Cần tháo gỡ các nguyên nhân dẫn đến tự phát đình công

Theo đại biểu Nguyễn Thị Hồng Khanh (Đồng Nai), các cuộc đình công diễn ra trong thời gian qua đều mang tính tự phát, do không theo trình tự của Bộ Luật lao động. Nhưng trên thực tế bản thân luật quy định không khả thi, nên người lao động không thể áp dụng. Hầu hết các cuộc đình công đều xuất phát từ quyền lợi chính đáng, hợp pháp của người lao động. Đã đến lúc cần có cái nhìn thoả đáng về thế nào là đình công bất hợp pháp, nếu không sửa đổi luật, thì có lẽ các cuộc đình công mãi là bất hợp pháp. Cũng giống nhiều đại biểu, bà Khanh đề nghị không nên phân định tranh chấp lao động tập thể thành hai loại: tranh chấp lao động tập thể về quyền và tranh chấp lao động tập thể về lợi ích, bởi quyền và lợi ích đan xen với nhau, khó tách bạch. Đình công là vũ khíííí cuối cùng của người lao động để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình trước khi pháp luật can thiệp. Đây là một quyền của người lao động, nên luật tránh sửa đổi theo hướng hạn chế quyền này của họ, có chăng chỉ nên hạn chế các cuộc đình công bất hợp pháp.

Cùng quan điểm này, đại biểu Bùi Sĩ Lợi (Thanh Hoá) phân tích, căn nguyên của các cuộc đình công tự phát không chỉ là do luật khó khả thi, mà vai trò của tổ chức công đoàn còn yếu. Cả người lao động lẫn người sử dụng lao động không thực hiện được các quy định về đình công theo quy định của luật hiện hành...'

Đình công nguyên nhân từ đâu?

Đại biểu Nguyễn Văn Ngàng (đoàn Hải Phòng) tán thành với ý kiến cho rằng nguyên nhân dẫn đến cuộc đình công rõ ràng là việc tuân thủ của người sử dụng lao động là chính, có tới 90% số nguyên nhân dẫn đến đình công là ở khu vực này. Qua đó cho thấy việc quản lý Nhà nước đối với việc thực hiện chế độ này còn bất ổn. Các vi phạm pháp luật gần đây mà có những vụ trọng án lớn thì nguyên nhân nhiều là do quản lý nhà nước. Theo đại biểu, nếu như Nhà nước làm đúng, làm nghiêm, xử lý đến nơi đến chốn thì chắc rằng không xảy ra tới 1.250 cuộc đình công (tính từ năm 1995 đến nay) như con số thống kê nêu trong Báo cáo thẩm tra của Uỷ ban về các vấn đề xã hội của Quốc hội.

Còn đại biểu Đặng Ngọc Tùng (đoàn thành phố Hồ Chí Minh) tán thành việc nguyên nhân dẫn đến cuộc đình công (theo khảo sát và đánh giá của Uỷ ban Các vấn đề xã hội của Quốc hội) đa số đều xuất phát từ sự vi phạm pháp luật lao động, vi phạm các cam kết từ phía người sử dụng lao động. Bên cạnh đó, việc tổ chức thực hiện và phối hợp thực hiện quy định của pháp luật lao động chưa tốt, dẫn đến vi phạm pháp luật khá phổ biến của người sử dụng lao động, công tác kiểm tra, thanh tra lao động còn yếu và chưa thường xuyên. Việc phối hợp xử lý vi phạm pháp luật của chủ sử dụng lao động chưa nghiêm, người sử dụng lao động vi phạm pháp luật công khai, kéo dài nhưng chưa được giải quyết và xử lý nghiêm khắc nên quyền lợi của người lao động không được người sử dụng lao động thực hiện.

Cũng về vấn đề này, đại biểu Nguyễn Thị Hồng Xinh (đoàn Bà Rịa-Vũng Tàu) cho rằng: Chính việc chậm thay đổi chính sách về lương trong thời gian qua là nguyên nhân lớn nhất để xảy ra các cuộc đình công kéo dài. Đại biểu nêu vấn đề: Mục đích của người lao động đi làm việc là để kiếm sống, đồng lương của người lao động phải bảo đảm được đời sống của họ và gia đình cũng như các chi phí nhưng chúng ta lại chậm có những chính sách đổi mới đối với người lao động. Để khắc phục tình trạng đình công, Chính phủ phải luôn luôn nghiên cứu, đi sát với thực tiễn của quan hệ lao động để có sửa đổi, bổ sung, điều chỉnh kịp thời, có như vậy mới hạn chế được đình công.

Cần có nhiều giải pháp đồng bộ để giải quyết

Các đại biểu cũng cho rằng việc thấy được những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến đình công có ý nghĩa rất quan trọng để từ đó giải quyết được triệt để, thấu đáo vấn đề này. Bên cạnh việc sửa đổi bổ sung một số điều của luật này để hạn chế các cuộc đình công thì Chính phủ cần phải có nhiều giải pháp đồng bộ. Việc đầu tiên và cần thiết nhất là phải tháo gỡ các nguyên nhân dẫn đến đình công. Đây là vấn đề cơ bản và hiệu quả nhất. Vấn đề nữa là cần nâng cao chất lượng và hiệu quả quản lý Nhà nước về pháp luật lao động để làm sao pháp luật đã được ban hành phải được tuân thủ triệt để, không thể để mãi việc sử dụng lao động cố tình vi phạm luật công khai và có lợi rất lớn khi họ vi phạm pháp luật, làm thiệt hại đến quyền lợi của người lao động, buộc người lao động phải tự phát đình công như thời gian vừa rồi.

Nhà nước cũng cần quan tâm đến chủ trương xây dựng nhà ở cho công nhân có thu nhập thấp, nhà lưu trú cho công nhân, nhất là khu vực đông công nhân lao động ở các khu chế xuất và khu công nghiệp. Đồng thời cần quan tâm đến đời sống tinh thần và phúc lợi tập thể khác của người lao động. Việc sửa đổi, bổ sung Bộ Luật Lao động chỉ là một phần trong các giải pháp tổng thể, cần phải sửa đổi, bổ sung theo hướng làm sao để người lao động có thể tổ chức được một cuộc đình công đúng luật và bảo đảm được quyền lợi của họ.

Về vấn đề giải quyết tranh chấp lao động hiện nay, đại biểu Nguyễn Văn Hợp (đoàn Hải Dương) cho rằng, tình hình đình công và giải quyết đình công liên quan đến 3 điểm then chốt, kèm theo đó là 3 nguyên nhân chủ yếu là do người sử dụng lao động, tức giới chủ, không thực hiện đúng pháp luật lao động, có hành vi thô bạo đối với người lao động dẫn đến gia tăng về đình công. Các cuộc đình công đều không thực hiện đúng trình tự theo quy định pháp luât. Nguyên nhân chủ yếu là nhận thức và hiểu biết pháp luật của người lao động bị hạn chế, tổ chức công đoàn cơ sở hoạt động yếu. Tranh chấp lao động thời gian qua có đến gần 90% là các cuộc đình công về quyền. Nguyên nhân chủ yếu là do quy định của pháp luật chưa rõ ràng, nguyên nhân sâu xa là quan hệ lao động ở Việt Nam hiện nay mới hình thành, quan hệ chủ - thợ cũng chưa rõ ràng. Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ Luật Lao động cũng chưa đáp ứng được yêu cầu này, chính vì vậy cần có những quy định rõ hơn để khắc phục tình trạng trên.

Đại biểu Tôn Nữ Thị Ninh (đoàn Thừa Thiên-Huế) nêu lên vấn đề là sửa đổi, bổ sung dự án Luật như thế nào đi chăng nữa cũng phải giải quyết được vấn đề cốt lõi: phải nâng cao được mức sống và mức thu nhập của người lao động Việt Nam, nhất là ở khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Theo đại biểu, chúng ta không thể cứ mãi cho rằng giá nhân công lao động rẻ là thế mạnh để kêu gọi đầu tư, mà vấn đề là đời sống và quyền lợi của người lao động phải được ngày càng nâng cao hơn, tay nghề và chất lượng lao động cũng phải được nâng cao mới đáp ứng được yêu cầu của các nhà đầu tư, nhà sử dụng lao động trong tương lai. Qua đó cho thấy Nhà nước, Chính phủ có sự can thiệp như thế nào và can thiệp đến đâu về vấn đề này.

Ngày mai (8/6), Quốc hội thảo luận về dự án Luật Cư trú và dự án Luật Chuyển giao công nghệ./.