Bộ Y tế ban hành hướng dẫn tạm thời giám sát và phòng, chống bệnh do virus Nipah ở người

Theo Bộ Y tế, bệnh do virus Nipah được ghi nhận lần đầu năm 1998 tại Malaysia. Tính đến tháng 1/2026, thế giới ghi nhận 748 trường hợp mắc, trong đó 442 trường hợp tử vong (tỷ lệ tử vong/mắc 59%). Tại một số vụ dịch ở Bangladesh và Ấn Độ, tỷ lệ tử vong dao động 40–75% tùy điều kiện y tế.

Tại Việt Nam, bệnh do virus Nipah là bệnh truyền nhiễm nhóm A. Đến nay, chưa ghi nhận trường hợp mắc bệnh.

Virus Nipah có thể lây truyền qua: Tiếp xúc trực tiếp với động vật nhiễm bệnh (đặc biệt là dơi ăn quả thuộc chi Pteropus) hoặc dịch tiết của chúng; Sử dụng thực phẩm bị ô nhiễm (như trái cây bị dơi cắn, nhựa cây tươi chưa qua chế biến); Tiếp xúc trực tiếp với dịch cơ thể của người bệnh.

Thời gian ủ bệnh trung bình từ 3–14 ngày (đã ghi nhận trường hợp lên đến 45 ngày). Người bệnh có thể biểu hiện từ không triệu chứng đến viêm não cấp, suy hô hấp nặng và hôn mê nhanh trong vòng 24–48 giờ ở trường hợp nặng.

Bộ Y tế hướng dẫn quy định rõ trường hợp nghi ngờ người có sốt cấp tính kèm hội chứng viêm não cấp, hoặc sốt kèm đau đầu, hoặc sốt kèm ho/khó thở và có yếu tố dịch tễ liên quan trong vòng 14 ngày trước khi khởi phát.

Trường hợp xác định có kết quả xét nghiệm dương tính với virus Nipah bằng kỹ thuật Real-time RT-PCR, giải trình tự gen hoặc phân lập virus từ bệnh phẩm phù hợp.

Người tiếp xúc gần người có tiếp xúc trực tiếp với ca bệnh xác định, với dịch cơ thể, đồ dùng nhiễm dịch tiết hoặc động vật nhiễm bệnh.

Giám sát được triển khai tại: Cơ sở khám bệnh, chữa bệnh; Cửa khẩu (đo thân nhiệt, quan sát triệu chứng, khai thác yếu tố dịch tễ); Cộng đồng (giám sát dựa vào sự kiện); Ổ dịch trên động vật (phối hợp ngành Nông nghiệp và Môi trường).

Việc lấy mẫu, bảo quản và vận chuyển bệnh phẩm phải tuân thủ nghiêm quy định an toàn sinh học. Mẫu bệnh phẩm chưa bất hoạt phải được xử lý tại phòng xét nghiệm đạt an toàn sinh học cấp III.

Các loại bệnh phẩm ưu tiên gồm: dịch tỵ hầu, dịch họng, máu, dịch não tủy, nước tiểu hoặc mẫu mô (trường hợp tử vong).

Mẫu bệnh phẩm được đóng gói theo nguyên tắc 3 lớp đối với chất lây nhiễm loại A, bảo quản từ +2 độ C đến +8 độ C (ngắn hạn) hoặc –20 độ C đến –80 độ C (dài hạn).

Mặt khác, Bộ Y tế cũng cho biết, hiện nay chưa có vắc xin và thuốc điều trị đặc hiệu đối với bệnh do virus Nipah.

Các biện pháp phòng bệnh không đặc hiệu gồm: Rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn; Thực hiện ăn chín, uống chín; không ăn trái cây bị dơi/chim cắn; Hạn chế tiếp xúc với dơi ăn quả và động vật có nguy cơ; Sử dụng phương tiện bảo vệ cá nhân khi tiếp xúc động vật; Theo dõi sức khỏe 28 ngày sau khi trở về từ khu vực có dịch; Khi có triệu chứng nghi ngờ (sốt, chóng mặt, lú lẫn, co giật, ho, khó thở…) cần đến cơ sở y tế để được tư vấn và xử trí kịp thời.

Trường hợp bệnh nghi ngờ hoặc xác định phải được cách ly tại cơ sở y tế; áp dụng nghiêm ngặt các biện pháp kiểm soát nhiễm khuẩn; khử khuẩn môi trường bằng dung dịch chứa 0,5% Clo hoạt tính; quản lý và theo dõi người tiếp xúc gần trong vòng 28 ngày.

Bộ Y tế phối hợp chặt chẽ với Bộ Nông nghiệp và Môi trường và chính quyền địa phương trong giám sát, chia sẻ thông tin, xử lý ổ dịch trên người và động vật; đẩy mạnh truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng.

Bộ Y tế đề nghị các đơn vị, địa phương triển khai nghiêm túc hướng dẫn; chủ động giám sát, phát hiện sớm và xử lý kịp thời, không để dịch bệnh xâm nhập và lây lan, góp phần bảo vệ sức khỏe nhân dân.