Chi cục Hải quan khu vực I nâng cao năng lực ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong công tác phòng, chống ma túy
Trong bối cảnh chuyển đổi số đang được đẩy mạnh trên nhiều lĩnh vực, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào hoạt động nghiệp vụ Hải quan được xem là một trong những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, kiểm soát và phòng, chống tội phạm về ma túy.
Theo Chi cục Hải quan khu vực I (Thành viên Ban chỉ đạo 389 TP Hà Nội), thực tiễn công tác phòng, chống ma túy cho thấy, các đối tượng ngày càng sử dụng nhiều phương thức, thủ đoạn tinh vi, lợi dụng hoạt động vận chuyển hàng hóa, chuyển phát nhanh, sử dụng thông tin giả, ẩn danh và chia nhỏ hành trình nhằm qua mặt lực lượng chức năng.
Trong khi đó, khối lượng dữ liệu từ vận đơn hàng không (AWB), tờ khai hải quan, thông tin cảnh báo và nguồn tin nghiệp vụ ngày càng lớn, đặt ra yêu cầu phải đổi mới phương thức thu thập, xử lý và phân tích thông tin.
Trước yêu cầu đó, việc khai thác AI có kiểm soát sẽ góp phần hỗ trợ công chức xử lý khối lượng dữ liệu lớn, nhận diện những dấu hiệu bất thường, liên kết các thông tin phân tán và phát hiện những mối liên hệ có nguy cơ liên quan đến hoạt động vi phạm pháp luật về ma túy. Qua đó, hỗ trợ nâng cao chất lượng phân tích, đánh giá rủi ro, rút ngắn thời gian xử lý thông tin và nâng cao hiệu quả công tác nghiệp vụ.
Một trong những nội dung quan trọng được Chi cục Hải quan khu vực I chú trọng là bảo đảm an toàn thông tin và kiểm soát rủi ro trong quá trình sử dụng AI.
Việc khai thác các công cụ trí tuệ nhân tạo phải tuân thủ nghiêm quy định về bảo mật, bảo vệ bí mật nhà nước và dữ liệu nghiệp vụ Hải quan; đồng thời, trang bị kỹ năng nhận diện những thông tin sai lệch, hiện tượng AI tạo ra nội dung không chính xác hoặc thiếu căn cứ.
Đặc biệt, AI chỉ đóng vai trò là công cụ hỗ trợ, mọi thông tin, nhận định và kết quả phân tích đều phải được công chức kiểm tra, đối chiếu, xác minh trước khi sử dụng trong hoạt động nghiệp vụ.
Trong bối cảnh tội phạm ma túy ngày càng lợi dụng công nghệ và các phương thức vận chuyển mới để thực hiện hành vi vi phạm, việc kết hợp giữa năng lực chuyên môn, kinh nghiệm thực tiễn của công chức Hải quan với các công cụ phân tích dữ liệu hiện đại có ý nghĩa quan trọng.
Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được sử dụng đúng mục đích, đúng quy định và đặt dưới sự kiểm soát của con người.
Theo thống kê của Chi cục Hải quan khu vực I, tính từ đầu năm đến nay, đơn vị đã chuyển tổng cộng 23 vụ việc, gồm 13 vụ buôn lậu và 10 vụ ma túy để xem xét khởi tố. Riêng trong tháng 10/2026, đơn vị đã chuyển 4 vụ việc sang cơ quan có thẩm quyền đề nghị khởi tố.