Cần một mô hình chính quyền phù hợp để quản lý đô thị

Việc quản lý đô thị (QLĐT) là vấn đề phức tạp. Đối tượng QLĐT rất khác nhau và rất khác với quản lý nông thôn (QLNT). Thực trạng QLĐT ở nước ta những năm gần đây xuất hiện nhiều dấu hiệu đáng lo ngại, nhiều biểu hiện tiêu cực. Do đó, Hiến pháp 1992 sửa đổi lần này cần có những quy định về mô hình tổ chức chính quyền phù hợp để QLĐT.

Việc quản lý đô thị (QLĐT) là vấn đề phức tạp. Đối tượng QLĐT rất khác nhau và rất khác với quản lý nông thôn (QLNT). Thực trạng QLĐT ở nước ta những năm gần đây xuất hiện nhiều dấu hiệu đáng lo ngại, nhiều biểu hiện tiêu cực. Do đó, Hiến pháp 1992 sửa đổi lần này cần có những quy định về mô hình tổ chức chính quyền phù hợp để QLĐT.

Ảnh minh họa
Ảnh minh họa

Nhiều nguyên nhân dẫn tới bất cập

Hiến pháp 1992 tại Điều 119 quy định: Việc thành lập Hội đồng nhân dân (HĐND) và Uỷ ban nhân dân (UBND) ở các đơn vị hành chính do luật định. Luật Tổ chức HĐND và UBND năm 1994 quy định các cấp ở các loại hình đơn vị hành chính đều có HĐND và UBND do HĐND bầu ra.

Báo cáo chính trị trình Đại hội Đảng lần thứ X đề cập: Điều chỉnh lại cơ cấu chính quyền địa phương cho phù hợp với những thay đổi ở trung ương. Nghiên cứu áp dụng cơ chế Thủ tướng bổ nhiệm chức danh người đứng đầu cơ quan chính quyền địa phương. Nghiên cứu để có thể giảm bớt Hội đồng nhân dân cấp quận ở đô thị.

Những bất cập về mô hình chính quyền đô thị hiện nay bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân. Thứ nhất, hệ thống pháp luật nói chung, pháp luật về đô thị nói riêng chưa đầy đủ, chưa đồng bộ, pháp chế chưa thật nghiêm để vận hành có hiệu quả cao nhất nền kinh tế thị trường định hướng XHCN. Đô thị là nơi tiếp giáp giữa cung và cầu, là hàn thử biểu về tình hình kinh tế, rất nhạy cảm với các chính sách kinh tế vĩ mô.

Thứ hai, cơ sở hạ tầng của đô thị lạc hậu, không đồng bộ, xuống cấp nghiêm trọng làm phát sinh những hậu quả xấu.  Công tác tổ chức và quản lý đô thị chưa khoa học, chưa đáp ứng được yêu cầu. Công tác quy hoạch đô thị tiến hành chậm, chưa đồng bộ. Bên cạnh đó, chúng ta chưa phân biệt được QLĐT với QLNT (điều này thể hiện trong công tác tổ chức bộ máy, chức năng nhiệm vụ, trình độ cán bộ...).

Phải tính đến những đặc thù riêng

Trước thực trạng như vậy, đòi hỏi công tác QLĐT phải tính đến những nét đặc thù riêng. Cụ thể, tổ chức QLĐT theo nguyên tắc tập trung thống nhất cao, tránh tình trạng “cắt khúc”.  QLĐT nhất thiết phải dựa theo quy hoạch. Tổ chức QLĐT theo nguyên tắc trực tiếp. Mặt khác, cần phân cấp quản lý rành mạch giữa ngành và cấp ở đô thị. Triệt để sử dụng công cụ pháp luật để QLĐT; luật pháp phải đồng bộ, pháp chế nghiêm. Một vấn đề quan trọng nữa là bộ máy QLĐT phải tinh gọn, con người phải có kiến thức về QLĐT, hiểu biết về đô thị, phương tiện quản lý dần dần phải được hiện đại hoá, ưu tiên hơn so với các vùng khác.

Trên bình diện chung, chính sách phát triển các địa phương ở nước ta hầu như không có sự phân biệt về tổ chức và quản lý giữa đô thị và nông thôn. Luật Tổ chức HĐND và UBND các cấp không phân biệt tính đặc thù giữa đô thị và nông thôn; cả 3 cấp ở nông thôn cũng như thành thị đều có cơ quan dân cử và cơ quan hành chính.

Thực tiễn cho thấy các cơ quan dân cử cấp quận, huyện và phường tại đô thị hoạt động ít hiệu quả, phần nào còn mang tính hình thức. Tuy đã thực hiện một bước phân cấp thẩm quyền hành chính, nhưng nhìn chung vẫn mang nặng tính tình thế và do áp lực của phát triển, chứ không theo một khung pháp lý và một hệ thống quan điểm nhất quán.

Việc điều hành và phân cấp từ trung ương chưa thoát khỏi cơ chế “xin-cho”, do đó không phát huy đầy đủ tính chủ động của địa phương. Nếu không có luật về đô thị hay ít ra có mô hình quản lý đô thị thì việc “chữa cháy” vẫn xảy ra thường xuyên vì không chữa chạy tận gốc, “chữa triệu chứng chứ không chữa nguyên nhân”.

Nghiên cứu lịch sử xây dựng chính quyền địa phương cho thấy, Sắc lệnh số 77 ngày 21/12/1945 của Chính phủ lâm thời do Chủ tịch Hồ Chí Minh lãnh đạo, thiết kế: “ở mỗi thành phố đặt 3 thứ cơ quan: HĐND thành phố, Ủy ban Hành chính thành phố và Ủy ban Hành chính khu phố” (Điều 3). Như vậy là tổ chức chính quyền ở thành phố theo sắc lệnh này có 2 cấp và HĐND chỉ có ở cấp thành phố.

Phải chăng đây là tư tưởng Hồ Chí Minh trong việc xây dựng chính quyền nhân dân: lấy hiệu quả làm mục tiêu, gọn, nhẹ, theo đúng khoa học về tổ chức và đỡ tốn tiền của dân, có hiệu lực để phục vụ tốt cho dân. Mô hình tổ chức đô thị 2 cấp chính quyền theo Sắc lệnh 77 giống như tổ chức quản lý đô thị của các thành phố như Pa-ri, Tô-ky-ô...

Thực hiện Nghị quyết số 17/NQ-TW ngày 1/8/2007, Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá X về đẩy mạnh cải cách hành chính, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của bộ máy nhà nước, việc thí điểm không tổ chức HĐND huyện, quận, phường đã được Nhà nước triển khai qua Nghị quyết số 26/2008/QH12 ngày 15/11/2008 của Quốc hội.

 TP.Hồ Chí Minh 1 trong 3 thành phố đang thực hiện thí điểm không tổ chức HĐND huyện, quận, phường và bổ nhiệm Chủ tịch UBND và các thành viên. Đây là một bước đi quan trọng, là tiền đề tiến đến thực hiện mô hình tổ chức chính quyền phù hợp để QLĐT .

Diệp Văn Sơn

Tin cùng chuyên mục

Tinh gọn bộ máy theo tinh thần Nghị Quyết 18-NQ/TW: Cần giảm thời gian giải quyết thủ tục hành chính, tiết kiệm chi phí cho người dân và doanh nghiệp

Tinh gọn bộ máy theo tinh thần Nghị Quyết 18-NQ/TW: Cần giảm thời gian giải quyết thủ tục hành chính, tiết kiệm chi phí cho người dân và doanh nghiệp

(PLVN) -  Cải cách tinh gọn bộ máy hiện nay đang thực hiện mạnh mẽ từ trung ương xuống, do vậy, nên cải cách theo hướng phân quyền mạnh hơn cho cấp địa phương, còn Trung ương chỉ làm những việc điều phối xuyên quốc gia. Trung ương kiên quyết không làm các nhiệm vụ thuộc phạm vi của địa phương, nhằm giảm thiểu việc can thiệp hay chồng chéo nhiệm vụ. Đây là một nội dung trong bài viết của GS.TS Võ Xuân Vinh - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh doanh (ĐH Kinh tế).

Đọc thêm

Nắm bắt cơ hội để tiếp tục đổi mới và nâng cao chất lượng công tác phổ biến, giáo dục pháp luật

Nắm bắt cơ hội để tiếp tục đổi mới và nâng cao chất lượng công tác phổ biến, giáo dục pháp luật
(PLVN) - Để triển khai kịp thời, hiệu quả các chủ trương, đường lối được đề ra tại Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 của Ban Chấp hành Trung ương về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới gắn với Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng, thời gian qua, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) đã được tăng cường tổ chức thực hiện và đạt được những kết quả bước đầu quan trọng.

Thứ trưởng Mai Lương Khôi dự hội nghị triển khai công tác của Cục Thi hành án dân sự TP. Hồ Chí Minh

Thứ trưởng Mai Lương Khôi dự hội nghị triển khai công tác của Cục Thi hành án dân sự TP. Hồ Chí Minh
(PLVN) - Ngày 12/12, Cục Thi hành án Dân sự (THADS) TP HCM tổ chức hội nghị triển khai thực hiện chỉ tiêu nhiệm vụ theo dõi THADS, theo dõi thi hành àn hành chính năm 2025 và ký kết quy chế phối hợp liên ngành trong công tác THADS tại TP. HCM. Thứ trưởng Bộ Tư pháp Mai Lương Khôi dự, chỉ đạo hội nghị và chứng kiến lễ ký kết.

Chi cục Thi hành án dân sự quận Gò Vấp: Triển khai công tác năm 2025

Toàn cảnh Hội nghị.
(PLVN) -Chiều 10/12, Chi cục Thi hành án dân sự quận Gò Vấp tổ chức Hội nghị triển khai thực hiện chỉ tiêu, nhiệm vụ công tác thi hành án dân sự và theo dõi thi hành án hành chính năm 2025. Ông Trần Phương Hồng, Ủy viên Thường vụ Đảng ủy, Phó Cục trưởng Cục Thi hành án dân sự TP.HCM tham dự và chỉ đạo Hội nghị.

Hình thành thiết chế Luật sư công sẽ tăng cường nguồn lực cho tổ chức Trợ giúp pháp lý

Luật sư Nguyễn Hồng Bách, Chủ tịch HĐTV Công ty Luật Hồng Bách và Cộng sự.
(PLVN) -Thiết chế Luật sư công ở Việt Nam đang được hiểu như thế nào và sự cần thiết của Luật sư công trong giai đoạn hiện nay, đặc biệt xuất phát từ thực tế, tại Việt Nam không phải đối tượng nào cũng có điều kiện nhờ luật sư khi gặp các vấn đề pháp lý. Xung quanh vấn đề này Báo PLVN phỏng vấn Luật sư Nguyễn Hồng Bách, Chủ tịch HĐTV Công ty Luật Hồng Bách và Cộng sự.

“Cẩm nang pháp luật” giúp giảm tải công việc cho cán bộ tư pháp địa phương của chị Phạm Thị Trang Đài

Chị Phạm Thị Trang Đài, Phó Chánh Thanh tra Sở Tư pháp tỉnh Lâm Đồng
(PLVN) - Thấu hiểu nỗi vất vả của cán bộ Tư pháp - hộ tịch cấp xã nói chung và cán bộ ngành tư pháp nói riêng, chị Phạm Thị Trang Đài (SN 1972, Phó Chánh Thanh tra Sở Tư pháp tỉnh Lâm Đồng) không ngừng nghiên cứu, cải tiến liên quan đến công tác theo dõi thi hành pháp luật giúp “giảm tải” cho cán bộ cũng như dễ dàng phổ biến đến người dân.

184 luật cần sửa đổi, bổ sung khi tinh gọn bộ máy

Ủy viên BCH Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh
(PLVN) -  Chiều 11/12, tại TPHCM, phát biểu tại buổi làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy TP. HCM, Ủy viên BCH Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh cho biết: Bộ Tư pháp đang được Chính phủ giao rà soát toàn bộ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến việc sắp xếp, tinh gọn bộ máy theo Nghị quyết 18- NQ/TW

TP.Hồ Chí Minh: Tập trung hơn nữa nguồn lực cho công tác xây dựng và hoàn thiện thể chế

Lễ kí kết Chương trình phối hợp công tác về tăng cường hợp tác trong lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành công tác Tư pháp trên địa bàn TP.HCM giai đoạn 2025 - 2030 giữa Bộ trưởng Bộ Tư pháp và Chủ tịch UBND TP. HCM
(PLVN) - Chiều 11/12, Đoàn Công tác Ban Cán sự Đảng Bộ Tư pháp do Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh, Uỷ viên Ban chấp hành TW Đảng dẫn đầu đã có buổi làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy TP.Hồ Chí Minh về nâng cao hiệu quả phối hợp công tác lãnh đạo, chỉ đạo đối với công tác tư pháp và thi hành án dân sự trên địa bàn Thành phố.

Hết sức cần thiết hình thành thiết chế luật sư công

Thạc sĩ Đỗ Thu Hương. (Ảnh PV)
(PLVN) -  Trong bối cảnh xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng như hiện nay, việc hình thành thiết chế luật sư công là hết sức cần thiết và nên được sớm thông qua trong lần sửa đổi, bổ sung Luật Luật sư sắp tới.

Phú Yên: Sáng kiến cấp phiếu lý lịch tư pháp qua VNeID đạt giải ba cuộc thi về cải cách hành chính

Bà Phan Thị Hoa, Phó Giám đốc Sở Tư pháp (thứ ba từ phải qua) đại diện Sở nhận giải.
(PLVN) - Sáng kiến giải pháp “Tiết kiệm thời gian, chi phí cho người dân và doanh nghiệp thông qua ứng dụng VNeID khi thực hiện thủ tục cấp phiếu lý lịch tư pháp” của Sở Tư pháp tỉnh Phú Yên mới đây đã được trao giải ba tại cuộc thi Tìm kiếm sáng kiến, giải pháp cải cách hành chính năm 2024 của tỉnh.