Cần thay đổi nhận thức từ bị động sang chủ động phòng ngừa cháy nổ
(PLM) - Thời gian qua, trên địa bàn Hà Nội liên tiếp xảy ra các vụ cháy tại nhà ở, nhà ở kết hợp sản xuất, kinh doanh, cơ sở sản xuất, kho xưởng…, gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản. Thực tế này cho thấy nguy cơ cháy, nổ vẫn luôn hiện hữu trong đời sống, đòi hỏi công tác phòng ngừa phải được đặt lên hàng đầu, nhất là tại những khu vực có dân cư và cơ sở sản xuất, kinh doanh đan xen.
Phòng cháy không chỉ bắt đầu từ những thiết bị chữa cháy được trang bị tại mỗi cơ sở, mà trước hết bắt đầu từ việc nhận diện đúng nguy cơ và chủ động loại bỏ những yếu tố có thể dẫn đến cháy, nổ. Thực tế tại địa bàn 3 xã Phúc Lộc, Phúc Thọ và Hát Môn cho thấy, nguy cơ cháy hiện diện trong nhiều hoạt động dân sinh và sản xuất, kinh doanh hằng ngày, từ hệ thống điện, việc sử dụng gas, nguồn lửa, nguồn nhiệt đến việc lưu trữ, tập kết các loại hàng hóa, vật liệu dễ cháy.
Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra không chỉ đối với lực lượng chức năng trong công tác kiểm tra, hướng dẫn, mà còn nằm ở khả năng tự phòng, tự kiểm tra và xử lý tình huống của từng gia đình, từng cơ sở. Bởi trên thực tế, khoảng thời gian từ khi đám cháy phát sinh đến khi lực lượng chuyên nghiệp tiếp cận hiện trường có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Nếu sự cố được phát hiện sớm, báo động kịp thời và xử lý đúng cách ngay từ ban đầu, nguy cơ phát triển thành đám cháy lớn có thể được hạn chế đáng kể.
Trung tá Nguyễn Ngọc Thắng, Đội trưởng Đội Chữa cháy và Cứu nạn, cứu hộ (CC&CNCH) khu vực số 25 (Phòng Cảnh sát PCCC&CNCH, Công an TP. Hà Nội) cho biết: “Qua thực tiễn công tác quản lý địa bàn, chúng tôi nhận thấy nguy cơ cháy, nổ hiện nay tập trung ở một số nhóm chính. Trước hết là nguy cơ cháy tại các khu dân cư, đặc biệt là nhà ở kết hợp sản xuất, kinh doanh. Đây là loại hình có đặc điểm vừa sinh hoạt, vừa kinh doanh, tập kết hàng hóa trong cùng một công trình, trong khi diện tích, lối thoát nạn có thể còn hạn chế. Khi xảy ra cháy, nhất là vào ban đêm, nguy cơ thiệt hại về người và tài sản là rất lớn. Bên cạnh đó là nguy cơ cháy do sự cố hệ thống điện. Tại các cơ sở sản xuất, kinh doanh, kho, xưởng, nhu cầu sử dụng điện lớn, nếu hệ thống điện xuống cấp, quá tải, câu mắc không đúng quy định hoặc thiết bị điện không bảo đảm an toàn thì rất dễ phát sinh chập, cháy.
Một vấn đề nữa chúng tôi đặc biệt quan tâm là các cơ sở có kho chứa, tập kết hoặc sử dụng nhiều vật liệu dễ cháy như gỗ, nhựa, bao bì, hàng hóa tiêu dùng và một số loại hóa chất, khí đốt. Khi xảy ra cháy, nếu lượng chất cháy lớn và không được phân khu, sắp xếp hợp lý thì đám cháy có thể phát triển rất nhanh và gây khó khăn cho công tác chữa cháy”.
Ngoài ra, trên địa bàn còn tiềm ẩn nguy cơ từ việc sử dụng gas, các nguồn lửa, nguồn nhiệt và tình trạng đốt rác, đốt phụ phẩm nông nghiệp không kiểm soát, đặc biệt trong những thời điểm thời tiết hanh khô, nắng nóng.
Điều cần đặc biệt lưu ý là đặc điểm địa bàn quản lý có các khu dân cư, cơ sở sản xuất, kinh doanh xen kẽ, do đó nếu một vụ cháy xảy ra mà không được phát hiện, xử lý kịp thời thì rất dễ lan sang các công trình xung quanh. Vì vậy, phòng cháy từ sớm, từ xa vẫn là giải pháp quan trọng nhất.
Có thể nói, thời gian qua nhận thức của cấp ủy, chính quyền địa phương, các cơ sở và người dân về công tác PCCC đã có nhiều chuyển biến tích cực. Nhiều cơ sở đã chủ động đầu tư trang thiết bị, tổ chức lực lượng PCCC tại chỗ và quan tâm hơn đến việc bảo đảm an toàn trong quá trình hoạt động. Đây là một thuận lợi rất lớn đối với lực lượng Công an trong công tác quản lý địa bàn.
Tuy nhiên, thực tế vẫn còn không ít khó khăn. Trước hết là ý thức chấp hành của một bộ phận người dân và chủ cơ sở chưa đồng đều. Có trường hợp chỉ thực sự quan tâm đến PCCC khi có lực lượng chức năng kiểm tra, trong khi việc tự kiểm tra, tự phát hiện và khắc phục nguy cơ cháy chưa được duy trì thường xuyên.
Một khó khăn khác là việc khắc phục các tồn tại về PCCC tại một số cơ sở liên quan đến kinh phí đầu tư, cải tạo công trình và thay đổi công năng sử dụng. Đối với nhà ở kết hợp sản xuất, kinh doanh, việc cải tạo lối thoát nạn, bố trí lại hàng hóa, khu vực sản xuất hoặc hệ thống điện đôi khi ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động và sinh hoạt của gia đình.
Trong khi đó, địa bàn rộng, số lượng cơ sở cần quản lý lớn và loại hình cơ sở rất đa dạng. Vì vậy, yêu cầu đặt ra đối với lực lượng chức năng là phải quản lý theo nguy cơ, xác định đúng những cơ sở, khu vực trọng điểm để tập trung kiểm tra, hướng dẫn và phòng ngừa.
“Chúng tôi xác định kiểm tra không chỉ nhằm phát hiện, xử lý vi phạm mà quan trọng hơn là phải hướng dẫn để cơ sở biết mình đang có nguy cơ gì, phải khắc phục như thế nào và làm thế nào để duy trì an toàn PCCC lâu dài” – Thiếu tá Nguyễn Thành Công, Phó Đội trưởng Đội Chữa cháy và Cứu nạn, cứu hộ (CC&CNCH) khu vực số 25 (Phòng Cảnh sát PCCC&CNCH, Công an TP. Hà Nội) chia sẻ.
Từ yêu cầu không chỉ “kiểm tra để xử lý” mà phải hướng dẫn cơ sở nhận diện và khắc phục nguy cơ, vai trò của chính các cơ sở trong việc duy trì an toàn PCCC cũng trở nên đặc biệt quan trọng. Thực tế cho thấy, việc đầu tư trang thiết bị chỉ là bước đầu; để các hệ thống PCCC phát huy hiệu quả, cơ sở còn phải xây dựng quy trình vận hành, tổ chức kiểm tra thường xuyên và trang bị kỹ năng xử lý tình huống cho đội ngũ cán bộ, nhân viên. Tại Đại lý Honda Ôtô Hà Nội - Phúc Thọ, một cơ sở mới đưa vào hoạt động, yêu cầu này cũng được đặt ra ngay từ những ngày đầu. Trao đổi về quá trình vận hành và bảo đảm an toàn PCCC tại đơn vị, ông Nguyễn Chí Hiếu, Giám đốc Bộ phận Dịch vụ Honda Ôtô Hà Nội - Phúc Thọ, cho biết: “Chúng tôi cũng là đơn vị mới, trang thiết bị cũng được trang bị mới, việc vận hành cũng chưa có nhiều kinh nghiệm. Trong giai đoạn đầu, tất cả cán bộ, nhân viên ở đây có thể trước đó chưa được đào tạo, huấn luyện một cách đầy đủ về công tác phòng cháy, chữa cháy.
Sau khi hoàn thiện công trình, các đồng chí cảnh sát PCCC và chính quyền địa phương cũng phối hợp tổ chức đào tạo, hướng dẫn cho cán bộ, nhân viên ở đây để vận hành hệ thống. Cơ bản từ đầu đến giờ cũng chưa có vấn đề khó khăn, vướng mắc. Nếu trong quá trình thực hiện có vấn đề gì khó thì đơn vị sẽ nhờ lực lượng PCCC tư vấn để xử lý ngay. Đơn vị cũng đã trải qua khoảng 1-2 lần đánh giá, đạt yêu cầu thì lấy đó làm cơ sở để bắt đầu vận hành”.
“Trong thời gian tới, đơn vị cũng xây dựng những quy định, quy trình vận hành hệ thống. Cán bộ, công nhân viên theo định kỳ sẽ có những buổi kiểm tra, kiểm tra trang thiết bị.
Hiện nay, đơn vị đang duy trì định kỳ khoảng một tháng một lần, cán bộ, nhân viên đi kiểm tra các thiết bị như vòi cấp nước, các bình chữa cháy tại những khu vực được phân bổ để kiểm tra xem có thiết bị nào có vấn đề hay không, từ đó bảo trì, bảo dưỡng ngay. Đây là hoạt động phối hợp nội bộ của đơn vị với lực lượng Phòng Cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy trên địa bàn. Đơn vị cũng đã trang bị hệ thống để kết nối trực tiếp, cảnh báo. Trong trường hợp xảy ra tình huống, hệ thống sẽ báo động để lực lượng Phòng Cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy trên địa bàn nắm được và phối hợp xử lý” – Ông Nguyễn Chí Hiếu khẳng định.
Theo Thiếu tá Nguyễn Thành Công, điều quan trọng nhất hiện nay là mỗi người dân và mỗi chủ cơ sở cần thay đổi nhận thức từ bị động sang chủ động phòng ngừa cháy, nổ.
Đối với mỗi gia đình, đặc biệt là những hộ vừa ở vừa kinh doanh, cần thường xuyên kiểm tra hệ thống điện, không câu mắc điện tùy tiện, không sử dụng thiết bị vượt quá công suất; quản lý chặt chẽ nguồn lửa, nguồn nhiệt, khí gas; không để hàng hóa, vật liệu dễ cháy cản trở lối thoát nạn.
Các gia đình cũng cần chủ động trang bị phương tiện chữa cháy ban đầu, thiết bị cảnh báo cháy phù hợp và quan trọng nhất là mọi thành viên trong gia đình phải biết cách thoát nạn và xử lý khi có cháy xảy ra.
G
Đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh, người đứng đầu cơ sở cần xác định an toàn PCCC là một bộ phận trong hoạt động sản xuất, kinh doanh chứ không phải chỉ là yêu cầu để phục vụ công tác kiểm tra. Cơ sở phải thường xuyên tự kiểm tra, duy trì hệ thống báo cháy, chữa cháy, bảo đảm lối thoát nạn, nguồn nước, đường giao thông phục vụ chữa cháy và tổ chức lực lượng PCCC tại chỗ hoạt động thực chất.
“Một vấn đề chúng tôi đặc biệt nhấn mạnh là con người và kỹ năng xử lý ban đầu. Trang thiết bị có đầy đủ nhưng nếu người dân không biết sử dụng thì hiệu quả sẽ rất hạn chế. Vì vậy, việc tập huấn, thực hành kỹ năng chữa cháy, thoát nạn phải được thực hiện thường xuyên, không làm theo hình thức.
Chúng tôi luôn xác định phương châm “phòng cháy hơn chữa cháy”. Khi một đám cháy mới phát sinh, nếu được phát hiện sớm, báo động kịp thời, người dân biết sử dụng phương tiện chữa cháy ban đầu và tổ chức thoát nạn đúng cách thì thiệt hại sẽ được hạn chế rất nhiều.
Về phía lực lượng Công an, chúng tôi sẽ tiếp tục tăng cường công tác tuyên truyền, hướng dẫn, kiểm tra, kịp thời phát hiện và yêu cầu khắc phục những tồn tại, thiếu sót về PCCC; đồng thời xử lý nghiêm những trường hợp cố tình vi phạm” - Thiếu tá Nguyễn Thành Công nhấn mạnh.
Mục tiêu cuối cùng của công tác PCCC không phải là xử lý được bao nhiêu trường hợp vi phạm, mà là làm sao để mỗi gia đình, mỗi cơ sở trên địa bàn đều có ý thức tự phòng, tự bảo vệ và chủ động xử lý ngay từ khi sự cố mới phát sinh; qua đó hạn chế thấp nhất thiệt hại về người và tài sản do cháy, nổ gây ra.