Cấp cứu trên biển- Cấp cứu người bị nạn bất tỉnh

Có nhiều nguyên nhân khiến người bị nạn bất tỉnh và việc xác định không đơn giản. Việc xử trí bất tỉnh (kỹ thuật hồi sinh) phải tùy theo nguyên nhân, nhưng khi sơ cứu không thể chẩn đoán chính xác cho phép xử trí theo nguyên nhân. Trước hết, cần xác định mối đe dọa đến tính mạng người bị nạn như: lưỡi tụt vào phía sau, chẹn cổ họng và cản trở đường thở; ngừng tim.

Phát hiện ngừng thở:

Khi tiến hành cấp cứu người bị nạn, vấn đề cần quan tâm trước hết là tình trạng hô hấp và cố gắng làm cho đường thở hoạt động trở lại theo cách sau: Mở thông đường thở, để đầu người bị nạn ngửa ra phía sau, làm cho đường hô hấp không bị cản trở do lưỡi tụt vào phía sau. Quan sát và theo dõi ngực và bụng người bị nạn xem còn chuyển động hoặc ghé sát vào mũi và mồm người bị nạn để xem họ còn thở hay không, nếu có hàm răng giả cần tháo ngay ra.

Phát hiện ngừng tuần hoàn:

Muốn biết tuần hoàn của người bị nạn còn hoạt động, dùng 2 ngón tay vào rãnh giữa khí quản và cơ ức đòn chũm bên cạnh cổ để bắt mạch cổ (vì mạch cổ đập rất mạnh). Nếu không sờ thấy mạch hoặc mạch đập yếu là người bị nạn có biểu hiện suy tuần hoàn hoặc ngừng tuần hoàn.

Quan sát đồng tử mắt: Khi tim ngừng đập, đồng tử con ngươi mắt bắt đầu giãn ra trong khoảng 45-60 giây, sau đó càng giãn rộng và không còn phản xạ với ánh sáng.

Trong quá trình cấp cứu, hết sức chú ý đến việc xem xét nhanh tình trạng hô hấp và tuần hoàn để kết luận nhanh và có phương án xử trí kịp thời. Khi phát hiện người bị nạn ngừng thở, để người bị nạn trên tấm ván cứng hoặc sàn tàu, tiến hành bóp tim ngoài lồng ngực, đồng thời làm hô hấp nhân tạo. (Có thể 1-2 người cùng tham gia cấp cứu).

Trường hợp người bị nạn ngừng thở, nhưng tim còn đập, tiến hành mở miệng người bị nạn xem có dị vật cản trở đường hô hấp không và tiến hành hô hấp nhân tạo ngay. Khi người bị nạn tim đập, thở trở lại, nhưng vẫn bất tỉnh thì đặt người bị nạn nằm sấp, tay và chân co duỗi. (Không để người đè lên tay hoặc chân, nới rộng cổ áo và thắt lưng người bị nạn).

Trong quá trình hô hấp và bóp tim cần theo dõi mạch cổ sau phút đầu và sau 5 phút kiểm tra lại. Nếu sau mỗi lần bóp thấy mạch cổ và mạch bẹn nẩy, bóp tim và hô hấp nhân tạo có hiệu quả (lồng ngực nở ra mỗi khi thổi vào phổi, sờ thấy mạch khi bóp tim, màu da bớt tím tái, người bị nạn đột nhiên thở lại, tim đập trở lại…).

Chỉ ngừng bóp tim sau 30 phút cấp cứu tích cực và liên tục nhưng người bị nạn không tự thở lại được, tim không đập trở lại, đồng thời người bị nạn mất tri giác, không tự thở được, đồng tử giãn. Nhưng trong trường hợp trên tàu không có nhân viên y tế, việc bóp tim và hô hấp nhân tạo được tiến hành cho đến khi tim đập trở lại hoặc người bị nạn được chuyển cho bác sĩ cấp cứu hoặc người cấp cứu quá mệt, không thể tiếp tục được hoặc xin ý kiến tư vấn qua hệ thống Tele-Medicine.

PGS-TS Nguyễn Trường Sơn

Viện trưởng Viện Y học biển Việt Nam