Bộ Tài chính đề xuất gỡ vướng hồ sơ hàng hóa không chịu thuế tiêu thụ đặc biệt

Bộ Tài chính đang dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung khoản 2 Điều 3 Thông tư số 158/2025/TT-BTC quy định chi tiết một số điều của Nghị định số 360/2025/NĐ-CP về thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB).

Theo Bộ Tài chính, trong thực tế sản xuất, kinh doanh xuất khẩu, một số doanh nghiệp sản xuất hàng hóa thuộc diện chịu thuế TTĐB tại Việt Nam bán sản phẩm cho doanh nghiệp phân phối trong nước có hệ thống bán hàng toàn cầu để tiếp tục xuất khẩu ra nước ngoài. Dù giao dịch được thực hiện dưới hình thức mua bán trong nước, hàng hóa thực tế phục vụ xuất khẩu, không tiêu thụ nội địa.

Theo quy định hiện hành, hàng hóa do cơ sở sản xuất trực tiếp xuất khẩu hoặc trực tiếp bán, ủy thác cho cơ sở kinh doanh khác để xuất khẩu thuộc đối tượng không chịu thuế TTĐB.

Tuy nhiên, quá trình chuẩn bị hồ sơ chứng minh hàng hóa thuộc đối tượng không chịu thuế đang phát sinh vướng mắc.

Cụ thể, cơ quan quản lý thuế có thể yêu cầu biên bản thanh lý hợp đồng mua bán hàng hóa để xuất khẩu và chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt của người mua nước ngoài cho tổ chức, cá nhân xuất khẩu theo biên bản thanh lý hợp đồng.

Trong nhiều trường hợp, việc thanh toán giữa doanh nghiệp sản xuất và doanh nghiệp phân phối được thực hiện theo tiến độ, chia thành nhiều đợt và kéo dài qua nhiều kỳ. Vì vậy, tại thời điểm bàn giao hàng hóa, các bên chưa thể lập biên bản thanh lý hợp đồng do chưa hoàn tất toàn bộ việc giao hàng và thanh toán.

Trong khi đó, nghĩa vụ kê khai, xác định hàng hóa không chịu thuế TTĐB lại phát sinh từ thời điểm chuyển giao quyền sở hữu hàng hóa, dẫn tới tình trạng doanh nghiệp chưa có đủ hồ sơ, chứng từ theo quy định.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp sản xuất không trực tiếp xuất khẩu, không có quan hệ hợp đồng với người mua nước ngoài nên không có cơ sở để yêu cầu bên thứ ba cung cấp chứng từ thanh toán phục vụ việc hoàn thiện hồ sơ.

Cho phép thanh lý hợp đồng toàn bộ hoặc từng phần

Để tháo gỡ vướng mắc, Bộ Tài chính đề xuất sửa đổi hồ sơ đối với hàng hóa do tổ chức, cá nhân sản xuất, gia công, thuê gia công bán hoặc ủy thác cho tổ chức, cá nhân khác để xuất khẩu ra nước ngoài.

Theo dự thảo, hồ sơ gồm: Hợp đồng mua bán hàng hóa để xuất khẩu hoặc hợp đồng ủy thác xuất khẩu; Hóa đơn bán hàng, giao hàng ủy thác xuất khẩu; Biên bản thanh lý toàn bộ hoặc từng phần hợp đồng mua bán hàng hóa để xuất khẩu, hợp đồng ủy thác xuất khẩu.

Biên bản thanh lý phải thể hiện các thông tin về tên, số lượng, chủng loại, giá bán hàng hóa thực tế xuất khẩu; hình thức thanh toán; chứng từ thanh toán của người mua nước ngoài; chứng từ thanh toán giữa doanh nghiệp sản xuất và doanh nghiệp xuất khẩu hoặc đơn vị nhận ủy thác; số, ngày hợp đồng xuất khẩu và tờ khai hải quan.

Đáng chú ý, dự thảo quy định ngoại lệ trong trường hợp tại thời điểm cơ quan nhà nước yêu cầu, người nộp thuế chưa có biên bản thanh lý hợp đồng và chứng từ thanh toán hàng hóa xuất khẩu không dùng tiền mặt của người mua nước ngoài do chưa hoàn tất toàn bộ nghĩa vụ theo hợp đồng và phụ lục hợp đồng theo quy định.

Bộ Tài chính cho rằng việc sửa đổi là cần thiết nhằm tháo gỡ vướng mắc trong quá trình thực hiện Luật Thuế TTĐB, đồng thời hỗ trợ, thúc đẩy xuất khẩu trong những tháng cuối năm 2026 và các năm tiếp theo.

Dự thảo cũng quy định, đối với hàng hóa được mua hoặc nhận ủy thác để xuất khẩu nhưng không xuất khẩu mà tiêu thụ trong nước, tổ chức, cá nhân có hàng hóa phải kê khai, nộp thuế TTĐB khi bán trong nước.