Cà Mau: Triển khai đồng bộ các giải pháp nâng cao hiệu quả chống khai thác IUU

Chống khai thác IUU là nhiệm vụ trọng tâm

Là địa phương có đội tàu khai thác thủy sản lớn nhất khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, Cà Mau xác định chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) là nhiệm vụ chính trị quan trọng, gắn với phát triển kinh tế biển bền vững.

Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, yêu cầu cả hệ thống chính trị từ tỉnh đến cơ sở tập trung lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt, xem chống khai thác IUU là nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài. Cùng với việc tăng cường quản lý đội tàu, tỉnh đẩy mạnh kiểm tra, giám sát hoạt động trên biển, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm nhằm nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của ngư dân.

Theo UBND tỉnh Cà Mau, toàn tỉnh hiện có 5.156 tàu cá đã đăng ký với tổng công suất hơn 801.000 KW. Công tác quản lý đội tàu tiếp tục được thực hiện đồng bộ, bảo đảm các điều kiện theo quy định.

Đến nay, 100% tàu cá thuộc diện bắt buộc đã lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS) và duy trì kết nối ổn định với hệ thống giám sát tàu cá quốc gia. Các cơ quan chuyên môn đã tiếp nhận, giải quyết 934 hồ sơ quản lý tàu cá; cấp 1.256 giấy chứng nhận an toàn kỹ thuật và 267 giấy chứng nhận thẩm định thiết kế tàu cá.

Bên cạnh đó, các địa phương ven biển tiếp tục rà soát, quản lý chặt từng nhóm tàu; thực hiện nghiêm việc đăng ký, đăng kiểm, cấp giấy phép khai thác đúng thời hạn. Tỉnh cũng đẩy mạnh chuyển đổi số, từng bước hoàn thiện cơ sở dữ liệu nghề cá, phục vụ quản lý thống nhất và liên thông giữa các lực lượng chức năng.

Bảo vệ nguồn lợi, phát triển bền vững

Cùng với quản lý đội tàu, Cà Mau tập trung kiểm soát chặt tàu cá ra vào cảng và truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác.

Từ đầu năm đến nay, 100% lượt tàu cá cập và rời các cảng cá chỉ định đều được kiểm tra theo quy định. Tổng cộng có 13.544 lượt tàu thực hiện thủ tục xuất, nhập cảng; sản lượng thủy sản bốc dỡ qua cảng đạt 83.757 tấn, tương đương khoảng 44,4% tổng sản lượng khai thác toàn tỉnh.

Các cơ quan chức năng đã cấp 138 giấy xác nhận nguyên liệu thủy sản khai thác với tổng khối lượng 1.245 tấn, đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc phục vụ xuất khẩu.

Đáng chú ý, từ đầu năm đến nay, tỉnh tiếp tục không để phát sinh tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài; không ghi nhận trường hợp tàu cá mất kết nối thiết bị giám sát hành trình bị xử lý vi phạm. Đây là kết quả quan trọng trong việc thực hiện các khuyến nghị của EC.

Để đạt được kết quả này, tỉnh đồng thời triển khai số hóa hồ sơ tàu cá, vận hành hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản điện tử (eCDT), nhật ký khai thác điện tử (eLogbook) và tăng cường phối hợp giữa Bộ đội Biên phòng, Chi cục Thủy sản cùng Ban Quản lý các cảng cá nhằm kiểm soát xuyên suốt hoạt động khai thác.

Không chỉ tập trung xử lý các hành vi vi phạm, Cà Mau còn chú trọng bảo vệ, phục hồi nguồn lợi thủy sản để tạo nền tảng phát triển lâu dài cho ngành khai thác.

Thực hiện Chỉ thị của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về ngăn chặn khai thác thủy sản mang tính hủy diệt, các địa phương đã triển khai đồng bộ các giải pháp tuyên truyền, ký cam kết, tăng cường kiểm tra và xử lý vi phạm.

Đến nay, hơn 20.500 hộ dân đã ký cam kết không sử dụng chất nổ, xung điện, chất độc và các loại ngư cụ cấm để khai thác thủy sản. Đồng thời, tỉnh đã thả hơn 2,2 triệu con giống các loại ra môi trường tự nhiên nhằm phục hồi hệ sinh thái, tái tạo nguồn lợi thủy sản.

Cùng với đó, tỉnh phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và chính quyền cơ sở trong tuyên truyền, vận động người dân tham gia bảo vệ nguồn lợi thủy sản; duy trì các mô hình đồng quản lý và khuyến khích người dân phát hiện, tố giác các hành vi khai thác trái phép.

Gỡ "điểm nghẽn", hướng đến nghề cá bền vững

Song song với các giải pháp trước mắt, Cà Mau đang triển khai nhiều chương trình mang tính chiến lược nhằm tái cơ cấu ngành thủy sản.

UBND tỉnh đã ban hành kế hoạch phát triển kinh tế biển gắn với Chiến lược phát triển thủy sản giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045; tăng cường kiểm soát khai thác theo mùa vụ, bảo vệ các loài thủy sinh và kiểm soát sinh vật ngoại lai xâm hại.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là cơ cấu lại đội tàu theo hướng giảm cường lực khai thác, khuyến khích chuyển đổi sang nghề thân thiện với môi trường, hỗ trợ giải bản các tàu hoạt động kém hiệu quả hoặc không còn đủ điều kiện khai thác.

Địa phương cũng tập trung phát triển nuôi biển và nuôi trồng thủy sản công nghệ cao, từng bước chuyển dịch từ khai thác sang nuôi trồng nhằm giảm áp lực lên nguồn lợi tự nhiên, tạo việc làm và sinh kế ổn định cho ngư dân.

Đại tá Lê Đình Sơn - Phó Chỉ huy trưởng, Tham mưu trưởng Ban Chỉ huy BĐBP tỉnh Cà Mau, cho biết: "6 tháng đầu năm 2026, công tác chống khai thác IUU đạt nhiều kết quả tích cực. Công tác quản lý đội tàu được tăng cường, hệ thống giám sát hành trình vận hành ổn định và tỉnh tiếp tục không phát sinh tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài.

Tuy nhiên, ngành thủy sản vẫn đối mặt nhiều khó khăn do nguồn lợi suy giảm, chi phí khai thác tăng, nhiều tàu phải nằm bờ hoặc chuyển nghề, trong khi tình trạng thiếu lao động đi biển ngày càng rõ nét. Việc triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử (eCDT) còn hạn chế vì hạ tầng công nghệ chưa đáp ứng yêu cầu. Toàn tỉnh hiện chỉ có bốn cảng cá được chỉ định, sản lượng bốc dỡ qua cảng mới đạt khoảng 44,4%, làm tăng chi phí và thời gian đi lại của ngư dân".

Đại tá Lê Đình Sơn cho rằng, việc cơ cấu lại đội tàu theo hướng giảm cường lực khai thác là cần thiết, nhưng phải gắn với chính sách hỗ trợ chuyển đổi sinh kế, đào tạo nghề, tín dụng ưu đãi và tạo việc làm cho ngư dân.

Để nâng cao hiệu quả quản lý, ông đề xuất tiếp tục thực hiện quyết liệt các giải pháp chống khai thác IUU; đẩy mạnh chuyển đổi số, hoàn thiện cơ sở dữ liệu nghề cá và vận hành hiệu quả hệ thống eCDT; đầu tư nâng cấp hạ tầng cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão, đồng thời nghiên cứu bổ sung cảng cá tư nhân đủ điều kiện tham gia xác nhận sản lượng nhằm giảm chi phí cho ngư dân.

Theo Phó Chỉ huy trưởng, Tham mưu trưởng Ban Chỉ huy BĐBP tỉnh Cà Mau, chống khai thác IUU và xây dựng nghề cá có trách nhiệm là yêu cầu tất yếu để phát triển bền vững. Với các giải pháp đồng bộ, Cà Mau đang từng bước tháo gỡ "điểm nghẽn", hướng tới gỡ cảnh báo "thẻ vàng" của EC và xây dựng ngành thủy sản hiện đại, có trách nhiệm.