'Bóc trần' những chiêu quảng cáo đánh lừa người tiêu dùng về thuốc lá điện tử

Quảng cáo thuốc lá điện tử bằng 'những lời có cánh'

Chỉ cần vài thao tác tìm kiếm với các từ khóa như "vape", "pod", "juice", "tinh dầu" trên Facebook, TikTok, người dùng sẽ dễ dàng bắt gặp các tài khoản rao bán thuốc lá điện tử kèm những lời quảng cáo hấp dẫn như: "không khói, không hôi", "chỉ tạo hơi nước", "giúp cai thuốc lá", "ít độc hại hơn thuốc lá truyền thống, "không gây nghiện", "an toàn cho người xung quanh"... Không chỉ đánh vào tâm lý lo ngại về tác hại của thuốc lá truyền thống, các sản phẩm này còn được "khoác áo" bằng hình ảnh hiện đại, thời thượng, với thiết kế nhỏ gọn, nhiều màu sắc, hương vị trái cây, đồ uống, bánh kẹo...

Thay vì quảng bá trực diện, nhiều tài khoản sử dụng cách tiếp thị lồng ghép vào phong cách sống, thời trang, giải trí, khiến việc sử dụng thuốc lá điện tử dần được bình thường hóa trong nhận thức của giới trẻ. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, đây là một phần trong chiến lược tiếp thị của ngành công nghiệp thuốc lá nhằm tái định vị các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới dưới vỏ bọc "giảm hại", từ đó mở rộng thị trường tiêu thụ, đặc biệt hướng đến nhóm khách hàng trẻ tuổi.

Tuy nhiên, WHO khẳng định không có bằng chứng khoa học độc lập nào chứng minh thuốc lá điện tử hay thuốc lá nung nóng là sản phẩm ít gây hại hơn hoặc có tác dụng hỗ trợ cai nghiện thuốc lá.

Một trong những thông điệp được sử dụng nhiều nhất là thuốc lá điện tử giúp người hút thuốc lá điếu chuyển sang một lựa chọn "an toàn hơn". Song theo WHO, các sản phẩm này vẫn chứa nicotine - chất gây nghiện mạnh, có thể ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ ở trẻ em và thanh thiếu niên.

Đáng chú ý, bằng chứng hiện có cho thấy việc sử dụng thuốc lá điện tử không giúp người hút từ bỏ thuốc lá truyền thống như nhiều quảng cáo. Ngược lại, người sử dụng có nguy cơ rơi vào tình trạng "nghiện kép", tức đồng thời sử dụng thuốc lá điện tử và thuốc lá điếu.

Dữ liệu từ Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ cho thấy phần lớn người sử dụng thuốc lá điện tử để cai thuốc vẫn tiếp tục hút thuốc lá điếu. Tại Nhật Bản, khoảng 70% người dùng thuốc lá nung nóng vẫn sử dụng đồng thời thuốc lá điếu; tại Hàn Quốc, tỷ lệ này lên tới 96,2%.

Một quan điểm sai lầm khác cũng được lan truyền rộng rãi là thuốc lá điện tử "chỉ tạo ra hơi nước". WHO khẳng định đây là cách diễn giải gây hiểu nhầm. Trên thực tế, thiết bị này tạo ra sol khí hóa học (aerosol) chứa nicotine cùng nhiều hóa chất độc hại phát sinh trong quá trình làm nóng dung dịch, chứ không phải hơi nước thông thường.

Lách luật quảng cáo, nhắm vào giới trẻ

Trong khi nhiều quốc gia tăng cường kiểm soát quảng cáo thuốc lá, các hoạt động tiếp thị thuốc lá điện tử lại dịch chuyển mạnh sang môi trường số.

Không còn những biển quảng cáo công khai, các đối tượng kinh doanh sử dụng từ lóng như "pod", "juice", "tinh dầu", "đồ chơi", "phụ kiện"... để né tránh kiểm duyệt. Nhiều video bán hàng không đề cập trực tiếp đến sản phẩm mà lồng ghép vào các nội dung giải trí, du lịch, thời trang hoặc cuộc sống hằng ngày.

WHO cho rằng, dù các tập đoàn thuốc lá luôn tuyên bố tuân thủ quy định quảng cáo, nhiều chiến dịch tiếp thị hiện đại vẫn âm thầm hướng đến thanh thiếu niên thông qua người nổi tiếng, KOLs, mạng xã hội, các sự kiện văn hóa, thể thao và sản phẩm giải trí.

Theo WHO, đây chủ yếu là những chiến lược nhằm cải thiện hình ảnh của ngành công nghiệp thuốc lá, trong khi nhiều nghiên cứu quảng bá sản phẩm "giảm hại" lại được chính các doanh nghiệp thuốc lá tài trợ.

Đáng lo ngại hơn, thời gian qua, cơ quan chức năng liên tiếp phát hiện thuốc lá điện tử bị pha trộn ma túy tổng hợp hoặc các chất hướng thần, biến sản phẩm này thành phương tiện đưa ma túy đến gần giới trẻ. Không ít trường hợp đã phải nhập viện trong tình trạng co giật, rối loạn tâm thần, tổn thương não sau khi sử dụng.

Theo số liệu từ Trung tâm Chống độc Bệnh viện Bạch Mai, sau khi Nghị quyết 173/2024/QH15 có hiệu lực, số ca cấp cứu liên quan đến thuốc lá điện tử giảm đáng kể. Tuy nhiên, gần đây số ca nhập viện có xu hướng tăng trở lại, chủ yếu ở nhóm thanh thiếu niên. Nhiều trường hợp biểu hiện ngộ độc âm thầm, khó phát hiện nếu không được thăm khám chuyên sâu.

WHO nhấn mạnh không có sản phẩm thuốc lá nào là an toàn, bao gồm cả thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Tổ chức này cũng kêu gọi các quốc gia ngăn chặn việc lan truyền các kết luận, hình thức quảng cáo thiếu căn cứ về tính an toàn của các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới, đồng thời thực hiện đầy đủ các biện pháp kiểm soát thuốc lá theo Công ước khung về kiểm soát thuốc lá.