Cà Mau: Chủ động kịch bản, giảm thiểu thiệt hại do El Niño
El Niño được dự báo diễn biến mạnh, kéo dài đến năm 2027, khiến Cà Mau đối mặt nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn trong mùa khô 2026 - 2027. Trước tình hình này, tỉnh chủ động xây dựng các kịch bản ứng phó, ưu tiên bảo đảm nước sinh hoạt, bảo vệ sản xuất và hạn chế thiệt hại do thiên tai.
Theo dự báo của cơ quan khí tượng thủy văn, El Niño có khả năng duy trì cường độ rất mạnh trong những tháng cuối năm 2026 và kéo dài đến đầu mùa hè năm 2027. Tại Cà Mau, hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn có thể xuất hiện từ tháng 11/2026 đến tháng 5/2027.
Với địa hình thấp, hệ thống sông rạch dày đặc và phụ thuộc lớn vào nguồn nước ngọt, Cà Mau được dự báo sẽ chịu nhiều tác động trong mùa khô tới. Vì vậy, tỉnh xác định chủ động phòng ngừa từ sớm, phân vùng nguy cơ và chuẩn bị nguồn lực theo từng cấp độ rủi ro.
Xây dựng kịch bản ứng phó theo từng cấp độ
Cà Mau hiện có hơn 80.000ha đất sản xuất lúa - tôm. Đây là lĩnh vực có nguy cơ chịu ảnh hưởng lớn khi hạn hán, xâm nhập mặn gia tăng. Do đó, tỉnh tập trung nguồn lực tại các địa bàn trọng điểm, ưu tiên bảo đảm nước sinh hoạt cho người dân ở các xã Biển Bạch, Khánh Lâm, Khánh An, Nguyễn Phích và những khu vực có nguy cơ thiếu nước.
Trong sản xuất nông nghiệp, địa phương chú trọng điều tiết nguồn nước tại vùng lúa ngọt hóa phía Tây kênh Vĩnh Phong, khu vực dọc Quốc lộ 1A và vùng lúa - tôm cuối nguồn chưa có đê bao khép kín. Công tác kiểm soát sụt lún đất được tăng cường tại Tiểu vùng VI, VII thuộc khu vực Bắc Cà Mau; phòng cháy, chữa cháy rừng được chú trọng tại U Minh Hạ và cụm đảo Hòn Khoai.
Căn cứ mức độ xâm nhập mặn theo ranh mặn 4‰ và khả năng thiếu hụt nguồn nước ngọt so với trung bình nhiều năm, tỉnh Cà Mau xây dựng 3 kịch bản ứng phó tương ứng với từng cấp độ rủi ro.
Ở kịch bản 1 (rủi ro thấp), khi ranh mặn 4‰ xâm nhập dưới 25km, tỉnh tập trung theo dõi, cảnh báo, sử dụng tiết kiệm nguồn nước và phòng ngừa thiếu nước cục bộ.
Kịch bản 2 (rủi ro trung bình) được kích hoạt khi ranh mặn xâm nhập từ 25 - 50km, nguồn nước ngọt thiếu hụt 30 - 50%. Khi đó, tỉnh tăng cường điều tiết, phân phối và trữ nước, ưu tiên cấp nước sinh hoạt và phục vụ sản xuất tại các vùng trọng điểm.
Với kịch bản 3 (rủi ro lớn), khi ranh mặn xâm nhập từ trên 50km đến 90km, nguồn nước ngọt thiếu hụt trên 50%, tỉnh triển khai các biện pháp khẩn cấp như huy động nguồn nước dự phòng, đắp đập tạm trữ nước ngọt, khoanh vùng bảo vệ sản xuất và kiểm soát khai thác nước dưới đất nhằm hạn chế sụt lún.
Ông Lê Văn Sử - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau nhấn mạnh, kế hoạch ứng phó được xây dựng trên tinh thần chủ động phòng ngừa từ sớm, trong đó bảo đảm nước sinh hoạt cho người dân là nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu. Tỉnh quyết tâm giảm thiểu thiệt hại đối với sản xuất, hạn chế cháy rừng, sụt lún đất và bảo đảm an toàn công trình.
Theo ông Lê Văn Sử, các nhiệm vụ thuộc giai đoạn hiện tại phải được triển khai ngay, không để gián đoạn hoặc chậm trễ. Những giai đoạn tiếp theo sẽ thực hiện theo nguyên tắc lũy tiến, kế thừa các giải pháp đã triển khai và căn cứ diễn biến thực tế của El Niño để bổ sung biện pháp tăng cường hoặc khẩn cấp phù hợp.
Bảo đảm nước sinh hoạt, bảo vệ sản xuất, thích ứng bền vững
Cùng với xây dựng kịch bản, ngành nông nghiệp Cà Mau tăng cường theo dõi diễn biến thời tiết, nguồn nước để hướng dẫn người dân điều chỉnh kế hoạch sản xuất, hạn chế rủi ro do hạn hán, xâm nhập mặn.
Ông Nguyễn Trần Thức - Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau) cho biết, ngành chức năng đang rà soát, điều chỉnh lịch thời vụ theo khả năng cung cấp nước. Đối với vụ Đông Xuân, các khu vực được bố trí xuống giống luân phiên nhằm điều tiết nguồn nước; riêng vùng lúa - tôm, người dân được hướng dẫn kiểm tra độ mặn trước khi xuống giống để tránh thiệt hại.
Về cấp nước sinh hoạt, ông Tô Hoài Phương - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau cho biết, toàn tỉnh hiện có 370 công trình cấp nước tập trung. Tỉnh đang duy tu, sửa chữa 46 công trình hoạt động kém bền vững, khắc phục 92 công trình ngừng hoạt động; đồng thời đẩy nhanh các dự án cấp nước nông thôn cấp bách giai đoạn 2026 - 2028 tại các xã Biển Bạch, Khánh Lâm và Khánh An, dự kiến phục vụ khoảng 7.000 hộ dân.
Đối với những khu vực dân cư phân tán, chưa thể kết nối hệ thống đường ống, địa phương sẽ bố trí bồn trữ, vận chuyển nước tạm thời và huy động nguồn lực xã hội hóa, Quỹ Phòng, chống thiên tai để hỗ trợ người dân.
Bên cạnh đó, tỉnh tiếp tục phân vùng nguy cơ thiếu nước, xây dựng cơ sở dữ liệu và duy trì quan trắc lượng mưa, mực nước, độ mặn nhằm kịp thời cảnh báo, phục vụ điều hành sản xuất và sinh hoạt.
Theo ông Tô Hoài Phương, hạn hán không chỉ làm tăng chi phí sản xuất, giảm thu nhập mà còn ảnh hưởng đến khả năng đầu tư các giải pháp thích ứng của người dân. Đáng chú ý, việc gia tăng khai thác nước dưới đất để bù đắp thiếu hụt nguồn nước có thể làm trầm trọng thêm tình trạng sụt lún đất và suy thoái nguồn nước.
Trước tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu, Cà Mau định hướng chuyển từ ứng phó tình huống sang quản lý rủi ro lâu dài, tập trung bảo đảm an ninh nguồn nước, nâng cấp hạ tầng cấp nước và tăng khả năng trữ, điều tiết nước.
Tỉnh đồng thời tăng cường quan trắc, dự báo, chia sẻ dữ liệu; kiểm soát khai thác nước dưới đất và chuyển đổi mô hình sản xuất phù hợp từng vùng. Các mô hình tôm - lúa, tôm - rừng, nuôi thủy sản tuần hoàn được khuyến khích phát triển gắn với bảo vệ rừng, bờ biển, ứng dụng khoa học - công nghệ và xây dựng chuỗi giá trị.