Chậm giải phóng mặt bằng khu phụ trợ Dự án Trung tâm thương mại EIE: Chủ yếu từ các cơ quan chức năng
Việc kiểm kê đền bù, giải phóng mặt bằng thu hồi đất thực hiện các dự án đầu tư phát triển, thường gặp những khó khăn, vướng mắc, phát sinh khiếu kiện phức tạp, gây nên chậm trễ, kéo dài tiến độ. Nguyên nhân của tình trạng đó, thông thường và phần nhiều xác định do " ...một số hộ dân cố tình chây ỳ, cản trở việc di chuyển, bàn giao mặt bằng cho dự án". Nhưng riêng việc giải phóng mặt bằng ở khu gia đình quân nhân thuộc Đoàn B63 tại thôn Kiều Sơn, phường Đằng Lâm (quận Hải An) phục vụ dự án xây dựng Trung tâm thương mại EIE bị chậm trễ, thì nguyên nhân không hẳn là như vậy.
Từ việc thiếu căn cứ, chưa công khai, dân chủ...
Trung tâm thương mại EIE là một trong những dự án thứ phát quan trọng của Dự án phát triển hạ tầng kỹ thuật đô thị ngã Năm-sân bay Cát Bi, được thành phố quan tâm chỉ đạo và hưởng các cơ chế chính sách ưu đãi đầu tư khá đặc biệt. Chính thức khởi công xây dựng đúng vào dịp kỷ niệm 50 năm Ngày giải phóng Hải Phòng (13-5-2005), đến nay, dự án đang bước vào giai đoạn nước rút, chuẩn bị hoàn thành sau hơn một năm thi công. Nhà đầu tư, chủ dự án dự định tổ chức lễ khánh thành và mở cửa hoạt động Trung tâm siêu thị thương mại lớn nhất Hải Phòng này vào cuối tháng 8-2006. Nhưng đến thời điểm này hệ thống các công trình phụ trợ của trung tâm siêu thị chưa được xây dựng xong một cách đồng bộ theo đúng quy hoạch thiết kế. Sự chậm trễ đó chủ yếu do việc giải phóng mặt bằng, thu hồi phần diện tích đất dành để thi công khu phụ trợ gặp ách tắc kéo dài. Suốt từ cuối năm 2004 đến cuối tháng 6-2006, việc đền bù, giải phóng mặt bằng tại đây mới cơ bản hoàn thành. Hiện nay, mặc dù nhà đầu tư cùng đơn vị thi công tập trung tối đa phương tiện và lực lượng thi công gấp rút, song thật khó có thể hoàn thiện đầy đủ hệ thống các công trình phụ trợ đúng như yêu cầu. Vì vẫn còn thắc mắc, kiến nghị từ khá lâu của 27 hộ thuộc khu gia đình quân nhân Đoàn B63 tại xóm Bắc, thôn Kiều Sơn, phường Đằng Lâm (quận Hải An) và một số gia đình khác ở liền cạnh có liên quan đến việc đền bù, thu hồi đất để thực hiện dự án. Đáng chú ý là: những khó khăn, trở ngại dẫn đến chậm trễ trong khâu giải phóng mặt bằng ở đây không phải do phía các hộ dân cố tình gây nên như ở nhiều dự án khác, mà do thiếu sót từ phía tổ công tác (gọi chung) trong quá trình thực thi nhiệm vụ được giao. Điều đó khiến người dân trong cuộc băn khoăn, bức xúc, đã gửi đơn thư kiến nghị nhiều lần, làm ảnh hưởng đến tiến độ xây dựng chung. Phải nói rằng, những nội dung chủ yếu trong đơn kiến nghị đều có cơ sở thực tế.
Gọi là khu gia đình quân nhân Đoàn B63, vì khu vực này vốn được quy định là "đất quốc phòng" do Đoàn B63 Phòng không-Không quân trực tiếp quản lý và sử dụng từ lâu. Do nhu cầu thực tế, khoảng trước năm 1993, Đoàn B63 được phép phân chia, giao đất cho gia đình quân nhân trong đơn vị để xây dựng nhà ở ổn định, lâu dài. Trong năm 2003-2004, hầu hết số hộ quân nhân được đền bù giải tỏa, bàn giao mặt bằng cho Ban quản lý Dự án (BQLDA) và nhận đất tái định cư xây dựng nhà ở mới. 27 hộ do vẫn còn thắc mắc kiến nghị, nên chậm di chuyển, bàn giao mặt bằng cho BQLDA. Theo ông Đặng Xuân Lộc, đại diện 27 hộ nêu: " Tháng 10- 2003, chúng tôi được biết thông tin ban đầu về khu đất của mình nằm trong dự án ngã Năm- sân bay Cát Bi qua “thông báo miệng” của ông Đoàn Văn Thìn, Tổ trưởng khu gia đình quân nhân Đoàn B63. Sau đó, BQLDA và UBND quận Hải An có tổ chức một số cuộc họp thông báo về việc kiểm kê đất, vật kiến trúc…nhưng các cuộc họp đều không thành. Lý do duy nhất mà chúng tôi đề nghị là công bố quyết định thu hồi đất của UBND thành phố, cùng những văn bản có đủ cơ sở pháp lý liên quan, nhưng không được đáp ứng.". Đến tháng 6-2006, quyết định của UBND thành phố về việc thu hồi đất tại khu vực này vẫn chưa được ban hành và công bố để mọi người nắm rõ, cùng thực hiện. Ông Ngô Duy Hậu, cán bộ BQLDA ngã Năm-sân bay Cát Bi thừa nhận: Việc triển khai công tác đền bù, giải phóng mặt bằng ở đây chủ yếu thực hiện theo ý kiến kết luận (còn được gọi là sự thỏa thuận) giữa UBND thành phố với Bộ Tư lệnh Quân khu Ba, lãnh đạo Quân chủng Phòng không-Không quân và Đoàn B63 cùng những quy định về cơ chế chính sách hiện hành phù hợp với pháp luật. Mặt khác, trong Quyết định số 1285/QĐ-UB ngày 27-7-1999 của UBND thành phố phê duyệt “ quy hoạch chi tiết khu đô thị mới ngã Năm-sân bay Cát Bi” thì lô 20B rộng 3,7 ha (khu gia đình Đoàn B63) là đất quân sự được giữ nguyên hiện trạng. Nhưng việc đồ án quy hoạch này được điều chỉnh, bổ sung cụ thể ra sao... chưa được phổ biến rộng rãi nên mọi người không rõ(?). Do vậy, các gia đình vẫn yên tâm sinh sống, tiếp tục xây dựng, tu sửa nhà cửa, công trình phụ...Mặc dù vậy, từ cuối năm 2004 đến giữa năm 2005, BQLDA cùng với Hội đồng bồi thường quận Hải An vẫn phối hợp tiến hành việc kiểm kê, đền bù và thu hồi đất, thực hiện giải phóng mặt bằng đối với đa số hộ quân nhân, cũng như các hộ dân ở vị trí liên quan. Còn một số hộ tiếp tục thắc mắc, kiến nghị có biểu hiện không "hợp tác" với tổ công tác, gây khó khăn cho việc kiểm kê, lập phương án đền bù.
Trong một cuộc họp gần đây tại UBND quận Hải An, anh Đoàn Văn Thìn là một trong những hộ đã nhận tiền đền bù, tổ trưởng khu gia đình quân nhân Đoàn B63 thẳng thắn phát biểu: "Thực tế nhiều hộ quân nhân đã nhận đền bù và di chuyển, vì chủ yếu họ chấp hành mệnh lệnh của Ban chỉ huy Sư đoàn. Nhưng thực chất họ cũng như những người chưa di chuyển vẫn băn khoăn, thắc mắc, vì việc cơ quan chức năng chưa công bố đầy đủ căn cứ pháp lý cần thiết, cùng với cách làm thiếu tính thuyết phục của một số cán bộ BQLDA và tổ công tác phường, quận”.
Tuy nhiên, thực hiện chủ trương chung và sự chỉ đạo của UBND thành phố, đến giữa tháng 3-2006, các gia đình đang có kiến nghị đều chấp hành việc kiểm kê, tạo cơ sở lập phương án đền bù, giải phóng mặt bằng. Mặt khác, họ vẫn tiếp tục có đơn kiến nghị, đề xuất 2 nguyện vọng chính: Một là, được đối thoại trực tiếp với lãnh đạo thành phố để nghe phổ biến rõ ràng, cụ thể về chính sách, pháp luật, giải đáp những thắc mắc. Hai là, được hưởng sự vận dụng về cơ chế giá đền bù đất, vật kiến trúc, tái định cư...sao cho các gia đình không quá thiệt thòi, giảm bớt khó khăn để sớm ổn định cuộc sống khi phải giải tỏa, di chuyển. Anh Ngô Huy Quang, chủ nhà số 332-lô 3 cho biết: " 16 giờ ngày
...Đến việc lập biên bản, văn bản tùy ý và cẩu thả (!)
Hầu hết những chủ hộ sinh sống ở đây đều là sĩ quan, quân nhân đang tại ngũ hoặc chuyển ngành, phục viên, có người làm cán bộ, công chức cơ quan Nhà nước, vì thế họ am hiểu và có ý thức chấp hành sâu sắc về các chủ trương, đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước. Do những việc làm của cán bộ, nhân viên tổ công tác kiểm kê đền bù chưa đúng trình tự, văn bản còn thiếu tính chính xác và không chặt chẽ, nên nhiều người bức xúc, có đơn kiến nghị. Chị Nguyễn Thị Thu, ở nhà số 113, lô 1, khu gia đình quân nhân Đoàn B63, đại diện cho các hộ chỉ được hỗ trợ 10% giá trị vật kiến trúc xây dựng phản ánh: "Chúng tôi sửa sang, xây dựng nhà ở từ sau ngày 1-7-2004, không thấy ai đến nhắc nhở, thông báo đình chỉ xây dựng hay hướng dẫn điều gì. Nhưng đột nhiên, hơn 1 năm sau ( tháng 6-2006), mỗi gia đình lại được chính quyền địa phương giao biên bản vi phạm hành chính trong hoạt động xây dựng quản lý công trình hạ tầng đô thị, quản lý sử dụng nhà và sử dụng đất (nguyên văn nội dung tên của loại văn bản này) do Tổ quản lý đô thị phường Đằng Lâm lập. Chúng tôi không biết, biên bản này được xác lập từ lúc nào, cũng không rõ vì sao? Nhưng đó lại là căn cứ buộc chúng tôi chỉ được hưởng tiền hỗ trợ 10% giá trị vật kiến trúc..." Về điều thắc mắc này, trong cuộc họp liên ngành ngày 20-6-2006 tại UBND quận, ông Nguyễn Anh Tuấn, Trưởng phòng Quản lý đô thị quận Hải An thừa nhận nhiều nội dung trong các biên bản vi phạm đã lập năm 2005 là chưa đúng, cần được kiểm tra, làm lại. Ông Trương Đức Học, Phó chánh Thanh tra quận còn cho rằng: " Không những các biên bản vi phạm được lập đó sai về hình thức văn phạm, mà còn có những điểm sai "không thể chấp nhận được" như lập biên bản không đúng vị trí vi phạm, lắp nhầm tên của hộ này vào hộ kia, có gia đình "bị" lập 2 biên bản khác nhau, biên bản không có số...(!)". Có thể thấy đây là những việc làm thể hiện sự tùy tiện, cẩu thả, dễ khiến cho người dân nảy sinh sự mặc cảm “bị coi thường", bị áp đặt không dân chủ nhất là việc liên quan trực tiếp đến quyền lợi của người dân. Sau khi nhận thấy những thiếu sót trên, Hội đồng bồi thường quận Hải An chỉ đạo và tổ chức thực hiện lại việc kiểm kê, xác định chính xác và lập văn bản chi tiết, bảo đảm tính pháp quy đối với những gia đình thuộc diện "chỉ được hỗ trợ 10%" giá trị vật kiến trúc.
Tâm lý chung của những hộ có đất ở, ruộng vườn, hoa màu, vật kiến trúc...phải thu hồi, di chuyển, thì ai cũng mong muốn và đòi hỏi được Nhà nước đền bù cao. Không tránh khỏi có người này, người kia có sự lắt léo, gian lận hòng hưởng lợi không chính đáng, hoặc mỗi người tự so sánh giá cả nhà đất của mình với giá thị trường một cách thiếu thực tế. Đúng là cơ chế chính sách về đền bù, giải phóng mặt bằng vẫn còn sự bất cập, chưa phù hợp và đồng bộ, nhất là về cơ chế giá, chính sách tái định cư. Song, đã là cơ chế chính sách của Nhà nước thì mọi người đều phải chấp hành, miễn sao việc tổ chức thực hiện bảo đảm tuân thủ đúng các quy định, quy trình đặt ra. Đó cũng chính là sự đòi hỏi của các hộ ở khu gia đình quân nhân Đoàn B63 trong việc kiểm kê, đền bù, giải phóng mặt bằng liên quan đến họ. Nhưng có một điều mà 27 hộ ở lô số 1,2,3 vẫn chưa đồng tình với việc áp giá đất đền bù của Hội đồng đền bù quận Hải An và BQLDA, đó là: cùng trong lô, trong dãy, một số nhà kiểm kê đầu năm 2006 như nhà bà Thành, bà An, ông Huy…thì được áp giá đất đền bù năm 2005 theo Quyết định 3612/ QĐ-UB, còn lại tất cả những hộ kiểm kê vào tháng 3-2006 (đều trong quý 1) thì bị áp giá đất năm 2006 theo Quyết định 3049/ QĐ-UB của UBND thành phố. Theo đó, mức giá đất bị giảm đi 20%, thấp hơn nhiều so với mức giá đất của khu tái định cư. Điều này lại gây bức xúc, thắc mắc cho các hộ, bởi họ sẽ phải chịu nhiều thiệt thòi về số tiền đền bù được nhận, thêm vào đó, giá cả vật liệu xây dựng trên thị trường liên tục tăng cao, rất khó khăn cho các gia đình khi phải xây dựng nhà ở mới. Theo lý giải của Ban quản lý dự án Ngã 5 sân bay Cát Bi thì các hộ trên đã đồng ý kiểm kê năm 2005, còn lại 27 hộ chỉ đồng ý kiểm kê năm 2006 nên phải áp theo giá đất của năm 2006 do UBND thành phố quy định, áp dụng cả đối với đất ở khu tái định cư.
Điều đáng ghi nhận, mặc dù có nhiều khó khăn trong công tác giải phóng mặt bằng nhưng lãnh đạo, chỉ huy Đoàn B63 tích cực động viên quân nhân sớm di dời, tạo điều kiện cho đơn vị thi công, ủng hộ chủ trương xây dựng đô thị, vì sự phát triển của thành phố. Các hộ dân đã di dời và ngày 3-7, Ban quản lý dự án đã bàn giao mặt bằng cho đơn vị thi công. Dư luận không đồng tình với một số phản ứng thiếu tích cực trong thời gian vừa qua của 27 hộ ở khu gia đình quân nhân, gây ảnh hưởng đến tiến độ chung thực hiện dự án. Qua việc giải phóng mặt bằng thực hiện dự án tại đây cho thấy, công tác cải cách hành chính chưa được thực hiện một cách nghiêm túc, triệt để. Quy chế dân chủ chưa thực hiện rộng khắp tại cơ sở để người dân được biết, được bàn, làm và kiểm tra. Năm 2006 là năm thứ hai liên tục, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân quận Hải An tập trung thực hiện chủ đề " Năm giải phóng mặt bằng, xây dựng và phát triển đô thị hiện đại, văn minh". Vì thế, những thiếu sót trong công tác giải phóng mặt bằng ở khu gia đình quân nhân Đoàn B63, cũng như ở một số dự án khác trên địa bàn quận, cần được rút kinh nghiệm sâu sắc, nhằm tổ chức thực hiện bảo đảm đạt kết quả, toàn diện và nhanh gọn hơn đối với các dự án tiếp sau, đáp ứng yêu cầu xây dựng, phát triển quận.
Duy Tuấn - Phương