Cân nhắc 'huy động' công nghệ giúp cộng đồng không còn bị 'làm phiền' bởi khói thuốc lá

Thỏa hiệp vô lý trước những điếu thuốc lá ngang nhiên đỏ lửa

Theo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012, các địa điểm công cộng như bệnh viện, trường học, bến xe hay khu vui chơi trẻ em đều bị cấm hút thuốc hoàn toàn. Đi kèm với đó, Nghị định 90/2026/NĐ-CP do Chính phủ ban hành ngày 30/3/2026 quy định xử phạt trong lĩnh vực y tế tiếp tục thắt chặt hành vi này. Khung pháp lý hiện diện đầy đủ, nhưng thực tế ngoài xã hội lại là một bức tranh khác biệt.

Tại các địa điểm công cộng, có thể dễ dàng bắt gặp những điếu thuốc ngang nhiên đỏ lửa. Không hiếm thấy một người đàn ông phả khói thuốc lá tại nhà chờ xe buýt hay tại quán cà phê sát khuôn viên trường học, thậm chí ở hành lang cơ sở y tế nơi treo biển cấm hút thuốc...

Giữa quy định pháp luật và ý thức chấp hành vẫn còn khoảng cách. Sự nể nang trong văn hóa giao tiếp vô tình khiến người không hút thuốc chọn cách im lặng, tự bước ra xa thay vì lên tiếng bảo vệ quyền lợi hít thở không khí sạch.

Nguyên nhân một phần ở sự thiếu quyết liệt của cơ quan chức năng. Bên cạnh đó, việc xử phạt trực tiếp gặp vô vàn khó khăn bởi hành vi châm thuốc diễn ra rất nhanh, mang tính thời điểm. Lực lượng giám sát (nếu có) không thể túc trực liên tục để bắt quả tang... Từ vướng mắc đó, thiết nghĩ cần có cách tiếp cận linh hoạt, mang tính ứng dụng cao hơn để khắc phục thiếu hụt nhân sự giám sát và tạo sức răn đe đủ mạnh.

Kiến tạo cộng đồng không khói thuốc qua ứng dụng công nghệ

Một trong những giải pháp đột phá đáng cân nhắc là ứng dụng công nghệ Camera Trí tuệ nhân tạo (Camera AI) vào quy trình giám sát và xử phạt. Thời gian qua, chúng ta đã chứng kiến thành công của hệ thống phạt nguội trong lĩnh vực giao thông. Nhờ công nghệ này, người dân ngày càng tự giác chấp hành luật vì biết hệ thống "mắt thần" đang hoạt động. Theo đó, chúng ta hoàn toàn có thể áp dụng cơ chế giám sát thông minh này góp phần kiến tạo không gian không khói thuốc.

Tại bến xe, cổng bệnh viện hay quảng trường..., cơ quan chức năng có thể tích hợp phần mềm nhận diện hành vi hút thuốc vào camera an ninh sẵn có. Công nghệ AI đủ khả năng phân tích hình ảnh, nhận diện chính xác tư thế đưa tay lên miệng kèm khói tỏa ra hoặc đốm lửa nhỏ đặc trưng...

Khi phát hiện vi phạm, hệ thống tự động trích xuất hình ảnh, ghi nhận tọa độ, mốc thời gian và truyền về trung tâm điều hành. Dữ liệu này giúp nhắc nhở kịp thời tại chỗ hoặc làm bằng chứng để cơ quan chức năng gửi thông báo phạt nguội về cơ quan hoặc nơi cư trú của người có hành vi hút thuốc.

Chỉ riêng sự hiện diện của biển báo thông báo khu vực có Camera AI giám sát cũng đủ tạo hàng rào tâm lý mạnh mẽ buộc người vi phạm chùn bước.

Bên cạnh công nghệ, việc cung cấp công cụ giám sát tiện lợi cho chính cộng đồng là một hướng đi vô cùng thiết thực. Người dân cần một kênh phản ánh nhanh chóng, khuyết danh thông qua các ứng dụng tiện ích công dân hoặc mạng xã hội. Bất kỳ ai khi phát hiện vi phạm đều có thể nhanh chóng chụp lại hình ảnh hoặc quay một đoạn video ngắn gửi lên hệ thống. Nguồn dữ liệu thực địa quý giá này giúp lực lượng chức năng khoanh vùng chính xác địa điểm để tổ chức kiểm tra đột xuất, xử lý điểm và tạo tiếng vang răn đe.

Cuối cùng, không thể bỏ qua vai trò nòng cốt của người quản lý trực tiếp các không gian công cộng. Các nhà hàng, quán cà phê, ban quản lý tòa nhà cần coi không gian không khói thuốc là một tiêu chuẩn dịch vụ. Các cơ sở này có thể chủ động sử dụng hệ thống loa phát thanh nội bộ phát đi thông điệp nhắc nhở nhẹ nhàng.

Đồng thời, nhân viên phục vụ tại các cơ sở kinh doanh cũng cần được đào tạo và hướng dẫn giao tiếp khéo léo để từ chối cung cấp gạt tàn, cũng như mời khách có nhu cầu hút thuốc di chuyển ra khu vực được phép.

Việc thay đổi một thói quen cố hữu và đưa các quy định pháp luật vào đời sống một cách trọn vẹn chưa bao giờ là câu chuyện của một sớm một chiều. Tuy nhiên, sự khó khăn trong khâu thực thi không nên bị xem là lý do để chúng ta thỏa hiệp với những hành vi vi phạm đang hiển hiện mỗi ngày.

Tạo dựng "kỷ cương công nghệ" bằng hệ thống Camera AI tiên tiến, cùng với sự chung tay giám sát chủ động của toàn xã hội và trách nhiệm của người quản lý cơ sở kinh doanh... sẽ góp phần rút ngắn tiến tới xỏa bỏ khoảng cách giữa quy định, chính sách về phòng, chống tác hại của thuốc lá và ý thức chấp hành nhanh nhất, hiệu quả nhất.