Cà Mau siết quản lý đội tàu, quyết liệt chống khai thác IUU để gỡ “thẻ vàng” EC

Là địa phương có hơn 310 km bờ biển cùng đội tàu khai thác thủy sản trên 5.000 chiếc, tỉnh Cà Mau được xem là một trong những trung tâm nghề cá lớn của cả nước. Tuy nhiên, cảnh báo “thẻ vàng” EC đang trở thành rào cản lớn đối với hoạt động khai thác, chế biến và xuất khẩu thủy sản. Vì vậy, gỡ bỏ cảnh báo này được tỉnh xác định là nhiệm vụ chính trị quan trọng, gắn với sinh kế lâu dài của hàng chục nghìn lao động nghề biển.

Đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao ý thức ngư dân

Tại xã Sông Đốc – địa bàn trọng điểm nghề cá của tỉnh, không khí chống khai thác IUU đang được triển khai quyết liệt với tinh thần “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”. Từ rà soát, số hóa dữ liệu đội tàu, kiểm soát thiết bị giám sát hành trình (VMS), đến xử lý tàu cá vi phạm và nâng cao nhận thức ngư dân đều được thực hiện đồng bộ.

Theo UBND tỉnh Cà Mau, khắc phục triệt để các tồn tại trong chống khai thác IUU không chỉ nhằm tháo gỡ “thẻ vàng” EC để mở rộng thị trường xuất khẩu thủy sản mà còn góp phần bảo vệ nguồn lợi thủy sản, xây dựng nghề cá hiện đại, minh bạch và phát triển bền vững.

Song song với công tác kiểm tra, giám sát, tỉnh đặc biệt chú trọng tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi của ngư dân. Các lực lượng chức năng thường xuyên tổ chức tuyên truyền trực tiếp tại cửa biển, bến cá và khu neo đậu tàu thuyền để phổ biến quy định pháp luật về chống khai thác IUU.

Trung tá Phạm Thanh Nhân - Chính trị viên Đồn Biên phòng Gành Hào (BĐBP Cà Mau), cho biết đơn vị tập trung tuyên truyền để ngư dân hiểu rõ chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, đồng thời nhận thức được lợi ích lâu dài của việc gỡ “thẻ vàng” EC.

“Chúng tôi vận động bà con nâng cao tinh thần tự giác chấp hành pháp luật, khai thác có trách nhiệm và bảo vệ nguồn lợi thủy sản. Khi gỡ được ‘thẻ vàng’, hoạt động xuất khẩu thủy sản sẽ thuận lợi hơn, góp phần ổn định đời sống ngư dân”, Trung tá Nhân chia sẻ.

Ông Đặng Quốc Thùy (ngư dân xã Gành Hào) cho biết, hiện nay các tàu cá đều duy trì bật thiết bị giám sát hành trình 24/24 giờ trong suốt quá trình hoạt động trên biển. “Ngư dân giờ ý thức rõ hơn, không ai muốn vi phạm vùng biển nước ngoài. Có gỡ được ‘thẻ vàng’ thì nghề cá mới phát triển bền vững, thủy sản xuất khẩu mới nâng cao giá trị”, ông Thùy nói.

Số hóa quản lý đội tàu, siết kiểm soát nguồn gốc thủy sản

Theo ông Lê Văn Sử - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau, đến nay 100% tàu cá có chiều dài từ 12 mét trở lên trên địa bàn đã hoàn thành đăng ký, đăng kiểm và được cấp phép khai thác theo quy định. Tỉnh cũng hoàn tất rà soát, cập nhật dữ liệu đội tàu vào Hệ thống cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (Vnfishbase) và Hệ thống giám sát hành trình tàu cá (VMS).

Cùng với đó, địa phương đã thực hiện truy vết đầy đủ 218 tàu cá xóa đăng ký từ năm 2020 đến nay, đồng thời số hóa hồ sơ tàu cá hết hạn giấy phép khai thác nhằm phục vụ công tác quản lý.

Tại các cảng cá, quy trình kiểm soát tàu xuất, nhập bến được thực hiện nghiêm ngặt. Các cảng cá chỉ định đã được trang bị nhân lực, thiết bị để vận hành hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử (eCDT) và nhật ký khai thác điện tử (elogbook). Việc cấp giấy xác nhận, chứng nhận nguồn gốc thủy sản được thực hiện đúng quy định, từng bước củng cố niềm tin của thị trường nhập khẩu đối với thủy sản Việt Nam.

Dù đạt nhiều kết quả tích cực, tỉnh Cà Mau vẫn thẳng thắn nhìn nhận những tồn tại cần khẩn trương khắc phục. Hiện tỷ lệ số hóa giấy phép khai thác thủy sản đạt 97,66%, vẫn còn một số tàu chưa hoàn thành yêu cầu. Một số nhiệm vụ như xây dựng quy chế phối hợp kiểm soát tàu cá tại cảng, quy trình quản lý tàu không đủ điều kiện hoạt động hay cơ chế chia sẻ thông tin xử lý vi phạm IUU đang tiếp tục được hoàn thiện. Đáng chú ý, hiện còn một số hồ sơ tàu cá mất tín hiệu VMS trên 10 ngày và các trường hợp vi phạm vùng biển nước ngoài chưa được xử lý dứt điểm.

Trước thực trạng này, Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau yêu cầu người đứng đầu các Sở, ngành, địa phương phải xem chống khai thác IUU là nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách; chịu trách nhiệm nếu để xảy ra sai sót, chậm trễ ảnh hưởng đến nỗ lực gỡ “thẻ vàng” của cả nước.

Sở Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương tham mưu điều chỉnh kế hoạch hành động chống khai thác IUU; hoàn thiện quy trình quản lý tàu cá không đủ điều kiện hoạt động; kiện toàn Ban Chỉ đạo và tổ công tác liên ngành.

Công an tỉnh tập trung điều tra, xử lý dứt điểm các hồ sơ tàu cá mất tín hiệu VMS, vi phạm vùng biển nước ngoài. Bộ đội Biên phòng tiếp tục kiểm soát chặt tàu cá xuất nhập bến, kiên quyết không cho tàu không đủ điều kiện ra khơi.

Siết quản lý đội tàu, kiên quyết không để tàu vi phạm ra khơi

Theo ông Đỗ Văn Sử - Chủ tịch UBND xã Sông Đốc, toàn xã hiện có 1.134 tàu cá khai thác thủy sản, trong đó 685 tàu thuộc diện bắt buộc lắp thiết bị giám sát hành trình VMS, đạt tỷ lệ 100%. Địa phương cũng có khoảng 8.100 thuyền viên thường xuyên hoạt động trên biển.

Tuy nhiên, công tác quản lý đội tàu vẫn gặp nhiều khó khăn do tình trạng mua bán tàu bằng giấy tay, không sang tên đổi chủ theo quy định. Nhiều tàu đã bán ngoài tỉnh nhưng không liên hệ được chủ mới; một số chủ tàu rời khỏi địa phương hoặc neo đậu xa nơi đăng ký khiến công tác kiểm tra, xác minh gặp nhiều trở ngại.

Qua rà soát, địa phương còn nhiều tàu hết hạn giấy phép khai thác, hết hạn đăng kiểm và mất kết nối VMS. Đặc biệt, tình trạng mất kết nối thiết bị giám sát hành trình vẫn là vấn đề đáng lo ngại.

Để siết chặt quản lý, xã Sông Đốc triển khai biện pháp “khóa tàu” đối với các phương tiện hết hạn giấy phép khai thác hoặc hết hạn đăng kiểm nhưng không khắc phục theo quy định. Đến nay, nhiều trường hợp đã được xử lý bằng hình thức khóa vô lăng, khóa chân vịt và bánh lái nhằm ngăn tàu cá vi phạm ra khơi.

Theo Chủ tịch UBND xã Sông Đốc, việc thiếu thông tin chủ tàu trên hệ thống dữ liệu như ngày sinh, căn cước công dân, số điện thoại liên lạc cũng ảnh hưởng lớn đến tiến độ rà soát và xử lý vi phạm. Địa phương kiến nghị tăng cường phối hợp giữa các lực lượng chức năng, bổ sung lực lượng kiểm ngư và hỗ trợ kinh phí cho công tác kiểm tra, số hóa dữ liệu.

Chống IUU gắn bảo vệ sinh kế ngư dân và uy tín thủy sản Việt Nam

TS. Phạm Quốc Sử - Phó Giám đốc Sở Tư pháp Cà Mau, cho rằng: “Chống khai thác IUU không chỉ là yêu cầu hội nhập quốc tế mà còn liên quan trực tiếp đến sinh kế của hàng triệu ngư dân, thương hiệu thủy sản Việt Nam và nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền biển đảo”.

Theo TS. Phạm Quốc Sử, công tác này không chỉ nhằm tháo gỡ “thẻ vàng” của EC, mà còn là nhiệm vụ bảo vệ danh dự quốc gia, giữ gìn thương hiệu thủy sản Việt Nam và bảo đảm sinh kế bền vững cho các thế hệ ngư dân.

“Việc lắp đặt thiết bị giám sát hành trình hay tăng cường kiểm tra không phải để gây khó khăn cho ngư dân mà nhằm bảo vệ chính ngư dân trên biển. Thiết bị VMS giúp hỗ trợ cứu hộ, bảo đảm an toàn và chứng minh hoạt động khai thác hợp pháp”, TS. Sử cho biết.

Từ năm 2024 đến nay, tỉnh Cà Mau đã kiểm tra, xử lý hơn 3.210 trường hợp tàu cá vi phạm mất kết nối VMS và vượt ranh giới trên biển. Song song với xử lý vi phạm, tỉnh tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý nghề cá. Hiện 100% tàu cá từ 15 mét trở lên đã lắp thiết bị giám sát hành trình; hệ thống eCDT được triển khai tại tất cả các cảng cá phục vụ truy xuất nguồn gốc đối với 4.493 tàu cá.

Theo ngành chức năng, nếu không quyết liệt chống khai thác IUU, thủy sản Việt Nam có nguy cơ bị siết chặt hoặc cấm nhập khẩu tại nhiều thị trường lớn, kéo theo hệ lụy nghiêm trọng đối với xuất khẩu và đời sống hàng triệu lao động nghề biển.

Vì vậy, tỉnh Cà Mau đang triển khai nhiều giải pháp căn cơ nhằm xây dựng “thế trận lòng dân” trên biển, phát huy vai trò của chủ tàu, thuyền trưởng, tổ đội đoàn kết sản xuất và lực lượng nòng cốt tại cơ sở. Tỉnh cũng thành lập các tổ công tác lưu động tại những địa bàn trọng điểm như Sông Đốc, Rạch Gốc nhằm hỗ trợ giải quyết thủ tục hành chính, đồng thời nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của ngư dân để kịp thời định hướng dư luận, ngăn chặn vi phạm.

“Chống khai thác IUU không phải làm khó ngư dân mà là bảo vệ ‘tấm hộ chiếu’ cho thủy sản Việt Nam vươn ra thế giới”, Phó Giám đốc Sở Tư pháp Cà Mau nói.

Theo lãnh đạo tỉnh Cà Mau, gỡ “thẻ vàng” EC không chỉ là nhiệm vụ của ngành chức năng mà còn là trách nhiệm của mỗi ngư dân và cả hệ thống chính trị. Việc siết chặt quản lý đội tàu, kiểm soát nguồn gốc thủy sản và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật được xem là giải pháp căn cơ để xây dựng ngành thủy sản phát triển bền vững, hội nhập quốc tế và giữ vững uy tín thủy sản Việt Nam trên thị trường thế giới.