Cái chết của cậu bé con nuôi thành vũ khí tranh chấp Nga – Mỹ

Sau 4 năm âm ỉ, nay những tranh cãi quanh cái chết của một cậu bé người Nga 21 tháng tuổi do bị cha nuôi người Mỹ bỏ quên 9 giờ trong chiếc xe hơi đậu giữa trời nắng, lại bùng lên gay gắt và trờ thành cuộc chiến “ăn miếng trả miếng” về pháp lý giữa hai cường quốc.

Sáng sớm hôm 8/6/2008 khi ông Miles Harrison 49 tuổi đặt chiếc ghế nôi trong có đứa con trai nuôi Chase Harrison (tên Nga là Dima Yakovlev) mà vợ chồng ông nhận từ Nga về trước đó 3 tháng, vào hàng ghế sau chiếc xe hơi Yukon của mình. Theo lệ thường, ông sẽ đưa cậu bé đến trường mẫu giáo rồi mới đánh xe tới nơi làm việc ở bang Virginia, cách nhà 40 km.

Bé Diam Yakovlev – 1 trong 60.000 trẻ em Nga được các gia đình Mỹ nhận là con nuôi.

Vào lúc 5 giờ chiều, một đồng nghiệp của ông Miles Harrison vô tình đi qua chiếc xe của ông và phát hiện sau những cánh cửa xe đóng kín mít “có cái gì đó”. Lúc đó, ông Miles Harrison mới chợt nhớ ra là mình đã “bỏ quên” đứa con nuôi 21 tháng tuổi trong xe gần 9 tiếng đồng hồ.

Thay vì phải ghé qua nhà trẻ, ông đã cho xe chạy thẳng tới văn phòng công ty. Hôm đó, nhiệt  độ ngoài trời khoảng 32 độ C, còn theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Mỹ thì ở trong chiếc Yukon đóng kín bỏ ngoài trời mùa hè nhiệt độ lên tới 55 độ C. Ông chạy ra mở cửa xe cố làm hô hấp nhân tạo cho Dima và các bác sĩ cũng được mời tới nhưng đã quá muộn.

Miles Harrison bị buộc tội ngộ sát và với tội này ông phải đối mặt với án tù giam tối đa 10 năm. Toà án ký lệnh bắt tạm giam nhưng ông Harrison không có mặt ở đồn cảnh sát vì ngay buổi tối hôm Dima chết, ông lên cơn đau tim phải vào viện nằm.

Bé Dima Yakovlev sinh năm 2006 được đưa vào nhà nuôi trẻ mồ côi ở thành phố Pechory thuộc tỉnh Pskov (Nga). Mẹ của Dima vốn cũng từng được nuôi dưỡng trong trại trẻ mồ côi đã viết sẵn giấy cho con làm con nuôi nếu có cơ hội. Sau nhiều lần không thành, hôm 21/8/2007 toà án tỉnh Pskov đồng ý để vợ chồng người Mỹ Miles và Carol Harrison nhận bé Dima làm con nuôi. Ông Miles Harrison là giám đốc một công ty ở Mỹ,vợ chồng ông đã 3 lần tới Nga để xin con nuôi. Mùa xuân năm 2008, vợ chồng Harrison đưa Dima về Mỹ.

Ngay lập tức sau cái chết của Dima, Sứ quán Nga tại Mỹ lên tiếng phản đối việc Mỹ không thông báo cho phiá Nga. Tuy được cho làm con nuôi nhưng Dima Yakovlev vẫn là công dân Nga cho đến khi cậu bé đến tuổi trưởng thành

Trước toà, ông Miles không thể giải thích vì sao ông không ghé qua trường mẫu giáo như thường lệ. Phiá công tố cho rằng Miles đã hành động vô trách nhiệm, mải mê với những việc khác, quên đi đứa con, dẫn đến cái chết  của bé Dima. Trên đường lái xe từ nhà đến văn phòng, ông Miles đã dừng lại ở tiệm giặt ủi và thực hiện hơn một chục cuộc điện thoại bằng máy di động, bỏ mặc đưá trẻ  21 tháng tuổi nằm trong xe. “Trong trưòng hợp này, vấn đề là trách nhiệm của cha mẹ nuôi, những người lớn tự nguyện nhận trách nhiệm chăm sóc một đưá trẻ”, nữ công tố viên nói.

Miles Harrison

Tuy nhiên, phiên xử của tòa án tháng 12/2008 đã tuyên bố Miles Harrison không phạm tội ngộ sát. Ông Miles Harrison và vợ đã khóc rất nhiều trong những ngày diễn ra phiên tòa, các nhân chứng cũng khai rằng hai ông bà là những ông bố bà mẹ rất yêu và chăm chút con cái. Thẩm phán Terrence Ney nhận định ông Miles Harrison đã bất cẩn chứ không đối xử nhẫn tâm với mạng sống của con người – yêu cầu bắt buộc để kết tội ngộ sát.

Peter Greenspun, luật sư của ông Miles Harris cho rằng cái chết của bé Dima là “một tai nạn bi thảm có thể xảy ra ở bất cứ nước nào, có thể ở Guatemala, có thể ở Kansas mà cũng có thể ở Nam Phi”.

Bộ Tư pháp Mỹ nhận định rằng bản án của thẩm phán Terrence Ney là “bất công” nhưng nói rằng trong hệ thống tư pháp của Mỹ, việc xét lại bản án này như phía Nga yêu cầu gần như là không thể.

Tuy nhiên, Phán quyết của Tòa án Mỹ đã gây phản ứng dữ dội từ phía Nga. Dư luận Nga  không đồng ý với phán quyết của Toà án Mỹ.

Trong một tuyên bố của mình, Bộ Ngoại giao Nga cho rằng có những nghi vấn quanh bản án. Các công tố viên Nga đã tự mở cuộc điều tra về cái chết của Dima và khẳng định Dima chết do thái độ thiếu trách nhiệm của ông Harrison. Sau đó chính quyền Nga bắt đầu thắt chặt các quy định liên quan tới việc người Mỹ nhận trẻ em Nga làm con nuôi.

Mới đây nhất, cuối tháng 12/212 có tin rằng ông bà của Dima đã từng phản đối việc cho cậu bé đi làm con nuôi nhưng yêu cầu của họ bị từ chối.Tuy nhiên, Uỷ ban Điều tra của Nga sẽ xem xét tin này.

Cuối năm 2012, Duma Quốc gia và Hội đồng Liên bang Nga ủng hộ luật cấm công dân Mỹ nhận trẻ em Nga làm con nuôi, còn gọi là luật Dima Yakovlev. Tuy nhiên, việc thông qua luật này gây phản ứng khác nhau ở chính nước Nga. Kết quả điều tra do Quỹ nghiên cứu dư luận xã hội Nga công bố chiều 25-12 xác nhận, đa số người dân Nga ủng hộ đạo luật cấm người Mỹ nhận con nuôi Nga. Theo đó, có đến 56% số ý kiến ủng hộ việc cấm người Mỹ nhận con nuôi Nga, trong khi số phản đối chỉ là 21% và 23% không trả lời dứt khoát.

Từ phía ngược lại, nữ phó thủ tướng phụ trách các vấn đề xã hội  Olga Golodets và Thứ trưởng Ngoại giao Sergey Ryabko đã gửi thư phản đối tới Tổng thống V. Putin. Theo bức thư này thì Bộ Tư pháp Nga cũng không đồng tình vì luật  Dima Yakovlev đi ngược lại Bộ luật Gia đình của Liên bang Nga, vi phạm các công ước quốc tế mà Nga đã ký kết.

Bản thân Ngoại trưởng Sergei Lavrov hôm 24/12 cũng bày tỏ quan ngại về dự luật “Dima Yakovlev”. Phát biểu với kênh Today TV, ông nói rằng nếu được thông qua, dự luật này có thể gây ra những hậu quả tiêu cực đối với những trẻ em Nga được nhận làm con nuôi ở Mỹ.

Từ nơi suối vàng, bé Dima Yakovlev đâu biết rằng cái chết của cậu đã trở thành vũ khí cho cuộc tranh chấp Nga – Mỹ. Hôm 20-12, Tổng thống Nga V. Putin lên tiếng ủng hộ dự luật cấm người Mỹ nhận con nuôi là công dân Nga. Ông nói :  “Tôi biết rằng đây là hành động đáp trả cảm tính của Duma Quốc gia, song tôi cho rằng dự luật này là thỏa đáng”.

Người ta hiểu rằng Nga đang dùng đạo luật Dima Yakovlev để trả đũa đạo luật về nhân quyền tại Nga của Mỹ - còn có tên là luật Magnitsky vừa được Tổng thống Mỹ Obama ký ban hành hôm 14/12 vừa qua. Moscow cho đây là hành động là “khơi mào Chiến tranh lạnh” và đặt dấu chấm hết cho nỗ lực cải thiện quan hệ song phương.

Đạo luật Magnitsky mang tên luật sư người Nga Sergei Magnitsky, chết trong nhà tù Butyrskaya hồi tháng 11/2009. Liên quan đến vụ việc này, giới công tố viên Nga hôm 25-12 yêu cầu giới chức nước này giảm nhẹ những cáo buộc cẩu thả gây chết người nhằm vào Dmitry Kratov - bác sĩ và là Phó quản đốc nhà tù ButyrskayaNăm 2009, chính quyền Tổng thống Dmitry Medvedev lúc đó truy tố hai bác sĩ về cái chết của luật sư Magnitsky, trong đó còn có bác sĩ thứ hai là trưởng nhà tù Butyrskaya về tội giết người vì bất cẩn.

Như Anh