở nên phổ biến và Việt Nam đang hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ thanh toán bằng tiền mặt. Vấn đề đặt ra là,  các ngân hàng  tăng cường các biện pháp tuyên truyền, hướng dẫn cách sử dụng thẻ sao cho đơn giản và dễ nhớ nhất, không phải chỉ riêng khu vực thành thị mà cả với khu vực nông thôn, trang bị đủ số lượng máy cần thiết tại tất cả các địa bàn. BHXH thành phố cần có sự tổng kết, đánh giá hiệu quả của phương thức này, phân tích mặt tiện lợi để thu hút nhiều hơn nữa số người chấp nhận lĩnh chế độ qua thẻ ATM, tiến tới tạo thành thói quen giao dịch qua tài khoản, một phương thức mà hầu hết các nước phát triển đang sử dụng./.

                                                                               Thanh Hiệp