Các nước bảo hộ sở hữu trí tuệ đối với mùi hương như thế nào?

(PLVN) - Nước hoa là sản phẩm bị làm giả nhiều thứ 3 thế giới, chỉ sau giày dép, quần áo, theo Hiệp hội các nhà sản xuất chống hàng nhái, hàng giả quốc tế (UniFab), trụ sở tại Pháp. Bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ cho mùi hương vẫn chưa được định hình rõ ràng trong pháp luật các quốc gia, vì thế tạo điều kiện cho n gành công nghiệp nước hoa giả ra đời và tấn công mọi thị trường mỹ phẩm trên toàn thế giới.
Sáng tạo một mùi hương thật có thể mất thời gian dài nhưng vẫn hay bị "đánh cắp" sở hữu trí tuệ. Sáng tạo một mùi hương thật có thể mất thời gian dài nhưng vẫn hay bị "đánh cắp" sở hữu trí tuệ.

“Vùng xám” của ngành công nghiệp mùi hương

Theo trang dữ liệu Statista, ngành công nghiệp nước hoa “thật" toàn cầu đã tồn tại từ hàng trăm năm nay, ước tính sẽ trị giá 52,4 tỷ USD vào năm 2025. Tuy vậy, vấn nạn thật – giả bao lâu nay vẫn chưa tìm được giải pháp triệt để. UniFab ước tính nước hoa giả khiến các nhà sản xuất, thương hiệu nước hoa hụt đi khoảng 8% doanh số bán hàng (tương đương khoảng 12 tỷ USD) hàng năm, cướp đi việc làm của khoảng 80.000 lao động trực tiếp.

Nguyên lý của nước hoa giả đến từ kĩ thuật sắc ký – một trong các kĩ thuật phân tích thường dùng trong phòng thí nghiệm của bộ môn hoá học phân tích, dùng để tách các chất trong một hỗn hợp. Với chiếc máy sắc ký, các nhà máy chế tạo nước hoa giả có thể dự đoán thành phần của một mùi hương, sau đó đối chiếu các thành phần này với mùi hương gốc. Sau một quá trình “mày mò”, họ tìm ra công thức sát với mùi hương thật nhất.

Thông thường người tiêu dùng cũng không phải chuyên gia nước hoa, việc mùi hương có vẻ “là lạ" hơn so với hương gốc. Lại nói, đa phần người mua phải nước hoa giả cũng chưa từng ngửi được mùi hương gốc. Chỉ dựa trên những điều này thôi cũng có thể thấy việc lừa phỉnh chiếc mũi của người bình thường, đa phần dân số thế giới, cũng không khó khăn so với những “chuyên gia" về nước hoa giả.

Thực tế cho thấy, ngành công nghiệp nước hoa hiện nay đã xuất hiện những xu hướng ghi nhận sự tồn tại của nước hoa giả, nhái. Theo đó, người tiêu dùng yêu thích, thậm chí “si cuồng” những sản phẩm nước hoa “thượng vàng hạ cám”, tạo động lực cho những nhà điều chế, nhà sản xuất, thương hiệu nước hoa giả “mọc lên như nấm sau mưa”. Có hai kiểu làm nước hoa giả phổ biến:  nước hoa bao bì giả và nước hoa “copycat”. 

Các nước bảo hộ sở hữu trí tuệ đối với mùi hương như thế nào? ảnh 1
Nước hoa giả xuất hiện ở hầu hết các thị trường mùi hương trên toàn cầu.  

Nước hoa bao bì giả sử dụng thiết kế chai và bao bì của mùi hương gốc. Hỗn hợp nước hoa được tạo ra bằng cách thay thế các nguyên liệu trong công thức từ máy sác ký bằng những nguyên liệu hóa học rẻ tiền.  Theo bà Delphine Sarfati-Sobreira, giám đốc của UniFab , 80% nước hoa bao bì giả đến từ Trung Quốc, số còn lại được sản xuất ở Thổ Nhĩ Kỳ và các nước Đông Âu.  Loại nước hoa giả này tương đối dễ nhận biết vì bao bì và chai có thiết kế kém tinh xảo so với chai gốc.  Tuy nhiên nó đánh trúng tâm lí “sính" đồ hiệu mà lại tiếc ví tiền của rất  nhiều người tiêu dùng, thường là tầng lớp trung lưu. 

Ngày nay, nước hoa bao bì giả được bày bán ở các kênh ko chính thức như ebay, các nhóm nước hoa trên Facebook, website đại lý trực tuyến không chính thống, và đủ các cửa hàng tạp hoá, chợ đêm ở bất kì đâu. Tình trạng này cực kỳ phổ biến ở Việt Nam. Rất khó có thể ngăn chặn hình thức buôn bán này vì có đến hàng trăm, hàng nghìn người buôn bán nước hoa giả nhỏ lẻ, manh mún, chụp giật mà hệ thống luật pháp các nước cùng không thể bao phủ hết.

Tiếp theo là nước hoa “copycat”. Chỉ cần thay đổi một chút thành phần mùi hương, người ta có thể “né” việc ăn cắp công thức của một loại nước hoa nổi tiếng ăn khách nào đó. Sau đó họ chế ra những sản phẩm “na ná”, rồi thay đổi mẫu mã, bao bì, tên tuổi để “lách luật”.

Thông thường, phần đóng gói bao bì không tinh tế như chai nước hoa gốc để giảm giá thành sản xuất. Thậm chí có những thương hiệu mới ra đời, chuyên sản xuất các loại nước hoa “na ná" các thương hiệu lâu đời như Killian, Creed, …, rồi quảng cáo rầm rộ trên mọi kênh truyền thông, bày bán trực tiếp trên các quầy hàng của các hãng phân phối với giá thành chỉ bằng ½, ⅓ so với sản phẩm gốc. 

Có trường hợp nước hoa “copycat” còn nổi hơn cả nước hoa thật trong một khoảng thời gian nhất định vì hiệu ứng truyền thông. Đơn cử, một cuộc bầu chọn của độc giả chuyên trang nước hoa Fragrantica năm 2019 đã có 1 hạng mục phụ là “Phiên bản thay thế tốt nhất cho Creed Aventus”. Điều này đã gián tiếp ghi nhận một cách tinh vi xu hướng lưu hành nước hoa giả, nhái “lấy cảm hứng” từ những mùi hương gốc khác trên nguyên lý sao chép và thay đổi một chút.

Mong mỏi “hành lang pháp lý” bảo hộ sở hữu trí tuệ

Sự phát triển của thị trường nước hoa copycat chắc chắn không chỉ là “vùng xám" của ngành công nghiệp mùi hương mà còn là “vùng đất bị bỏ rơi" của pháp luật sở hữu trí tuệ. Trên thực tế, chẳng phải chỉ những nước đang phát triển như Việt Nam mới là “cái chợ" nước hoa giả; mà các nước lớn như Pháp, Mỹ mới là thị trường “béo bở” cho các sản phẩm nước hoa giả “tấn công” mạnh mẽ nhất.

Hiện nay, thông lệ pháp lý của Pháp và một số quốc gia không công nhận việc bảo hộ sở hữu trí tuệ đối với nước hoa, vì cho rằng, hương liệu của nước hoa được tạo ra thông qua sự kết hợp của các tinh chất không phải là một dạng biểu hiện hữu hình.

Bên cạnh đó, pháp luật về sở hữu trí tuệ trên thế giới vẫn chưa thống nhất rõ ràng thế nào là nước hoa sao chép một loại nước hoa khác hay như thế nào là hai mùi hương tương đồng. Nếu vi phạm về bao bì giả, nhái thì bằng chứng rõ ràng rồi phải không? Nhưng nếu vi phạm vì bạn thay đổi vài chất trong một dung dịch rồi tự nhận đó là sự sáng tạo của bản thân thì rất khó để “tóm đuôi" các nhà buôn nước hoa giả. 

Tuy vậy, mặc dù biết là đang sử dụng nước hoa giả, rất nhiều người vẫn sẵn sàng “rút hầu bao”. Nguyên nhân chính là giá thành. Không phải ai cũng sẵn sàng bỏ ra từ $200 đến $500 cho một chai nước hoa xịn. Sự lựa chọn này còn trở nên đáng cân nhắc hơn khi mà mùi hương nhái có giá thành chỉ bằng 1/2 đến 1/3 giá tiền mùi hương thật.

Các nước bảo hộ sở hữu trí tuệ đối với mùi hương như thế nào? ảnh 2
Nước hoa giả có thể được thay thế một số thành phần để giá thành rẻ hơn.  

Một nguyên nhân khác chính là  “sự vô cùng”  trong giá trị của một chai nước hoa. Từ xưa đến nay, nghệ thuật luôn là một thứ khó định giá. Các thương hiệu, nhà sản xuất có thể “vẽ vời" ra đủ mọi câu chuyện về nguồn cảm hứng sáng tạo, đam mê nghệ thuật và đẳng cấp cho một chai nước hoa để đẩy chúng lên một cái giá cao ngất ngưởng.

Nhưng phần lớn người tiêu dùng không thể đánh giá được hết giá trị của chai nước hoa mà chỉ dựa vào những thông tin truyền thông, quảng cáo, bán hàng để đưa ra quyết định của mình. Theo đó, quan trọng nhất với số đông vẫn là yếu tố giá thành. Việc bị “dắt mũi" bởi dư luận, bị cám dỗ bởi thị trường nước hoa giả bởi giá rẻ cũng là điều dễ hiểu.

Trong nhiều thập kỷ qua, các thương hiệu thật đã phải “đau đầu” nghĩ đủ mọi cách để chống lại vấn nạn giả, nhái, thông qua việc củng cố giá trị thương hiệu và truyền thông nâng cao nhận thức của người tiêu dùng. Cũng có nhiều liên minh như UniFab ra đời nhằm xây dựng một cộng đồng vững mạnh để tẩy chay hàng giả nhái.

Vì thị trường nước hoa giả ngày càng phát triển tinh vi hơn nên các hãng nước hoa lớn cũng phải thay đổi và thích nghi. Nhìn về trong nước, do vẫn chưa có những quy định pháp lý về sở hữu trí tuệ đối với mùi hương nên giới nước hoa Việt Nam vẫn còn “loay hoay” với dự định nghiên cứu và phát triển các sản phẩm nước hoa mang thương hiệu Việt. Bởi lẽ sáng tạo có thể mất hàng tuần, hàng tháng, hàng năm trời nhưng sao chép có lẽ chỉ trong chốc lát. 

Trí Nguyễn - Đỗ Trang
Cùng chuyên mục
Ước tính khoảng 90 tỉ đồng “chảy qua” đường dây ghi lô, đề của Đào Thị Hương.

Nhiều đường dây lô, đề chục tỉ hoạt động trên internet bị sờ gáy

(PLVN) - Tình trạng đánh bạc bằng hình thức lô, đề đã và đang là tệ nạn nhức nhối của xã hội hiện nay. Thời đại công nghệ thông tin phát triển, các đối tượng vi phạm pháp luật bằng cách sử dụng các ứng dụng mạng xã hội để đánh lô, đề khiến tệ nạn này ngày càng khó kiểm soát…

Đọc thêm

Một ngày trong quân ngũ

Một ngày trong quân ngũ
(PLVN) - Thời gian được học tập, rèn luyện trong môi trường quân ngũ, hành trang có được của các chiến sĩ là sự tự tin, bản lĩnh, lối sống có nền nếp, quy củ để trau dồi những phẩm chất của người lính “Cụ Hồ”...

Trở thành diễn giả sau khi bị lừa bán sang Trung Quốc

Từ một nạn nhân, chị Lữ Thị Tím trở thành diễn giả vì cộng đồng phòng chống nạn mua bán người.
(PLVN) - Chị Lữ Thị Tím chính là nạn nhân của tội phạm mua bán người. Sau khi bị lừa bán sang Trung Quốc, chị đã bỏ trốn và may mắn trở về Việt Nam nhưng đôi chân thì không còn lành lặn. Dù đôi chân bị cắt cụt nhưng cô gái miền sơn cước đã làm nên kỳ tích khi dần tạo dựng cuộc sống mới. Chị cũng trở thành “diễn giả” lên tiếng về nạn mua bán người.

Kình ngư Lê Nguyễn Paul: Tự hào khi là người Việt Nam tranh tài ở SEA Games

Kình ngư Việt kiều giành 10 HCV cho đoàn An Giang và phá 5 kỷ lục quốc gia.
(PLVN) - Dù sinh ra và lớn lên tại Mỹ nhưng Lê Nguyễn Paul đã luôn nuôi nguyện vọng khoác áo đội tuyển bơi Việt Nam, quê hương của cả bố mẹ anh. Được tham gia đội tuyển quốc gia từ năm 2017, tới nay, Lê Nguyễn Paul đã có 3 lần vinh dự đại diện cho Việt Nam tranh tài tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á (SEA Games).

Nơi có thể chạm tay vào lịch sử bảy nghìn năm

Làng chài cổ Cái Bèo hôm nay.
(PLVN) - Làng chài Cái Bèo hay còn gọi là làng chài Vụng O tọa lạc bên đảo Ngọc, quần đảo Cát Bà, huyện Cát Hải, Hải Phòng. Cái Bèo nằm giữa thung lũng đá vôi, chạy dọc bờ biển khu 2B Bến Bèo. Đây là ngôi làng cổ lâu đời nhất Việt Nam, ước chừng lên tới 7.000 năm, nơi đây cũng là cửa ngõ vào vịnh Lan Hạ.

Bảo tồn nghề dệt thổ cẩm của dân tộc Lự

Phụ nữ dân tộc Lự vẫn giữ được nghề dệt thổ cẩm truyền thống để tạo ra những bộ trang phục đặc trưng.
(PLVN) - Xưa kia đồng bào Lự trồng bông, dệt vải để đáp ứng nhu cầu của gia đình thì ngày nay, nghề này đã vươn ra khỏi phạm vi nhỏ hẹp này, trở thành sản phẩm hàng hóa, từng bước mở ra hướng thoát nghèo cho bà con.

Cảnh giác với quảng cáo “việc nhẹ, lương cao” trên đất Campuchia

Những nạn nhân bị lừa sang Campuchia may mắn được giải thoát (Ảnh: vtv.vn)
(PLVN) - Các tổ chức, người môi giới móc nối cho người lao động sang Campuchia dưới hình thức đi xuất khẩu để lừa các nạn nhân vào làm tại các tổ chức chuyên phục vụ cho các sòng bạc, hoặc lôi kéo khách hàng tham gia các trò chơi đánh bạc. Trước đó, những lời hứa hẹn về một công việc nhàn hạ, lương cao đã khiến nhiều người mắc bẫy...

Phường Nam Sơn (TP Bắc Ninh): Nhiều ý kiến trái chiều sau các cuộc bầu cử Trưởng khu phố

Phường Nam Sơn (TP Bắc Ninh): Nhiều ý kiến trái chiều sau các cuộc bầu cử Trưởng khu phố
(PLVN) -  Sau khi các cuộc bầu cử Trưởng khu các khu phố thuộc phường Nam Sơn kết thúc, nhiều ý kiến không đồng thuận với kết quả bầu cử, cũng như quy trình ấn định danh sách chính thức ứng cử viên. Tuy nhiên, đơn vị tổ chức bầu cử lại cho rằng họ đã làm đúng theo quy định của tỉnh Bắc Ninh.

Nông dân miền Tây ưa dùng thiết bị bay trong sản xuất nông nghiệp

Người dân dùng thiết bị bay không người lái để phun thuốc bảo vệ thực vật phòng trị sâu bệnh hại lúa.
(PLVN) - Những năm gần đây, nông dân huyện Tam Nông, Đồng Tháp đã dùng các trang thiết bị, máy móc hiện đại vào sản xuất nông nghiệp, mang lại hiệu quả rất đáng kể. Nổi bật là việc ứng dụng thiết bị bay không người lái để phun thuốc bảo vệ thực vật phòng trị bệnh cho lúa.