Cà Mau: Chống khai thác IUU gắn với bảo đảm sinh kế cho ngư dân

Theo Đại tá Lê Đình Sơn, cùng với việc siết chặt quản lý nhằm gỡ cảnh báo "Thẻ vàng" của Ủy ban châu Âu (EC), tỉnh Cà Mau cần quan tâm nhiều hơn đến bài toán sinh kế của ngư dân, đầu tư hạ tầng nghề cá và chuyển dịch mô hình phát triển kinh tế biển theo hướng bền vững.

Kiểm soát IUU hiệu quả

Đại tá Lê Đình Sơn đánh giá cao kết quả phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Cà Mau trong 6 tháng đầu năm 2026, đồng thời cho rằng công tác chống khai thác IUU tiếp tục có nhiều chuyển biến tích cực.

Cà Mau hiện có hơn 5.156 tàu khai thác hải sản, trong đó thủy sản vẫn là ngành kinh tế mũi nhọn, tạo sinh kế cho hàng chục nghìn lao động ven biển.

Đến nay, 100% tàu cá thuộc diện bắt buộc đã lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS); hơn 13.500 lượt tàu được kiểm soát khi xuất, nhập cảng; việc đăng ký, đăng kiểm, cấp phép khai thác được thực hiện đúng quy định.

Đặc biệt, với sự chỉ đạo quyết liệt của Trung ương, Tỉnh ủy, UBND tỉnh và sự phối hợp của Bộ đội Biên phòng cùng các lực lượng chức năng, địa phương tiếp tục không để phát sinh tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài.

Theo Đại tá Lê Đình Sơn, đây là nền tảng quan trọng để Cà Mau cùng cả nước hướng tới mục tiêu sớm tháo gỡ cảnh báo "Thẻ vàng" của EC, nâng cao uy tín và sức cạnh tranh của thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Bên cạnh kết quả đạt được, Phó Chỉ huy trưởng, Tham mưu trưởng Bộ Chỉ huy BĐBP tỉnh Cà Mau cho rằng ngành thủy sản đang chịu nhiều sức ép khi nguồn lợi tự nhiên suy giảm, sản lượng khai thác thiếu ổn định, trong khi chi phí nhiên liệu, vật tư, nhân công liên tục tăng.

"Nhiều chủ tàu đầu tư lớn nhưng phải đối mặt với thua lỗ kéo dài, buộc phải cho tàu nằm bờ hoặc bán tàu. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến thu nhập của từng gia đình mà còn tác động đến sự phát triển của kinh tế biển địa phương", Đại tá Lê Đình Sơn phân tích.

Một khó khăn khác là tình trạng thiếu hụt lao động đi biển. Nguồn thuyền viên có tay nghề ngày càng khan hiếm, phát sinh nhiều tranh chấp về tiền công và quan hệ lao động. Thực tế đã xuất hiện tình trạng lao động nhận tiền ứng trước rồi bỏ việc, thậm chí nhảy xuống biển khi tàu đang hoạt động, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn và ảnh hưởng đến an ninh trật tự trên biển.

Theo Đại tá Sơn, việc triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử (eCDT) là yêu cầu tất yếu để hiện đại hóa quản lý nghề cá. Tuy nhiên, hiệu quả vẫn bị hạn chế do hạ tầng chưa đáp ứng yêu cầu.

Hiện toàn tỉnh Cà Mau mới có bốn cảng cá được chỉ định, trong khi sản lượng thủy sản bốc dỡ qua cảng trong 6 tháng đầu năm chỉ đạt khoảng 44,4%. Việc thiếu cảng khiến nhiều tàu cá phải di chuyển xa để thực hiện các thủ tục bắt buộc, làm tăng chi phí, ảnh hưởng chất lượng hải sản sau thu hoạch và hoạt động thu mua của doanh nghiệp.

"Đây là một trong những điểm nghẽn cần sớm được tháo gỡ để nâng cao hiệu quả quản lý nghề cá theo hướng hiện đại", Đại tá Sơn nói.

Chuyển đổi sinh kế đi cùng cơ cấu lại nghề

Phó Chỉ huy trưởng, Tham mưu trưởng Bộ Chỉ huy BĐBP tỉnh Cà Mau cho rằng giảm cường lực khai thác để bảo vệ nguồn lợi thủy sản là xu thế tất yếu. Tuy nhiên, cùng với việc giảm số lượng tàu khai thác, cần có chính sách đủ mạnh để người dân yên tâm chuyển đổi nghề.

"Con tàu không chỉ là tài sản mà còn là sinh kế của nhiều gia đình. Chuyển đổi nghề phải có lộ trình, gắn với đào tạo nghề, hỗ trợ tín dụng, tạo việc làm và định hướng phát triển các ngành kinh tế biển phù hợp", Đại tá Lê Đình Sơn nói. Từ thực tiễn địa phương, Đại tá Lê Đình Sơn đề xuất UBND tỉnh tập trung triển khai đồng bộ 5 nhóm giải pháp.

Trước hết, tiếp tục thực hiện quyết liệt các giải pháp chống khai thác IUU, coi đây không chỉ là nhiệm vụ nhằm gỡ "Thẻ vàng" mà còn là cơ hội tái cơ cấu ngành thủy sản theo hướng hiện đại, có trách nhiệm.

Cùng với đó, chuyển mạnh từ tư duy khai thác sang bảo tồn và tái tạo nguồn lợi; phát triển nuôi trồng thủy sản sinh thái, ứng dụng công nghệ cao và quy hoạch các vùng nuôi biển để tạo động lực tăng trưởng mới. Trong quá trình cơ cấu lại đội tàu khai thác, cần ưu tiên các chính sách an sinh xã hội, đào tạo nghề, hỗ trợ tín dụng và giải quyết việc làm để bảo đảm sinh kế cho ngư dân.

Đồng thời, đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý nghề cá, xây dựng cơ sở dữ liệu liên thông giữa ngành nông nghiệp, Bộ đội Biên phòng và chính quyền địa phương nhằm quản lý hiệu quả tàu cá, vận hành đồng bộ hệ thống eCDT và giảm thủ tục hành chính. Bên cạnh đó, cần ưu tiên đầu tư nâng cấp hệ thống cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão; đồng thời nghiên cứu cơ chế chỉ định thêm các cảng cá tư nhân đủ điều kiện tham gia bốc dỡ, xác nhận sản lượng thủy sản.

Theo Đại tá Lê Đình Sơn, giải pháp này vừa góp phần xã hội hóa đầu tư, giảm áp lực cho hạ tầng công, tiết kiệm thời gian, chi phí cho ngư dân, vừa vẫn bảo đảm yêu cầu kiểm soát và truy xuất nguồn gốc theo quy định.

Chính sách hiệu quả khi người dân đồng thuận

Khép lại phần thảo luận, Đại tá Lê Đình Sơn khẳng định chống khai thác IUU và xây dựng nghề cá có trách nhiệm là yêu cầu tất yếu trong quá trình phát triển ngành thủy sản.

Tuy nhiên, theo Đại tá Sơn, hiệu quả của chính sách không chỉ được đo bằng các chỉ tiêu hay số liệu thống kê mà còn phải được phản ánh bằng sự đồng thuận của người dân và sự ổn định của đời sống xã hội.

"Muốn người dân chấp hành tốt thì trước hết phải tạo đầy đủ điều kiện để người dân chấp hành. Quản lý phải nghiêm minh nhưng luôn đi cùng những chính sách đồng hành, hỗ trợ thiết thực về an sinh và sinh kế", Đại tá Lê Đình Sơn nhấn mạnh.

Phó Chỉ huy trưởng, Tham mưu trưởng Bộ Chỉ huy BĐBP tin tưởng với sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị cùng các giải pháp căn cơ, Cà Mau sẽ tiếp tục đạt kết quả tích cực trong chống khai thác IUU, xây dựng nghề cá hiện đại, có trách nhiệm, góp phần phát triển kinh tế biển nhanh và bền vững.