Cách tiếp cận mới trong khai thác nguồn lực di sản
(PLVN) - Không chỉ là một sự kiện văn hóa, các “Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội” đang mở ra cách tiếp cận mới trong khai thác nguồn lực di sản, kết nối nghề truyền thống với sáng tạo đương đại và thị trường. Từ những giá trị văn hóa nghìn năm, Hà Nội hướng tới kiến tạo hệ sinh thái sáng tạo, đưa công nghiệp văn hóa trở thành động lực phát triển đô thị.
Từ “Thăng Long Kẻ Nghệ” đến dòng chảy sáng tạo
Diễn ra từ ngày 13 đến 28/11/2026, “Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội” năm 2026 mang chủ đề “Thăng Long Kẻ Nghệ”, với định hướng xuyên suốt là “Kinh tế sáng tạo” và thông điệp “Kết tài hoa, dệt tài sản”. Lễ hội do UBND TP Hà Nội phối hợp với Hội Kiến trúc sư Việt Nam tổ chức, tiếp tục khẳng định quyết tâm của Thủ đô trong phát huy nguồn lực văn hóa, di sản và sức sáng tạo của con người, đưa công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo trở thành động lực quan trọng cho phát triển nhanh, bền vững.
Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Thu Hà chia sẻ, với thông điệp “Kết tài hoa, dệt tài sản”, Lễ hội hướng tới chuyển hóa các giá trị văn hóa, di sản, tri thức và năng lực sáng tạo thành những tài sản có khả năng phát triển lâu dài, góp phần tạo sinh kế, việc làm, thúc đẩy hợp tác và đưa công nghiệp văn hóa trở thành động lực tăng trưởng của Thủ đô.
Điểm đáng chú ý của mùa lễ hội năm nay nằm ở cách kể câu chuyện về Hà Nội thông qua mối liên hệ giữa “Thị - Phố - Nghề”. Đó là câu chuyện về một Thăng Long - Kẻ Chợ từng sầm uất với những phố nghề, làng nghề, đình thờ tổ nghề, những người thợ tài hoa và hoạt động giao thương nhộn nhịp. Qua thời gian, những dấu tích ấy không chỉ lưu giữ ký ức đô thị mà còn chứa đựng nguồn tri thức, kỹ năng và năng lực sáng tạo có thể tiếp tục được khai thác trong đời sống hôm nay.
Nếu “Kẻ Chợ” gợi nhắc một đô thị giao thương, nơi hàng hóa và các giá trị văn hóa gặp gỡ, thì “Kẻ Nghệ” nhấn mạnh vai trò của con người làm nghề, những chủ thể tạo ra giá trị bằng tài năng, tri thức và sức sáng tạo. Khái niệm ấy không chỉ giới hạn trong những nghệ nhân, thợ thủ công mà còn mở rộng tới kiến trúc sư, nhà thiết kế, nghệ sĩ, người làm công nghệ, doanh nghiệp sáng tạo, người trẻ và cộng đồng dân cư.
Trong 16 ngày, Lễ hội có khoảng 150 hoạt động tại 5 cụm không gian chính: Quảng trường Sáng tạo; Chợ Đồng Xuân; Đình và di tích Phố cổ; Công viên Thống Nhất; Rạp hát và Sân khấu cộng đồng. Chương trình có sự tham gia của gần 1.000 nghệ nhân, nghệ sĩ, trong đó có gần 100 nghệ sĩ quốc tế và người Việt Nam ở nước ngoài đến từ 21 quốc gia.
Quy mô và cách tổ chức này tạo nên một bức tranh sáng tạo đa dạng, trong đó mỗi không gian đảm nhận một vai trò riêng nhưng cùng kết nối trong một câu chuyện chung về đô thị. Đặc biệt, việc lần đầu tiên đưa mô hình lưu trú sáng tác quốc tế vào chương trình mở thêm cơ hội để nghệ sĩ, nhà sáng tạo trong và ngoài nước cùng nghiên cứu, thực hành, trao đổi ý tưởng trên nền tảng văn hóa Hà Nội.
Biến tài nguyên văn hóa thành tài sản của nền kinh tế sáng tạo
Hà Nội gia nhập Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO trong lĩnh vực Thiết kế từ năm 2019. Danh hiệu này không đơn thuần là sự ghi nhận những tiềm năng sẵn có mà còn đặt ra yêu cầu Thành phố phải thúc đẩy các hoạt động sáng tạo thực chất, tạo điều kiện để thiết kế tham gia sâu hơn vào quá trình phát triển kinh tế, xã hội và nâng cao chất lượng sống.
Sau 4 mùa tổ chức trước, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội ngày càng khẳng định sức hút đối với công chúng và cộng đồng sáng tạo. Với Hà Nội, những lĩnh vực như thiết kế, kiến trúc, thủ công mỹ nghệ, nghệ thuật biểu diễn, thời trang, điện ảnh, nhiếp ảnh, quảng cáo, xuất bản, du lịch văn hóa và nội dung số đều có khả năng kết nối trong hệ sinh thái này. Lễ hội tạo ra một không gian gặp gỡ liên ngành, nơi các lĩnh vực không hoạt động biệt lập mà có thể bổ trợ, cộng hưởng để hình thành sản phẩm và dịch vụ mới.
Tuy nhiên, để những giá trị ấy không dừng lại ở khuôn khổ một mùa lễ hội, Hà Nội cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế hỗ trợ các ngành công nghiệp văn hóa. Theo các nhà nghiên cứu văn hóa, trước hết, cần có chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào các dự án sáng tạo dựa trên di sản, làng nghề và không gian văn hóa. Cùng với đó, cần chú trọng bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, quyền tác giả và quyền liên quan, nhất là trong môi trường số. Đây là điều kiện quan trọng để hình thành thị trường sáng tạo lành mạnh, khuyến khích đầu tư dài hạn và hạn chế tình trạng sao chép, khai thác trái phép các sản phẩm trí tuệ.
Một nhiệm vụ không kém phần quan trọng là phát triển nguồn nhân lực. Hà Nội cần tăng cường kết nối giữa nhà trường, cơ sở đào tạo nghề với nghệ nhân, doanh nghiệp và các tổ chức sáng tạo; đưa kiến thức về thiết kế, công nghệ, quản trị văn hóa và kinh doanh sáng tạo đến gần hơn với người trẻ. Những người làm nghề truyền thống cũng cần được hỗ trợ tiếp cận phương thức sản xuất mới, kỹ năng truyền thông và thương mại điện tử để sản phẩm có thể đi xa hơn mà vẫn giữ được bản sắc.
Bên cạnh đó, việc bảo tồn và khai thác các không gian sáng tạo cần được thực hiện trên nguyên tắc hài hòa lợi ích, tôn trọng cộng đồng cư dân và bảo vệ giá trị nguyên gốc của di sản. Không gian văn hóa chỉ thực sự có sức sống khi người dân được tham gia, được hưởng lợi và trở thành chủ thể trong quá trình phát triển. Nếu thiếu sự gắn bó với cộng đồng, những hoạt động sáng tạo rất dễ trở thành các sự kiện mang tính trình diễn, thiếu sức bền.