Bộ trưởng Bộ Tư pháp giải trình nhiều nội dung của 3 dự án luật quan trọng

Về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng (sửa đổi), Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng ghi nhận nhiều ý kiến đại biểu quan tâm đến 4 nội dung lớn.

Về phạm vi các giao dịch bắt buộc phải công chứng (Điều 3), Bộ trưởng cho biết cơ quan soạn thảo sẽ nghiên cứu tiếp thu để làm rõ hơn các tiêu chí, tránh sự chồng chéo giữa Luật Công chứng và các luật chuyên ngành. Thực tế, dự thảo đã thực hiện bước cải cách lớn khi giảm từ 22 loại giao dịch bắt buộc phải công chứng xuống còn 16 loại. Quan điểm của Chính phủ là chỉ quy định những giao dịch mang tính chất quan trọng, đòi hỏi độ an toàn pháp lý cao trong luật, còn lại thực hiện theo quy định của các luật chuyên ngành như Luật Đất đai, Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản.

Về thẩm quyền công chứng giao dịch bất động sản theo địa hạt (Điều 44), Bộ trưởng giải trình rằng trong điều kiện cơ sở dữ liệu công chứng tập trung thống nhất toàn quốc đang trong quá trình xây dựng và hoàn thiện, việc bỏ ngay quy định này là chưa khả thi và tiềm ẩn rủi ro lớn. Quy định địa hạt giúp công chứng viên kiểm tra tốt nhất tình trạng thực tế của tài sản và xác thực nhân thân các bên tại địa phương, ngăn chặn gian lận. Tham khảo kinh nghiệm quốc tế tại các nước theo hệ thống công chứng La-tinh như Pháp, Đức, Tây Ban Nha, họ vẫn quy định rất chặt chẽ việc quản lý theo địa hạt để đảm bảo an toàn pháp lý tuyệt đối cho quyền sở hữu bất động sản. Đồng thời, sẽ từng bước tạo lập lộ trình để tiến tới thực hiện một cách minh bạch cùng với việc xây dựng cơ sở dữ liệu về công chứng trên toàn quốc tập trung thống nhất thì sẽ bãi bỏ nội dung này và giao Chính phủ quyết định.

Đối với băn khoăn về việc có bắt buộc công chứng hợp đồng đặt cọc hay không, Bộ trưởng nêu rõ, Điều 44 chỉ quy định về thẩm quyền địa hạt đối với loại giao dịch này chứ không có nghĩa là bắt buộc tất cả các loại đặt cọc đều phải công chứng. Việc bắt buộc hay không sẽ tuân thủ theo tiêu chí tại Điều 3 và các luật chuyên ngành liên quan.

Về công chứng ngoài trụ sở và công chứng điện tử, Bộ trưởng cho biết quy định về công chứng ngoài trụ sở hiện nay (Điều 46) đã bao quát tương đối đầy đủ các trường hợp cần thiết như người già yếu, người đang điều trị nội trú, người bị tạm giữ, tạm giam. Về công chứng điện tử từ xa, đây là nội dung mới đã được ghi nhận trong Luật Công chứng 2024 (có hiệu lực từ 1/7/2025). Tuy nhiên, kinh nghiệm thế giới cho thấy cần thực hiện thận trọng từng bước, phù hợp với hạ tầng công nghệ để tránh rủi ro giả mạo.

Đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, nội dung được nhiều đại biểu quan tâm nhất là việc mở rộng đối tượng được trợ giúp pháp lý. Giải trình, Bộ trưởng cho biết, so với Luật năm 2017, dự thảo Luật lần này đã mở rộng đáng kể từ 7 nhóm lên 11 nhóm đối tượng yếu thế.

Về việc tiếp tục mở rộng hơn nữa theo đề xuất của đại biểu, Bộ trưởng hoàn toàn nhất trí về tính nhân văn và sự cần thiết của chính sách này. Tuy nhiên, trợ giúp pháp lý là dịch vụ miễn phí do Nhà nước chi trả kinh phí. Do đó, việc mở rộng đến đâu phải phụ thuộc vào khả năng cân đối ngân sách và điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của đất nước để đảm bảo tính khả thi, tránh việc quy định rộng nhưng không đủ nguồn lực thực hiện dẫn đến chính sách bị treo.

Về dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi), Bộ trưởng giải trình 3 nhóm vấn đề chính. Cụ thể, về việc ghi vào sổ hộ tịch các việc hộ tịch của công dân Việt Nam đã giải quyết tại cơ quan thẩm quyền nước ngoài: Đặc biệt là các trường hợp có sự xung đột pháp luật (ví dụ: hôn nhân đồng giới được nước ngoài công nhận nhưng Việt Nam chưa quy định). Bộ trưởng nhấn mạnh nguyên tắc, Luật Hộ tịch là luật về hình thức, thủ tục; việc công nhận hay không phải theo luật nội dung (Luật Hôn nhân và Gia đình, Luật Quốc tịch). Nếu luật nội dung chưa công nhận thì không có cơ sở để ghi vào sổ hộ tịch.

Về thẩm quyền ký giấy tờ hộ tịch và vấn đề ủy quyền, theo dự thảo, Chủ tịch UBND cấp xã có thể ủy quyền cho công chức tư pháp hộ tịch ký các loại giấy tờ, trừ Giấy khai sinh, Giấy chứng nhận kết hôn và Giấy chứng tử. Bởi đây là những giấy tờ mang tính chất “gốc”, quan trọng nhất đời người, cần sự trang trọng và trách nhiệm cao nhất của người đứng đầu chính quyền cơ sở.

Tuy nhiên, tiếp thu ý kiến đại biểu về tính cấp bách của Giấy chứng tử (phục vụ tang lễ), Bộ trưởng cho biết sẽ báo cáo Chính phủ nghiên cứu theo hướng có thể cho phép ủy quyền đối với riêng Giấy chứng tử để đảm bảo linh hoạt. Đối với Phó Chủ tịch UBND xã, việc ký thay khi Chủ tịch đi vắng là việc điều hành bình thường, không thuộc phạm vi ủy quyền.

Về thông tin “Quê quán” và tích hợp dữ liệu, Bộ trưởng ghi nhận các ý kiến về việc xác định quê quán sao cho thống nhất, tránh tình trạng mỗi thành viên trong gia đình một quê quán khác nhau. Đồng thời, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp với Bộ Công an để rà soát, đảm bảo sự tương thích, liên thông tuyệt đối giữa dữ liệu hộ tịch và Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư (VNeID).

Kết thúc phần giải trình, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng khẳng định cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu nghiêm túc các ý kiến đóng góp để hoàn thiện các dự án Luật với chất lượng tốt nhất trước khi trình Quốc hội thông qua.