Cát Bà- quê hương của voọc đầu trắng

Khi mặt trời lên quá con sào, nước trièu ngập bến thuyền Phù Long ( huyện Cát Hải), chúng tôi bắt đầu cuộc hành trình. Anh Lê Thành cùng người em trai Lê cảnh nhận trách nhiệm dẫn đường, tay cầm theo hương, nến, đèn pin, rau xanh, gạo, thức ăn cho sóc đưa xuống chiếc thuyền nhỏ. Thuyền nổ máy phành phạch, rẽ nước chạy băng băng qua con lạch, dọc theo những dãy núi đá vôi cao ngất, bốn bên chằng chịt đầm, bãi, rậm rịt những bụi mắm, đước, sú, hướng ra khu Đồng Công-Ang Dài...Tôi chợt phát hiện thấy những sườn núi trước mặt nhuốm màu đỏ quạch. Chỉ một ngọn núi cỏ cây xơ xác, anh Thành cho biết: Tất cả những chỗ kia từng là nơi voọc đầu trắng sinh sống.

Trong tiếng máy nổ, tiếng gío thổi, mọi câu chuyện của chúng tôi đều xoay quanh chuyện voọc. Trong ký ức của anh Thành, anh Cảnh và nhiều người dân xã Phù Long, voọc đầu trắng khá quen thuộc, thường gọi là khỉ đen, khỉ hôi đầu trắng. : Năm 1960 có tới 2000 con, riêng khu vực Đồng Công-áng Dài đã có 200 connnn-anh Thành cho biết. Nhưng số lượng giảm mạnh do tệ săn bắn bữa bãi, dù thịt voọc không ngon, có mùi hôi, ngoài lá gan có mùi vị đặc biệt. Voọc đầu trắng dạn người, chậm chạp, không biết bơi nên luôn là mục tiêu cho thợ săn. Nhiều người bắn voọc, chỉ vì thấy chúng dạn quá, hoặc để thử tài bắn. Anh Thành một thời là tay thiện xạ, cũng không nhớ nổi mình hạ bao nhiêu con: Hồi đó, chúng tôi chạy thuyền qua lạch, soi đèn, vọoc ngồi xếp hàng trên sườn núi, bò đầy trên các bãi cây ăn quả mắm, quả sú, tôi chỉ giương súng, không cần ngắm, mỗi phát đạn một con voọc. Con nào to thì lấy, bé bỏ đi...

Tình trạng đó diễn ra trong vài chục năm khiến loài voọc đầu trắng ở Cát Hải đứng trước nguy cơ tuyệt chủng. Đến năm 2001, khi Dự án bảo tồn voọc Cát Bà triển khai, chỉ còn tìm thấy 53 con voọc đầu trắng, sống rải rác trong hàng chục nghìn ha rừng rậm. Do không được bảo vệ kịp thời, thêm ba con voọc tiếp tục bị bắn chết. May mắn sao, nhờ sự phối hợp tích cực của Ban quản lý dự án với các cấp chính quyền địa phương, người dân Cát Hải dần hiểu giá trị quý giá của những con voọc đầu trắng. Hàng trăm thợ săn ở vùng Gia Luận, Phù Long gác súng giải nghệ. Những tay thợ săn như anh Thành, anh Cảnh.ký hợp đồng với Dự án, nhận bảo vệ rừng, bảo vệ đàn voọc ngày xưa họ đã từng săn bắn. Nhờ đó, bầy voọc tiếp tục sinh thêm được 9 con, Tuy nhiên, số voọc này tản mát trên địa bàn rộng, luôn tìm cách né tránh người, không ở nơi cố định. Tận mắt ngắm voọc đầu trắng, đến nay vẫn là mơ ước xa vời của khách du lịch, bởi voọc đầu trắng được bảo vệ nghiêm ngặt...

Thuyền chạy trên lạch khoảng 35 phút, chúng tôi đến khu vực đầm áng Dài. Tại đây, gia đình anhThành làm ngôi nhà nhỏ để tiện trông coi đầm, bảo vệ rừng. Lót dạ bằng bữa cơm đơn sơ nấu vội với cá, tôm vừa bắt dưới đầm, chúng tôi thay bộ quần áo nông dân, đi giày cao su, cầm dao phát cây, nước uống, tiến về những ngọn núi cao. Trước khi đi, anh Cảnh thắp hương trước bàn thờ, cầu thần rừng phù hộ lên đường may mắn.

Men theo bờ đầm khoảng 1 km, chúng tôi bắt đầu đi vào khu núi đá tai mèo sắc nhọn. Đến lúc này, tôi mới thấy hết giá trị của đôi giày cao su, nếu không có nó, có lẽ chỉ còn cách quay về. Trong khi cảnh và anh Châu anh dẫn đường đi nhanh thoăn thoắt, tô cố gắng lắm mới vượt qua được khe núi, tới một thung lũng nhỏ tên áng Cóc Trong. Chúng tôi lội bì bõm qua những hàng sú, đước cao quá đầu, bùn đen ngập qua khoeo chân, chung quanh xen lẫn những dấu chân kỳ đà vừa chạy qua. Đang trò chuyện, anh Cảnh bỗng ra hiệu lặng, lúc này cả đoàn đã đến áng Cóc Ngoài, địa điểm duy nhất có thể phát hiện được voọc đầu trắng. Bốn anh em lặng lẽ trèo lên mọt vách núi. Từ đây, chúng tôi có thể quan sát rõ bốn chung quanh. áng Cóc ngoài khá rộng, bốn bề đước, mắm mọc rầm rịtttttừng đàn bướm đủ màu sắc bay lượn, văng vẳng tiếng chim rừng. Căng mắt nhìn, vẫn im lặng. Hai mươi phút trôi qua, không hề có động tĩnh. Tôi và anh Cảnh, mắt không rời một khe núi rộng, theo anh Cảnh đó là hang của bầy voọc đầu trắng, trước kia dân Gia Luận thường bắc thang lên cạy huyết voọc về làm thuốc.

Nằm phục hơn 2 giờ,không hề thấy động tĩnh nào chứng tỏ có vọoc đầu trắng. Tôi bắt đầu thất vọng. Anh Cảnh động viên: bà Rốt-xi phải mất 5 lần đi trong 4 tháng trời mới gặp được chúng đấy. Chúng tôi quyết định đỏi địa điểm phục kích, lặng lẽ luồn qua rừng cây, trèo lên vách núi giữa áng Cốc Trong và áng Cây Cau liền kề. Theo anh Châu, có thể bầy voọc di chuyển sang áng Cây Cau. Lại hơn một giờ nữa lặng lẽ quan sát, núi rừng vẫn im lặng, ngoài tiếng chim, tiếng chão chuộc, quạ kêu. Tôi và anh Cảnh bám vách núi gần như dựng đứng, tuột xuống áng Cây Cau, nơi xa xa có tiếng khỉ vàng xao xác, lòng trànđầy hy vọng. Nhưng vừa đi được khoảng 10 phút, bỗng trên cao có tiếng hú báo hiệu của anh Châu. Không kịp suy nghĩ, tôi và anh Cảnh chạy băng qua các tảng đá. Quên cả nguy hiểm, tôi bám vách núi leo lên một mạch, vách núi mà tôi loay hoay mãi mới xuống nổi, nay trèo lên chỉ mất mấy phút. Nhưng ôi thôi, lên đến nơi, tiu nghiủ, anh Châu thông báo: Voọc lại không thấy đâu nữa. Dễ chừng ông trông gà hoá cuốc rồi anh Cảnh nhạo.

Chúng tôi lại bám núi leo xuống, luồn qua rừng cây, trèo lên khu áng Dẻ. ở đây cây cối cao ngất, rạm rịt, vách đá cheo leo. Vừa lên ngang lưng chưng núi, miẹng mũi thi nhau thở, bỗng thấy ầmmmm một tiếng, mấy bóng đen xuất hiện trong bụi cây đầy nắng vàng. Kia rồi- anh Cảnh reo lên, chí những con voọc đầu trắng quý hiếm mà trước kia chúng tôi chỉ được nghe kể. Chúng tôi nắm tay nhau sung sướng. Ba con tất cả, một con nhỏ hơn, chắc là mới trường thành, thân mầu đen, đầu trắng, cao khoảng 25 cm với cái đuôi dài tới 70cm. Thấy động, bầy voọc nhào xuống lùm cây, băng qua triền đá. Chừng cảm thấy an toàn, bày voọc ngừng lại ngó nghiêng, âu yếm nhau, dường như quên chúng tôi- may mắn nhất trong những người đã từng đi tìm voọc đầu trắng -đang mê mải ngắm nhìn chúng không biết chán. Cát Bà đã trở thành Khu dự trữ sinh quyển thế giới, nơi đây sẽ mãi là quê hương của loài linh trưởng quý hiếm này.

Nhật Anh