Cần giải pháp bền vững cho “bài toán” rác thải ở Quảng Ngãi

Các hố chôn lấp rác đã quá tải

La Vỹ, phường Đức Phổ, áp lực xử lý rác đang hiện hữu từng ngày. Mỗi ngày, địa phương phát sinh khoảng 11 tấn rác thải sinh hoạt cần phải thu gom. Trong khi đó, hố chôn lấp hiện hữu đã hết dung tích thiết kế, không còn khả năng tiếp nhận thêm rác.

Theo ông Đỗ Ngọc Thìn, Phó Chủ tịch UBND phường Đức Phổ, để tránh gián đoạn việc thu gom, xử lý rác, phường Đức Phổ đã khẩn cấp triển khai xây dựng công trình mở rộng hố chôn lấp về phía Nam, tiếp giáp hố hiện hữu. Công trình có diện tích khoảng 3.150m², tổng dung tích tiếp nhận, chôn lấp chất thải rắn sinh hoạt khoảng 8.442m³. Đến nay, khối lượng thi công đạt khoảng 50%, trong đó đã hoàn thành việc đào, đắp hố chôn lấp. Công trình dự kiến hoàn thành, đưa vào sử dụng đầu tháng 9/2026.

Việc mở rộng hố chôn lấp được xem là giải pháp cấp thiết nhằm duy trì hoạt động thu gom, xử lý rác tại địa phương trong thời gian chờ phương án lâu dài. Tuy nhiên, với lượng rác khoảng 11 tấn/ngày, sức chứa mới cũng chỉ có ý nghĩa giải quyết nhu cầu trước mắt.

Không chỉ tại La Vỹ, hạ tầng xử lý rác ở nhiều địa phương ở Quảng Ngãi (chủ yếu vùng Đông, tỉnh Quảng Ngãi cũ) cũng đang chịu sức ép lớn.

Theo báo cáo của Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh Quảng Ngãi, tính riêng đến nửa năm 2026, các xã, phường phía Đông tỉnh đã thu gom, vận chuyển, xử lý khoảng 81.126 tấn chất thải rắn sinh hoạt. Công tác thu gom cơ bản được duy trì, chưa để xảy ra tình trạng rác ùn ứ kéo dài. Tuy nhiên, khả năng tiếp nhận của nhiều khu xử lý đang dần cạn kiệt.

Tại khu vực Nghĩa Kỳ, ô chôn lấp số 01 thuộc khu xử lý 5,6ha đã đầy từ ngày 19/6/2026. Trong khi đó, ô số 02 chưa đủ điều kiện vận hành do chưa hoàn thiện phương án thu gom, lưu chứa và xử lý nước rỉ rác. Việc phải tạm thời đổ vun rác trên ô số 01 làm gia tăng nguy cơ xảy ra sự cố môi trường.

Tình trạng quá tải cũng diễn ra tại nhiều địa phương khác như hố chôn lấp phục vụ các xã Sơn Hạ, Sơn Hà, Sơn Thủy, Sơn Kỳ và Sơn Linh đã đầy từ cuối năm 2025. Khu xử lý tại Trà Bồng đầy trong tháng 6/2026 và không còn khả năng mở rộng. Các hố chôn lấp tại Đức Phổ, Mộ Đức, Long Phụng, Lân Phong cũng đã đầy trong năm 2026.

Thực tế này cho thấy mô hình dựa chủ yếu vào các hố chôn lấp nhỏ lẻ đang bộc lộ nhiều hạn chế. Khi các hố chôn lấp lần lượt đầy, địa phương phải tiếp tục tìm quỹ đất mới, đầu tư mở rộng hoặc xây dựng các ô chôn lấp khác, trong khi yêu cầu kiểm soát mùi, nước rỉ rác và các tác động môi trường ngày càng cao.

Định hướng lâu dài, nghiên cứu khu xử lý tập trung

Kiểm tra thực tế gần nhất, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đỗ Tâm Hiển đánh giá việc Đức Phổ và các địa phương đã chủ động, khẩn trương triển khai các giải pháp xử lý rác theo chỉ đạo của tỉnh. Tuy nhiên, ông cũng yêu cầu quá trình tiếp nhận, chôn lấp phải thực hiện đúng quy trình kỹ thuật, hạn chế thấp nhất phát sinh mùi hôi, nước rỉ rác và tác động đến môi trường xung quanh, nhất là trong mùa mưa.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh giao Sở Tài chính cân đối nguồn lực, kịp thời hỗ trợ các địa phương khi có nhu cầu cấp thiết. Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao thường xuyên kiểm tra, theo dõi, nhắc nhở các đơn vị thực hiện tốt công tác thu gom, xử lý rác, không để xảy ra tình trạng rác ùn ứ, gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến đời sống người dân. Cùng với đó, các cơ quan, đơn vị liên quan phải khẩn trương hoàn tất thủ tục lựa chọn nhà đầu tư dự án nhà máy xử lý rác thải, báo cáo tiến độ thực hiện trong tháng 11/2026. Phường Đức Phổ cũng được yêu cầu chủ động nghiên cứu, xác định vị trí phù hợp để đề xuất đưa vào quy hoạch, làm cơ sở tính toán đầu tư nhà máy xử lý rác phục vụ khu vực phía Nam.

Tuy nhiên, về lâu dài, như đã nêu ở trên, ông Bùi Đức Thuận- Phó Giám đóc Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh Quảng Ngãi phân tích, thực tế tại La Vỹ và nhiều địa phương cho thấy dư địa của hình thức chôn lấp đang ngày càng thu hẹp. Việc mở rộng các hố chôn lấp chỉ giúp duy trì hoạt động xử lý trong một khoảng thời gian nhất định, trong khi yêu cầu về môi trường và khối lượng rác phát sinh ngày càng lớn.

Do đó, tỉnh định hướng không tiếp tục phụ thuộc vào các khu chôn lấp nhỏ lẻ, thay vào đó nghiên cứu các khu xử lý tập trung, phục vụ nhu cầu liên xã, phường.

Đối với khu vực phía Nam, tỉnh kiến nghị kêu gọi đầu tư nhà máy xử lý rác công suất khoảng 100 tấn/ngày. Tại khu vực phía Đông Bắc, gồm Khu kinh tế Dung Quất, doanh nghiệp đề xuất nâng công suất Nhà máy xử lý rác Bình Nguyên từ 200 lên 660 tấn/ngày.

Song song với việc kêu gọi đầu tư, tỉnh yêu cầu khẩn trương hoàn thiện, đưa Nhà máy xử lý chất thải rắn Sơn Hà vào vận hành trong năm 2026; tháo gỡ các vướng mắc để sớm đưa ô chôn lấp số 02 tại Nghĩa Kỳ vào tiếp nhận rác. Các địa phương cũng cần được hỗ trợ kinh phí để đầu tư, mở rộng hạ tầng xử lý trong thời gian trước mắt.

Về lâu dài, công suất các nhà máy xử lý rác được định hướng tính toán theo từng khu vực. Riêng khu vực các xã, phường phía Đông và phía Nam cần nghiên cứu công suất khoảng 350-400 tấn/ngày đêm để đáp ứng nhu cầu lâu dài.

Vì vậy, cùng với việc bảo đảm không để rác ùn ứ trước mắt, Quảng Ngãi cần đẩy nhanh các dự án xử lý rác tập trung, xác định rõ vị trí, quy mô và công suất phù hợp từng khu vực. Khi các nhà máy xử lý được đầu tư đồng bộ, áp lực lên những hố chôn lấp như La Vỹ mới từng bước được giải tỏa, đồng thời tạo nền tảng cho việc xử lý chất thải sinh hoạt theo hướng an toàn và bền vững hơn.