Cần chế tài xử lý phù hợp tình trạng phá vỡ hợp đồng tiêu thụ nông sản

Sự cần thiết liên kết giữa doanh nghiệp và nông dân trong sản xuất và tiêu thụ nông sản hàng hóa đã được khẳng định. Tuy nhiên, trong thực tế hoạt động nảy sinh nhiều bất cập. Trong đó nhiều hợp đồng liên kết bị phá vỡ mà lỗi thuộc cả về 2 phía.

Khi hai bên đều “xù” Bà Phạm Thị Cằng, Giám đốc Công ty cổ phần nông nghiệp kỹ thuật cao Hải Phòng bày tỏ lo lắng: “Một trong những nguyên nhân khiến các doanh nghiệp ngại sản xuất theo hợp đồng bao tiêu sản phẩm là tình trạng nông dân thường xuyên phá vỡ hợp đồng. Năm nào công ty cũng phải đối mặt với việc nông dân bán hạt giống lúa lai F1 cho tư thương hoặc doanh nghiệp khác. Cùng với đó, không ít bà con lại giấu sản lượng thóc giống đã bán rồi lại bắt doanh nghiệp đền bù sản lượng. Gần đây nhất là vụ mùa vừa qua, nông dân xã Đồng Minh (Vĩnh Bảo) bán giống lúa lai F1 cho một tư thương để bán lại cho một doanh nghiệp đóng gói bao bì của họ”.
Cùng thời điểm với vụ việc tại xã Đồng Minh, tại nhiều huyện xảy ra tình trạng hàng loạt trang trại chăn nuôi gia công phá vỡ hợp đồng. Sự việc căng đến mức độ, ngày 9-9-2009, Sở Nông nghiệp- PTNT Hải Phòng nhận được công văn của Công ty TNHH đầu tư và phát triển chăn nuôi (Công ty thành viên của Công ty cổ phần DABACO), Công ty TNHH CP Group, Công ty cổ phần gà giông Lượng Huệ phản ánh tình trạng rải rác có trang trại phá vỡ hợp đồng, tự ý đưa gà vào nuôi, không chăn nuôi gia công cho công ty. Theo bà Đào Thị Hà, Trưởng Phòng Trồng trọt, lâm nghiệp (Sở Nông nghiệp- PTNT), thời gian gần đây, trên địa bàn thành phố liên tiếp xảy ra tình trạng nông dân phá vỡ hợp đồng. Hiện nay, mỗi vụ đông, toàn thành phố có hơn 1600 ha cây trồng có hợp đồng tiêu thụ sản phẩm của 10 doanh nghiệp với nông dân, nhưng vẫn có khoảng 5-10% số nông dân phá vỡ hợp đồng. Họ bán sản phẩm ra thị trường khi giá tăng cao. Việc này khiến các doanh nghiệp buộc phải ký hợp đồng sản xuất với nhiều nông dân, ở nhiều điểm sản xuất, để đề phòng không thu mua đủ sản phẩm”.
Khi được mùa, sản lượng nhiều, các doanh nghiệp lại làm ngơ không thu mua sản phẩm cho nông dân vì lượng họ cần đã thu mua đủ ở một số vùng khác”- bà Phạm Thị Ảm, nông dân xã Tân Liên (Vĩnh Bảo) phàn nàn. Nhiều nông dân trồng ớt và cà chua ở Vĩnh Bảo thường xuyên bị các doanh nghiệp chê sản phẩm xấu, không đúng tiêu chuẩn nên không thu mua. Do vậy, nông dân bán sản phẩm cho tư thương với giá cao. Ban đầu, nhiều nông dân cũng ngại nhưng chẳng thấy doanh nghiệp hay HTX, chính quyền địa phương phản ứng, xử phạt gì nên cứ tiếp tục”. Một số nông dân huyện Vĩnh Bảo, Kiến Thụy thắc mắc, hồ sơ xin vay vốn để xây dựng trang trại chăn nuôi gia công của họ không được giải quyết và doanh nghiệp trả lời tạm dừng chủ trương mở rộng xây dựng trang trại như đã định. Việc doanh nghiệp đột ngột chuyển kế hoạch đầu tư không báo trước khiến bà con lâm vào tình cảnh dở khóc, dở cười vì đã trót huy động vốn, mua vật liệu về xây dựng hệ thống chuồng trại”.  

Cần “trọng tài”   
Theo nhiều chuyên gia, nguyên nhân dẫn đến kết quả thực hiện liên kết giữa doanh nghiệp và nông dân sản xuất nông sản  chưa tốt là do thiếu chế tài xử lý, ràng buộc cả hai bên. Ông Phạm Văn Hà, Giám đốc Trung tâm khuyến nông, khuyến ngư Hải Phòng hiến kế, để nông dân tôn trọng hợp đồng đã ký kết phải đặt họ trong một tổ chức thống nhất để hình thành những vùng nguyên liệu lớn được đầu tư có hệ thống từ phía doanh nghiệp và bảo đảm  tiêu thụ sản phẩm. Còn doanh nghiệp cũng phải có chính sách đầu tư bài bản, thay cho tình trạng ký hợp đồng hàng loạt với hàng nghìn hộ dân như hiện nay bởi như vậy sẽ rất khó quản lý. Nếu doanh nghiệp chỉ ký hợp đồng mà không đầu tư sản xuất thích đáng cho người nông dân thì đương nhiên với việc tự chịu chi phí sản xuất cao, khi được giá, nông dân sẽ phá vỡ hợp đồng để thu lợi nhuận nhiều hơn. Về tổ chức chỉ đạo, các cấp, ngành, đoàn thể của từng địa phương cần phối hợp các đơn vị sản xuất, doanh nghiệp trong vùng tăng cường hơn nữa công tác tuyên truyền, vận động để người dân hiểu rõ  nội dung, mục đích của chính sách khuyến khích tiêu thụ nông sản hàng hoá thông qua hợp đồng. Bên cạnh đó, tăng cường vai trò của các hợp tác xã, tổ hợp tác, nhóm hộ đứng trung gian để ký hợp đồng, làm tốt chức năng cầu nối giữa nông dân với doanh nghiệp trong việc thực hiện hợp đồng tiêu thụ nông sản. Chú trọng xây dựng các HTX, tổ hợp tác thành vệ tinh của doanh nghiệp trong việc thu mua và tiêu thụ nông sản tại các địa bàn theo hướng chuyên môn hoá sản phẩm. Điều cần thiết là vận động nông dân tự giác vào tổ liên kết sản xuất, HTX nông nghiệp. Có như vậy, doanh nghiệp mới có thể ký và quản lý hiệu quả các hợp đồng thu mua… Chính quyền địa phương, HTX nông nghiệp cần đứng giữa, có biện pháp nhắc nhở, xử lý khi doanh nghiệp và nông dân phá vỡ hợp đồng.
                                                                                                                                                       Hoàng Yên