Các trường tiểu học, trung học khu vực nội thành: Phấn đấu đạt chuẩn quốc gia- ước mơ xa tầm tay

Trường THCS Hồng Bàng nhiều năm được Phòng Giáo dục Hồng Bàng đánh giá là trường điểm của quận. Những thành tích trong giáo dục của ngôi trường này không chỉ được đánh giá bằng những phần thưởng cao quý như Huân chương Lao động hạng Hai, Bằng khen  của Chính phủ... mà còn được đo bằng sự tin tưởng của các bậc phụ huynh khi đưa con em mình học tại đây. Tuy nhiên, mặc dù rất cố gắng nhưng ngôi trường này tới nay, và theo ý kiến của bà hiệu trưởng thì "còn lâu" mới đạt tiêu chí trường chuẩn quốc gia. Yêu cầu xét công nhận trường chuẩn Quốc gia đối với các trường tiểu học, trung học (bao gồm THCS và THPT) là phải  bảo đảm 5 tiêu chí chặt chẽ:  Tổ chức nhà trường, cán bộ quản lý giáo viên và nhân viên, chất lượng giáo dục, cơ sở vật chất và thiết bị, công tác xã hội hóa giáo dục. Trong 5 tiêu chí trên lại còn hàng chục điều quy định chặt chẽ liên quan để một trường có thể đạt được danh hiệu trường chuẩn. Đối với Trường THCS Hồng Bàng cũng như nhiều trường tiểu học, trung học trên địa bàn thành phố, không quá  khó khăn  để đạt các tiêu chí về chuyên môn như chất lượng giáo dục, cán bộ quản lý hay công tác xã hội hóa giáo dục...Tuy nhiên hầu hết các trường đều vướng mắc ở các tiêu chí về lớp học, cơ sở vật chất, diện tích khuôn viên nhà trường, sân chơi, bãi tập cho học sinh. Quy chế công nhận trường chuẩn quốc gia nêu rõ: "Các trường tiểu học, diện tích không dưới 6m2/ 1 học sinh đối với vùng thành phố, thị xã; không dưới 10m2/ 1 học sinh đối với các vùng còn lại... ". Đối với các trường trung học, quy chế khẳng định trường chuẩn quốc gia "có nhiều nhất là 45 lớp, mỗi lớp không quá 45 học sinh....có đủ số phòng học cho các lớp học một ca"

Các trường trên địa bàn thành phố hầu hết đều được xây dựng từ khá lâu, nhiều trường như THCS Hồng Bàng, THCS Lạc Viên…cơ sở vật chất được hình thành trên cơ sở các tòa nhà từ thời Pháp thuộc, kết cấu nền móng không cho phép xây thêm tầng để đáp ứng nhu cầu diện tích. Việc phá dỡ toàn bộ một dãy phòng học để xây nhà cao tầng đòi hỏi vượt quá khả năng của nhà trường. Ông Vũ Nguyên Nhung, Hiệu trưởng Trường THCS Lạc Viên cho biết: “Chủ trương xây dựng trường chuẩn của Bộ Giáo dục – Đào tạo là rất đúng, tuy nhiên quy chế trường chuẩn cần phải có những sửa đổi hợp lý thì chúng tôi mới thực hiện được. Trong những năm qua, công tác giáo dục của trường từ tổ chức bộ máy, chất lượng giáo viên, chất lượng học sinh…chúng tôi đều đã đạt chuẩn và vượt chuẩn, nhưng điều kiện về cơ sở vật chất, phòng học thì không thể đạt được. Trường THCS Lạc Viên vốn là một trường được xây từ thời Pháp thuộc, các diện tích bao quanh trường đã kín, không thể mở rộng hơn. Có thể nói trong 5 tiêu chí của trường chuẩn quốc gia, chúng tôi đã đạt “bốn chuẩn rưỡi”, 1/2 chuẩn còn lại vượt ra ngoài khả năng của chúng tôi”.

  Một thực tế là hầu hết những trường có chất lượng giáo dục cao, được đánh giá là trường điểm của các quận lại chưa được xét là trường chuẩn chỉ vì thiếu tiêu chí về diện tích. Trong hồ sơ đăng ký trường chuẩn quốc gia của Trường tiểu học Chu Văn An, quận Ngô Quyền, (trường điểm khối tiểu học của quận), chúng tôi thấy hầu hết những tiêu chí đều được đánh dấu “đạt” chỉ trừ tiêu chí diện tích và nhà thể thao đánh dấu “chưa đạt”. Với diện tích 6800m2, có 31 phòng học và 1456 học sinh thì diện tích trên đầu hoc sinh  chỉ đạt 4,7m2 / 1 học sinh. Và với lý do trên, mặc dù đã tìm nhiều biện pháp khắc phục nhưng ngôi trường với nhiều thành tích trong giáo dục, nhiều năm là trường điểm của quận này vẫn ngậm ngùi mang danh là “chưa đạt chuẩn quốc gia”. Đối với trường THCS Hồng Bàng thì tình cảnh còn “bi đát” hơn. Ngôi trường nằm ngay trung tâm thành phố này có diện tích 3000m2 mà có tới 40 lớp học với 1800 học sinh. Như vậy diện tích trung bình trên đầu học sinh của trường này là 1,6m2, thiếu quá nhiều so với yêu cầu 6m2/ 1 học sinh như trong quy chế của trường chuẩn quốc gia quy định. Với đặc điểm là nằm trên khu phố trung tâm, chung quanh trường đều là nhà dân, các cơ quan khác nên việc mở rộng diện tích là điều không thể. Vì lý do đó nên mặc dù đã lập hồ sơ đăng ký trường chuẩn quốc gia từ năm 2004, nhưng bộ hồ sơ của Trường THCS Hồng Bàng vẫn bị xếp lại cho dù trường này có thành tích giáo dục cao đến bao nhiêu chăng nữa.

Để đạt chuẩn quốc gia theo những tiêu chí Bộ Giáo dục – Đào tạo đề ra, một số trường giải quyết tình trạng thiếu diện tích bằng các biện pháp như: thu hẹp phạm vi tuyển sinh, cơi nới diện tích hay đề nghị được lập thêm phân hiệu của trường tại  một địa điểm khác. Tuy nhiên, hầu hết các biện pháp này đều mang tính “chữa cháy”, trong đó có một số biện pháp tác động xấu tới công tác giáo dục. Một số trường áp dụng cơ chế rút bớt số lượng tuyển sinh để giải quyết tình trạng thiếu diện tích. Vậy là một số học sinh lẽ ra được học ở ngôi trường đó, nay vì tiêu chí trường chuẩn mà phải đi học ở trường khác. Chị Nguyễn Thị Hồng, một phụ huynh học sinh ở quận Hồng Bàng bức xúc: "Thật bất công khi vì tôn vinh một trường, mà con em chúng tôi không được vào trường gần nhà, mà phải xin vào học ở một trường xa. Tình trạng này sẽ dẫn đến hiện tượng chạy vào trường chuẩn ". Việc xây dựng thêm các phòng học, phòng chức năng để phấn đấu đạt chuẩn là phương án tích cực nhưng không phải là trường nào cũng có diện tích đất trống để xây. Hơn nữa việc một số trường vì bảo đảm diện tích, bảo đảm các tiêu chí về cơ sở vật chất mà cơi nới diện tích, phá vỡ bố cục không gian trường học. Giải pháp có tính khả thi nhất đối với  một số trường là xây dựng các phân hiệu tại địa điểm khác. Điều này có thể đáp ứng được yêu cầu về diện tích nhưng lại khó đáp ứng được chất lượng giáo dục của trường do bộ máy nhà trường phân tán.

Những trường điểm của các quận, những trường có chất lượng giáo dục cao được đông đảo các bậc phụ huynh lựa chọn để gửi gắm con em mình vào học tập khiến các trường này vốn với diện tích nhỏ đã khó đạt chuẩn nay lại càng khó hơn. Trong quá trình tìm hiểu viết bài này, chúng tôi nhận được đa số ý kiến của lãnh đạo các trường cho rằng, thành phố, Bộ nên điều chỉnh quy định đạt chuẩn đối với khu vực nội thành. Bà Trịnh Thị Minh, hiệu trưởng Trường tiểu học Chu Văn An (Ngô Quyền) cho rằng: Tiêu chí chung nhưng diện tích đất của địa phương khác rộng, lại ít học sinh nên chắc chắn họ dễ đạt chuẩn hơn. Với chúng tôi, mặc dù đã phấn đấu rất nhiều, đạt được đa số các tiêu chí khác, là trường điểm của quận nhưng chỉ tiêu về cơ sở vật chất quả là rất khó khăn, nằm ngoài sự cố gắng, khả năng của trường.

Trường chuẩn quốc gia là một tiêu chí quan trọng để đánh giá công tác giáo dục của mỗi địa phương cũng như trên phạm vi toàn quốc. Đặt ra chuẩn quốc gia, Bộ Giáo dục và Đào tạo hướng đưa  học sinh  được học tập trong môi trường chuẩn, sĩ số học sinh trường/lớp thấp giúp người thầy có điều kiện quan tâm sâu sát đến từng HS. Tuy nhiên, việc thực hiện mô hình trường chuẩn quốc gia đối với các trường trên địa bàn nội thành gặp những vướng mắc khó khắc phục như trên. Nên chăng ngành giáo dục có những biện pháp tham mưu, kiến nghị lên thành phố, Bộ Giáo duc và  Đào tạo tháo gỡ vướng mắc trên, tránh nghịch lý: “càng là trường điểm càng khó đạt danh hiệu trường chuẩn quốc gia”.

Việt Hòa