Cây “từ lòng Phật bước ra”…

Nhiều gốc bồ đề còn được gọi là gốc bồ đề của tạo hóa bởi sự linh thiêng diệu kỳ khi nó tự mọc lên, như là nơi giao hòa giữa hai cõi âm dương trong một  không gian trang nghiêm. Cây bồ đề góc đường 19/12  hay cây bồ đề ở nghĩa trang Trường Sơn là những cây bồ đề mang ý nghĩa như thế!

Không gian thiêng giữa đại ngàn Trường Sơn

Nằm ở thượng nguồn sông Bến Hải, thuộc xã Vĩnh Trường, huyện Gio Linh (Quảng Trị), Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Trường Sơn là nơi yên nghỉ của trên mười nghìn người con ưu tú của Tổ quốc đã hy sinh trên đường Hồ Chí Minh trong những năm kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Cây bồ đề thiêng tại Nghĩa trang liệt sỹ Quốc gia Trường Sơn

Hơn mười nghìn trái tim “mãi mãi tuổi hai mươi” neo ở đầu nguồn sông Bến Hải ấy được ví như “ hơn mười nghìn hạt giống chưa về phù sa” và đó cũng là “hơn mười nghìn khát vọng” của Trường Sơn điệp trùng bi tráng.

Được xây từ 10/1975, đến 4/1977, nghĩa trang có diện tích 140.000m². Toàn bộ nghĩa trang được bố trí trên một khu vực gồm 11 quả đồi, rộng hơn 100 ha. Quả đồi trung tâm cao 32,4m là nơi đặt tượng đài và sân hành lễ. Đài tưởng niệm bằng đá trắng có hình một ngọn lửa đang cháy, cao vút uy nghiêm.

Bên trong tượng đài rỗng và khuyết ba mặt, thể hiện nỗi mất mát vô cùng, không gì bù đắp được. 10.327 ngôi mộ liệt sĩ nằm trải dài trên năm quả đồi, uốn lượn theo thế vòng cung hướng về phía Tây. Các khu mộ được an táng theo từng tỉnh.

Xen kẽ giữa các khu mộ là những khu rừng thông rậm rạp ngày đêm vi vu bài ca của gió hoà cùng tiếng chim ríu rít. Những con đường trong nghĩa trang dẫn đến từng khu đồi đều trải nhựa, các lối đi giữa các ngôi mộ được lát đá, gạch hoặc tráng xi măng. Những vườn hoa, cây cảnh nở hoa bốn mùa, man mác hương thơm.

Tại đây, các nhà thiết kế đã khéo léo tạo dựng bên trong mỗi khu mộ đều có nhà tưởng niệm riêng với lối kiến trúc đặc trưng từng vùng quê của liệt sĩ (khu Hà Nội, khu Nghệ An, khu Vĩnh Phúc, khu Cao Bằng, khu Lạng Sơn...).

Chẳng phải ngẫu nhiên mà người ta nói: Đến Quảng Trị mà không về Nghĩa trang Trường Sơn tức chưa tới mảnh đất này. Nghĩa trang là một trong những địa chỉ đỏ ghi dấu sự bi tráng của cuộc chiến tranh chống đế quốc Mỹ xâm lược giải phóng đất nước của dân tộc ta.

Đến Nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn là hướng về quá khứ; thể hiện lòng tri ân của thế hệ hôm nay đối với những người đã anh dũng ngã xuống vì Tổ quốc. Đây còn là nơi ta tìm về chốn tâm linh đượm chất huyền thoại.

Nơi giao hòa hai cõi âm dương

Sự tích in đậm dấu ấn lên toàn cõi thiêng liêng của Nghĩa trang chính là sự tích về “cây Bồ đề thiêng”.

Thắp hương các anh hùng liệt sĩ dưới tán cây bồ đề thiêng

Khách đến thăm nghĩa trang Trường Sơn đều được anh Hồ Tất Ái (Trưởng ban quản lý nghĩa trang) giới thiệu cho biết nhiều câu chuyện xung quanh cây bồ đề.

Trong những trang đầu tiên của cuốn sổ lưu niệm của nghĩa trang, bài viết của Trung tướng Đồng Sĩ Nguyên (nguyên Tư lệnh Binh đoàn Trường Sơn - 559) được trình bày trang trọng, nói lên cảm nhận của vị tướng này về Nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn, trong đó có nhắc đến sự tích cây bồ đề: “Đây là một sự tích có tính huyền thoại, một phúc âm, một điềm lành của liệt sĩ an nghỉ nơi đây. Hàng ngày có hàng trăm gia đình liệt sĩ đến viếng, khách du lịch trong, ngoài nước đến tham quan, ai cũng muốn ngắt một lá cây Bồ đề thiêng cho vào túi để lấy phúc. Mong rằng mọi người cùng nhau giữ lấy cây Bồ đề thiêng, tài sản của liệt sĩ Trường Sơn an nghỉ nơi đây, đừng hái lá, bẻ cành ảnh hưởng tới sự phát triển tôn nghiêm của cây, để phúc đức của liệt sĩ Trường Sơn đời đời ban tặng cho chúng ta”.  

Anh Ái kể: “Chúng tôi đã tìm hiểu, trong vòng bán kính khoảng 10 cây số xung quanh đây không hề có bồ đề”. Vậy mà, cây bồ đề sau đài tưởng niệm mọc lên như là một sự sáng tạo và sắp đặt thần kỳ của tạo hóa cho chốn không gian thiêng liêng của cả nước, của đất trời.

Vào cuối năm 1976, lúc chuẩn bị khánh thành Nghĩa trang liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn, cây Bồ đề này đã được phát hiện mà lúc đó, cây chỉ cao 0,8 m, tự mọc ở phía mặt sau Đài tưởng niệm. Đồng chí Đồng Sĩ Nguyên đã giao cho Ban quản lý Nghĩa trang đắp đất quanh gốc cây Bồ đề, rào cây lại và trông coi cẩn thận.

Hàng năm, cây Bồ đề tự mọc hiếm có này đã lớn lên rất nhanh. Vào năm 1999, lúc Bộ LD-TB&XH cho thiết kế, cải tạo, nâng cấp Đài tưởng niệm, đồng chí Đồng Sĩ Nguyên đã đưa ra yêu cầu: Bất luận trong trường hợp nào, cây Bồ đề vẫn phải được giữ gìn nguyên vẹn. Yêu cầu này đã được các nhà kiến trúc thiết kế việc cải tạo Đài tưởng niệm rất đồng tình, ủng hộ.

Điểm đặc biệt nữa của cây Bồ đề này là thân có 3 cành phát triển đều nhau, ôm hẳn 3 cạnh của Đài tưởng niệm mà theo thiết kế cũ, 3 cạnh của Đài tượng trưng cho 3 miền Bắc-Trung-Nam. Sau tượng đài “Tổ quốc ghi công”, cây Bồ đề vừa toả rợp bóng mát, vừa dang rộng cánh tay ôm lấy tượng đài, chở che, đôn hậu như vòng tay của Mẹ Việt Nam.

Tiếng lành đồn xa, một số nhà tu hành đạo Phật đã đến cầu kinh ở Đài tưởng niệm và gốc cây “Bồ đề thiêng”. Theo các nhà sư, đây là cây Bồ đề tự mọc đẹp kỳ lạ, hiếm thấy.

Hàng năm, du khách đến viếng thăm nghĩa trang Trường Sơn đều đến thắp hương tại đài tưởng niệm dưới tán cây bồ đề. Đi vào lòng người, đi vào tâm trí của không biết bao thế hệ đã đến đây thể hiện lòng thành kính cho những người con đất Việt đã anh dũng hy sinh vì Tổ quốc, nhà văn, nhà thơ Nguyễn Hữu Quý đã từng viết về cây bồ đề: “Cây như một tượng đài xanh của Đức Phật gửi tặng, nối liền đôi cõi âm – dương trong mối liên thông giữa người sống và người chết".

Nghĩa trang đã 3 lần được sửa chữa, tôn tạo, nâng cấp, kể cả tượng đài Tổ quốc ghi công xây bằng bê tông nhưng cây bồ đề vẫn được giữ nguyên đúng vị trí ấy. Cây bồ đề linh thiêng đã đi vào trường ca Vạn lý Trường Sơn của nhà văn Nguyễn Hữu Quý đúng vào dịp kỷ niệm 50 năm đường Hồ Chí Minh:

Sinh ra cùng ngày với tượng đài Tổ quốc ghi công

cây bồ đề đã trở thành đại thụ

tán lá - bầu trời tròn che chở

vạn linh hồn phiêu diêu

Duy nhất mọc ra ở nghĩa trang Trường Sơn

mọc không do ai trồng cả

cây bồ đề từ lòng Phật bước ra

làm một tượng đài Trường Sơn khác

Một tượng đài xanh cao mười mấy mét

mà vẫn không vượt qua mái tóc trắng mẹ ta

một tượng đài được tưới bằng nước mắt

giữa cõi Trường Sơn mặn chát vô cùng…

Trong đoạn kết kể về những câu chuyện mà nhà văn góp nhặt có đoạn: “Cây bồ đề ở nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Trường Sơn cũng là sự kỳ diệu linh thiêng trên cõi đời này!”

Kỳ Anh