Bức xúc việc tang thời mở cửa (Kỳ 3)

“Cởi mở” hoa viếng, bành trướng di quan, rộn ràng diễn xướng

Từ bao đời nay, trong việc hiếu, chúng ta quen nghe, rằng: “ Vòng hoa viếng các liệt sĩ của đơn vị X mang dòng chữ…”, “ Đại diện công ty có vòng hoa chia buồn cùng gia quyến..”. Còn với việc hỷ, việc vui, thì “Các CCB có  lẵng hoa chúc mừng hội nghị”, “ Chúng cháu có lẵng hoa mừng bác khánh thành nhà mới”. “ Sinh nhật bạn, mình có lẵng hoa mừng tuổi bạn..” Cách nói ấy nghĩa là có sự phân biệt rạch ròi trong việc dùng vòng hoa trong việc buồn, lẵng hoa trong việc vui. Vậy mà ở nội thành gần đây, xuất hiện tại nhiều đám, người ta dùng lẵng hoa viếng người chết.

Một đám tang có lọng che với đoàn ô tô rình rang trên đường Lạch Tray Ảnh: Duy Lê

Một cụ bà 90 tuổi mất, đám tang có 42 vòng hoa và 10 lẵng hoa. Đám này có Việt kiều là thân nhân. Họ bảo:  Ở bên Tây, chết như cụ là rất vui, ngang với thượng thọ nên …  viếng cụ lẵng hoa cúc tượng trưng cho sự trường thọ”!? . Nhưng những đám khác, người chết mới chỉ 50 - 60, thậm chí trẻ hơn cũng bày đặt cả lẵng hoa viếng. Theo một số cửa hàng hoa tại Quán hoa thành phố và số 53 Lạch Tray, Hải Phòng đang có nhiều đám có nhu cầu được cung cấp dịch vụ lẵng hoa đám tang. Giá một vòng hoa khoảng 200 nghìn đồng, thì một lẵng hoa viếng còn đắt hơn thế vì cầu kỳ trong cắt, tỉa, trình bày. Cụ thể: Lẵng hoa bình thường loại 1 tầng từ 200- 300 nghìn đồng; loại 2 tầng từ 500- 600 nghìn đồng. Với lẵng hoa chân sắt, loại 1 tầng và 3 tầng, giá dao động từ 600 nghìn - 1 triệu đồng. Giá đắt vậy vì chỉ  riêng chân sắt phải mua từ miền Nam với giá 200 nghìn đồng. Do vậy, đa số khách mua loại lẵng hoa thường, mỗi bên cũng hai dải băng đen.  Ngoài cúc đại đóa, còn có  lan tím, đồng tiền hồng, đồng tiền đỏ, hoa ly vàng, hồng trắng, hồng vàng, hoa hỗn hợp ….Hoa đẹp thế, nên có đám, đắp mộ xong cho người mất, đã thuê người coi nghĩa trang vài trăm nghìn đồng chỉ để… trông coi hoa cho đến lúc héo vì sợ người khác lấy lại hoa về để quay vòng kinh doanh!

Chừng 2 năm trở lại đây, sự phô trương lãng phí về dùng hoa ở nhiều đám tang trong nội thành còn ở chỗ có xe chở nhà táng kết hoa tươi tới 2- 3 tầng. Các “thể loại” hoa nhà đám như đã thấy trong danh mục số 41 của một cơ sở dịch vụ mai táng còn có : từ 2- 4 lẵng hoa cúng Phật và vong, hoa tươi kết khung ảnh, hoa thuyền trên ván, hoa cúc cắm rọ để khách bê vào lễ… Cũng xuất hiện việc thuê, mượn dàn thanh nữ áo dài trắng tung hoa tươi rước Phật, áo dài đen thì tung hoa tươi ra xe tang từ  lúc rước vong đến lúc chôn cất. Các cô cầm chiếc giỏ đựng đầy cánh hoa hồng, hoa cúc rắc suốt từ lúc đưa thi hài xuống huyệt đến lúc lấp đất. Xong việc, mỗi cô được nhận 50 nghìn đồng thù lao. Không chỉ rắc cho người chết trẻ là thanh niên nam, nữ, ngay cả người chết là những cụ già 80, 90 tuổi cũng “ bị rắc hoa” như một trò cười. Tìm hiểu chúng tôi được biết: Cùng với những vòng hoa, rắc hoa lúc hạ huyệt không phải bày tỏ sự tiếc thương mà là tạo cảnh cho tấm ảnh, khuôn hình. Hiện tượng  người chết được dùng hoa của người sống ảnh hưởng từ một số Việt kiều ở nước ngoài về nước. Họ cho rằng: ở bên Tây, trong đám tang, người ta mặc đồ đen, đặt lên mộ những bông cẩm chướng thật rực rỡ. Chúng tôi không bàn về vẻ đẹp của bông hoa cũng như sự khác nhau trong quan niệm về niềm vui, nỗi  buồn. Nhưng rõ ràng, mang lẵng hoa đến viếng đám ma là một  hiện tượng lai căng, không phù hợp với với phong tục tang lễ truyền thống  của người Việt Nam. Sự  “cởi mở”  trong cách ứng xử với hoa trong đám tang như trên cho thấy sự vô tổ chức trong cung cầu hoa viếng, mạnh ai nấy làm, thích gì có nấy trái ngược với Điều 2 - Chỉ thị 15 của Ban Thường vụ Thành ủy: “Việc thăm hỏi, phúng viếng cần thiết thực, hạn chế dùng hoa, trướng. Chỉ nên có một số vòng hoa của cơ quan Đảng, chính quyền, mặt trận, đoàn thể, hoặc doanh nghiệp, đơn vị”.

Bên cạnh loạn hoa viếng, đám tang ở Hải Phòng  bây giờ còn phát sinh một số dịch vụ diễn xướng trước đây không hề có. Ngoài đội múa xênh tiền rộn ràng  rước Phật, rước vong ( đến trước 1 tiếng, làm đến xe tang) đang phổ biến, tại một số thôn, xóm ở ngoại thành, một số đám còn mời thêm nhóm nhảy đồng trước quan tài người chết từ lúc 11 giờ đêm, nghĩa là khi vãn khách viếng. Gọi là “ gọi hồn”!. Cũng về diễn xướng trong khuôn khổ việc tang, có đám làm 49 ngày mời hầu bóng, lễ vật nhiều, nhưng “ choáng mắt” là mã ngựa lớn, kích cỡ y như ngựa thật. Rồi  thuê hát Xẩm thập ân kể công ơn sinh thành cha, mẹ; rồi chèo đò, diễn trích đoạn  “Mục liên thanh đề  tìm đường cứu mẹ” mà thực ra tiết mục này chỉ trình diễn dịp lễ Vu lan (rằm tháng Bảy) ở một số chùa.

Đặc biệt bành trướng là hiện tượng sư dẫn vong dùng lọng che đầu “ Khởi mào”  từ chùa Vẻn gần chục năm nay, hiện tượng trên ngày càng lan sang nhiều chùa khác, có nguy cơ bành trướng về quy mô, giá cả. Nào lọng to, ngựa lớn, nào đài sen bát vàng, bát đỏ, xe nhỏ, xe to. Di quan trước đây chỉ 300 nghìn đồng , bây giờ gấp ba, gấp bốn! Kinh phí dẫn lộ cũng tăng  vọt tùy theo dẫn lọng với  số lượng lọng nhiều hay lọng ít. Ví dụ dẫn lộ với  4-6 lọng khoảng 4 triệu đồng, với 8 - 10 lọng khoảng  8 triệu đồng,  thật  là “nhà nghèo nhìn thấy mà thêm hãi hùng”!.

Nhóm phóng viên văn hóa - xã hội