"Cây nào quả ấy"

Đang chơi ở khu thiếu nhi công viên Tao Đàn (TP.HCM), chợt cu Bom, năm tuổi khều mẹ, chỉ một cậu nhóc có hình xăm trên tay (miếng hình dán thường có trong kẹo) là con của người bán vé số nói: "Mẹ nhìn kìa, thằng này nghèo mà bày đặt xăm hình cọp". 

Đây là kiểu nhận xét không lạ, vì không chỉ riêng cu Bom mà nhiều trẻ đã sớm nhận ra sự giàu có của gia đình mình và đánh giá sự việc, người khác bằng thước đo vật chất.

Con là số một

Nghe con nói, chị Thùy Vân - mẹ cu Bom giật mình vì chị không nghĩ Bom đã có sự phân biệt giàu nghèo. Chị hỏi: "Sao con biết bạn nghèo?", cu Bom tỉnh queo: "Thì mẹ của nó bán vé số. Nhà nghèo chỉ xăm hình thỏ, gà. Còn giàu như nhà mình mới được xăm hình cọp, đại bàng, sư tử". Chị ngạc nhiên: "Sao con biết nhà mình giàu?", Bom nói ngay: "Tại nhà mình có nhiều tiền, tiền trong giỏ của mẹ, tiền trong tủ và tiền trên bàn nữa".

Trẻ con như một tờ giấy trắng và cha mẹ chính là người vẽ những nét vẽ đầu tiên trong tâm hồn các em

Chị Vân không ngờ, việc mỗi tối chị kiểm tiền sau khi đóng cửa hàng, việc để tiền lẻ đi chợ còn dư trên bàn đã được cu Bom quan sát và tự cho mình thuộc tầng lớp trên. Chị cũng hiểu vì sao mỗi lần ăn kẹo là cu Bom cứ tìm hình cọp, đại bàng, sư tử rồi dán đầy lên tay chân và vỗ ngực, hét to: "Ta là vua đây, không ai có quyền lực, sức mạnh bằng ta". Trước đây, chị vẫn nghĩ đó chỉ là sự tinh nghịch của trẻ con nên không la rầy.

Bé Sơri, chín tuổi, con chị Kim Cúc - trưởng phòng kinh doanh một công ty nước ngoài ý thức được sự giàu có của cha mẹ từ khi mới học lớp... mầm. Mỗi ngày xe hơi đưa đón bé đến trường và cha mẹ luôn gọi bé là công chúa. Ngày đầu tiên đến trường, thấy bạn bè bu quanh, chỉ trỏ vào xe, Sơri hỏi: "Tại sao các bạn nhìn con vậy?". Vợ chồng chị Cúc nói: "Tại vì chỉ có công chúa của ba mẹ được đi học bằng xe hơi, các bạn đi học bằng xe đạp, xe máy...".

Vợ chồng chị đâu ngờ, từ cách giải thích vô tư và thiếu tính giáo dục đó, cách đậu xe ngạo nghễ trước cổng trường, bất chấp kẹt xe, bất chấp ánh nhìn khó chịu của bao người đã gieo vào đầu con mình sự so sánh. Từ đó, Sơri bắt đầu nhìn người khác không bằng ánh mắt trong veo của trẻ thơ mà luôn nghĩ người đó giàu hay nghèo hơn mình. Sơri còn "ý thức" về đẳng cấp của mình hơn khi chứng kiến cảnh ba mẹ quát mắng người giúp việc do không phục vụ tốt cho Sơri...

Vợ chồng chị Kim Huệ ở Q.5, TP.HCM luôn mua cho con toàn đồ chơi đắt tiền: máy bay, ca nô điều khiển, bộ sưu tập người máy... Bên cạnh đó, anh chị còn thường nói về con mình như là một cậu bé đặc biệt nên Ôtô, bốn tuổi – con anh chị, cũng nghĩ bản thân và đồ chơi của mình luôn là số một.

Đến nhà đồng nghiệp của mẹ hay về quê chơi, gặp đồ chơi của các bạn là Ôtô bĩu môi: "Xe này dỏm quá, quê quá, vứt đi...". Vì thế, nhiều đồng nghiệp, phụ huynh ở trường rất ngại cho con chơi với Ôtô. Ảo tưởng mình là số một của cậu bé còn được cha mẹ tiếp sức mỗi ngày. Mỗi lần cho bé ăn hay uống thuốc, anh chị luôn miệng: "Con ngoan nhé, đồ của Ôtô là ngon nhất, xịn nhất, chỉ mình Ôtô có thôi, các bạn khác còn lâu mới có nhé”.

Lăng kính gia đình

Trẻ con như một tờ giấy trắng và cha mẹ chính là người vẽ những nét vẽ đầu tiên trong tâm hồn các em. Khoa học tâm lý đã chứng minh: trẻ dưới 12 tuổi luôn chịu ảnh hưởng lớn nhất từ gia đình. Cha mẹ, người thân trong gia đình nhìn nhận, đánh giá sự việc và cư xử với nhau như thế nào thì trẻ cũng hành xử theo như thế. Trong đó, một vấn đề rất quan trọng, góp phần không nhỏ trong việc hình thành lối sống và nhân cách của trẻ chính là thái độ, quan niệm của cha mẹ, người thân với tiền bạc, vật chất.

Các chuyên viên tâm lý nhận định, trẻ con ngày nay rất nhạy cảm với thế giới chung quanh chứ không vô tư như nhiều phụ huynh nghĩ. Ở tuổi lên ba, trẻ đã cảm nhận được về hoàn cảnh gia đình, dù chỉ là nhận thức cảm tính, chưa phân định được bản chất, mà chỉ nhìn theo hiện tượng mình chứng kiến. Điều này lý giải vì sao trẻ thấy cha mẹ thường đếm tiền, có tiền trong giỏ, trong tủ hoặc nghe cha mẹ đề cập đến chuyện kinh doanh, tiền nong là nghĩ nhà mình giàu và căn cứ vào đó mà vòi vĩnh đồ chơi, quần áo đẹp.

Nhiều ông bố, bà mẹ không nhận ra sự nhạy cảm của trẻ nên thiếu cẩn trọng trong lời nói, hành động, thái độ. Nếu cha mẹ luôn bận rộn với công việc, giao trẻ cho người giúp việc và bù đắp sự vắng mặt của mình bằng những món quà đắt tiền, quần áo đẹp và cho con nhiều tiền lại sẽ càng khiến trẻ hình thành nên suy nghĩ: vật chất là quan trọng nhất, "có tiền mua tiên cũng được"; sau này trẻ sẽ dùng tiền để giải quyết các mối quan hệ.

Nguy hại hơn, càng lớn trẻ càng có xu hướng đo lường mọi việc bằng vật chất, khinh người và ngộ nhận về mình. Điển hình là chuyện của bé Sơri. Gần đây, chị giúp việc không cho bé xem phim hoạt hình, bắt đi ngủ thì bé chỉ tay vào mặt chị quát: "Trong nhà không ai dám la tôi hết. Chị có muốn tôi đuổi việc không?" (đó là câu đe dọa mẹ bé thường nói mỗi khi không hài lòng về người giúp việc). Hay mỗi lần có người ở ngoài quê vào chơi, Sơri ít khi chào hỏi, lại nói: "Chắc là đến xin xỏ, nhờ vả chứ gì”, đúng y lời nói và thái độ của cha mẹ khi mới nghe điện thoại báo tin có họ hàng sắp đến nhà.

Tiền bạc, vật chất không có lỗi, mà chính thái độ của cha mẹ đối với vật chất mới mang ý nghĩa giáo dục hay làm lệch nhận thức, làm hư con cái. Theo tiến sĩ tâm lý Võ Văn Nam - giảng viên Trường ĐH Sư phạm TP.HCM: "Bên cạnh việc đáp ứng nhu cầu, cho con thụ hưởng điều kiện vật chất, cha mẹ phải trò chuyện, giải thích cho con hiểu vì sao con được hưởng và để có được những điều kiện vật chất đó, cha mẹ phải làm việc vất vả như thế nào.

Có chuyện giám đốc một công ty tin học, mỗi ngày chị đưa con đến trường bằng xe hơi, nhưng cách cổng trường 20m, chị xuống xe dẫn con đi bộ đến trường. Điều này vừa tránh gây kẹt xe, vừa giúp con không ngộ nhận mình là nhân vật đặc biệt, nổi bật trước bạn bè. Dạy con không chỉ bằng lời nói, mà cha mẹ phải thực sự là tấm gương sinh động: thể hiện sự tiết kiệm, tinh thần lao động, tôn trọng người khác... để con noi theo, vì nhân cách của con trẻ được hình thành qua lăng kính của gia đình".

Theo Phụ Nữ