Cạm bẫy lừa đảo 'bủa vây' trẻ em trên không gian mạng

Không gian mạng mang đến cho trẻ em nhiều cơ hội học tập, giải trí và kết nối, tuy nhiên, đây cũng là môi trường để các đối tượng xấu lợi dụng sự tò mò, thiếu kinh nghiệm và tâm lý muốn được quan tâm của trẻ nhằm thực hiện hành vi lừa đảo, dụ dỗ, xâm hại.

Thủ đoạn thường bắt đầu từ những kết nối tưởng chừng vô hại. Các đối tượng giả danh bạn bè cùng trang lứa, người nổi tiếng hoặc người có khả năng tặng quà, trao cơ hội hấp dẫn để tạo lòng tin. Sau đó, chúng tìm cách thu thập thông tin cá nhân, hình ảnh riêng tư, số điện thoại, địa chỉ, trường học hoặc mã xác thực tài khoản nhằm chiếm quyền kiểm soát, giả mạo danh tính, đe dọa và tống tiền.

Bên cạnh đó, trẻ em còn có nguy cơ tiếp xúc với những nội dung độc hại, phản cảm trên các nền tảng mạng xã hội. Trên TikTok, những phiên livestream “trả kèo” cổ xúy hành vi gây tổn hại cơ thể để thu hút lượt xem, tương tác.

Các thử thách như dùng dao, gạch tác động vào người, nhỏ sáp nến nóng lên lưỡi, thậm chí tự gây thương tích tại vùng nhạy cảm có thể tiếp cận trẻ em, khơi gợi tâm lý tò mò, bắt chước và tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, sự an toàn của các em.

Đáng lo ngại, thông qua trò chơi trực tuyến, hội nhóm và các mối quan hệ trên mạng, trẻ còn có thể bị lôi kéo tham gia thử thách nguy hiểm, gửi hình ảnh nhạy cảm hoặc gặp gỡ người lạ. Khi nắm được thông tin riêng tư, các đối tượng dùng sự sợ hãi, xấu hổ và tâm lý lo bị trách mắng để khống chế, buộc trẻ giữ im lặng và tiếp tục làm theo yêu cầu.

Điểm nguy hiểm của những thủ đoạn này không chỉ nằm ở việc chiếm đoạt tài sản, mà còn ở khả năng kiểm soát hành vi và tâm lý nạn nhân. Trẻ có thể không nhận ra mình đang bị thao túng, thậm chí tự tách khỏi gia đình và những người có thể bảo vệ mình.

Không dừng lại ở môi trường trực tuyến, những mối quan hệ được thiết lập trên mạng còn có thể trở thành công cụ dụ dỗ trẻ em, thanh, thiếu niên rời khỏi nơi cư trú, đến những địa điểm xa lạ hoặc ra nước ngoài dưới danh nghĩa tuyển dụng, “việc nhẹ, lương cao”.

Thực tế, các đường dây mua bán người, cưỡng bức lao động và lừa đảo trực tuyến lợi dụng mạng xã hội để tiếp cận, lôi kéo nạn nhân. Người bị dụ dỗ có thể bị đưa qua biên giới trái phép, thu giữ giấy tờ, cô lập và ép làm việc trong các cơ sở lừa đảo.

Những trường hợp không đáp ứng yêu cầu còn có nguy cơ bị đe dọa, hành hung hoặc chuyển giao cho cơ sở khác. Những thủ đoạn này cho thấy lời hứa hẹn trên mạng đôi khi chỉ là vỏ bọc cho hành vi bóc lột ngoài đời thực.

Một thủ đoạn khác đang gây lo ngại là “bắt cóc online”. Các đối tượng giả danh công an hoặc cơ quan chức năng, sử dụng lời đe dọa, thậm chí công nghệ giả mạo hình ảnh, giọng nói để khiến nạn nhân tin rằng mình liên quan đến một vụ án.

Sau đó, chúng yêu cầu nạn nhân giữ bí mật, tự cô lập, thuê phòng ở riêng và liên lạc với gia đình để đòi tiền chuộc. Thực chất, đây là hình thức thao túng tâm lý từ xa, lợi dụng nỗi sợ hãi để kiểm soát hành vi của nạn nhân mà không cần tiếp xúc trực tiếp.

Từ những thủ đoạn trên có thể thấy, ranh giới giữa nguy cơ trên không gian mạng và các hành vi xâm hại ngoài đời thực ngày càng trở nên mong manh. Nếu không được phát hiện, ngăn chặn kịp thời, trẻ em có thể trở thành nạn nhân của những hành vi lừa đảo với hậu quả khó lường.

Theo thống kê từ Trung tâm Quốc gia về Trẻ em mất tích và bị bóc lột (NCMEC, Hoa Kỳ), năm 2023 ghi nhận khoảng hơn 500.000 báo cáo liên quan đến hình ảnh và video xâm hại tình dục trẻ em trên mạng có liên quan đến Việt Nam, đưa nước ta vào nhóm quốc gia chịu ảnh hưởng đáng kể trong khu vực.

Trong khi đó, Câu lạc bộ Bảo vệ trẻ em Việt Nam trên không gian mạng cho biết, khoảng 40% trẻ em cảm thấy không an toàn, hơn 70% từng có trải nghiệm không mong muốn khi sử dụng Internet, có 1% (xấp xỉ hơn 94.000) số người dùng Internet độ tuổi 12 - 17 ở Việt Nam là nạn nhân của bóc lột và xâm hại tình dục qua mạng.

Những số liệu này cho thấy mức độ đáng lo ngại, trẻ em Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều nguy cơ trên không gian mạng. Vì vậy, bảo vệ trẻ em cần sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và xã hội, giúp các em có đủ kiến thức, kỹ năng để nhận diện nguy cơ và không đơn độc khi đối mặt với những cạm bẫy trực tuyến.

Nhằm tăng cường công tác bảo vệ trẻ em, Chính phủ và các cơ quan chức năng đang triển khai nhiều giải pháp chiến lược nhằm bảo vệ thế hệ trẻ. Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà đã ký Quyết định số 2033/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược quốc gia về phát triển trẻ em giai đoạn 2026 - 2035 và tầm nhìn đến năm 2045.

Chiến lược đặt mục tiêu bảo vệ trẻ em trước nguy cơ bạo lực, xâm hại, bóc lột, phấn đấu giảm tỷ lệ trẻ em bị bạo lực, xâm hại tình dục ít nhất 5% mỗi năm đến năm 2030, đồng thời duy trì và giảm tỷ lệ lao động trẻ em (người từ 5 - 17 tuổi) xuống dưới 1,1%.

Đồng thời, chú trọng phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi xâm hại, lừa đảo, bắt nạt, dụ dỗ trẻ em trên môi trường mạng, phấn đấu đến năm 2035 có 95% học sinh được trang bị kỹ năng số.

Ở cấp cơ sở, đến năm 2027, phấn đấu 100% xã, phường, đặc khu có người được phân công làm công tác trẻ em, duy trì các kênh tiếp nhận thông tin và hỗ trợ khẩn cấp thông qua Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111.

Cùng với các giải pháp của cơ quan chức năng, gia đình cần chủ động hướng dẫn trẻ bảo vệ thông tin cá nhân, không tùy tiện kết bạn, chia sẻ hình ảnh riêng tư hoặc làm theo yêu cầu của người lạ trên mạng. Quan trọng hơn, cha mẹ cần tạo sự tin tưởng để trẻ sẵn sàng chia sẻ khi gặp tình huống bất thường.

Cơ quan Công an khuyến cáo người dân không tin, không chuyển tiền, không làm theo yêu cầu đáng ngờ, không truy cập đường link lạ hoặc website không rõ nguồn gốc.

Khi gặp dấu hiệu đe dọa, lừa đảo, cần dừng liên lạc, lưu lại bằng chứng và thông báo cho người thân, cơ quan chức năng. Trường hợp phát hiện dấu hiệu tội phạm, cần liên hệ Tổng đài 111, số khẩn cấp 113, cơ quan Công an gần nhất hoặc gửi tố giác qua ứng dụng VNeID.

Bảo vệ trẻ em trên không gian mạng cần kết hợp ngăn chặn vi phạm với trang bị kỹ năng tự bảo vệ, cùng sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và xã hội để xây dựng môi trường mạng an toàn, lành mạnh.