Bộ Khoa học và Công nghệ đưa chuyển đổi số đến từng hộ kinh doanh

“Cầm tay chỉ việc” đến từng cửa hàng

Phát biểu tại hội nghị, ông Mai Sơn, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Bắc Ninh cho biết, địa phương có nhiều điều kiện thuận lợi để đẩy mạnh chuyển đổi số. Năm 2025, kinh tế số đóng góp khoảng 46,3% GRDP, thanh toán không dùng tiền mặt chiếm khoảng 80% tổng số giao dịch; mô hình “Chợ 4.0” được triển khai tại hầu hết các chợ truyền thống.

Theo ông Mai Sơn, chương trình thí điểm là bước khởi đầu cho kế hoạch hành động cụ thể, với mục tiêu, tiến độ và trách nhiệm rõ ràng, nhất là trong bối cảnh chính sách mới đặt ra yêu cầu cao hơn đối với chuyển đổi số khu vực hộ kinh doanh.

Từ ngày 1/1/2026, hộ kinh doanh chuyển từ thuế khoán sang kê khai, kéo theo yêu cầu về sổ sách, hóa đơn và dữ liệu bán hàng. Đây là thay đổi lớn, đòi hỏi hộ kinh doanh phải từng bước chuyển từ phương thức quản lý thủ công sang quản lý dựa trên dữ liệu. Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Bắc Ninh cho rằng khó khăn của nhiều hộ không hẳn do ý thức chấp hành mà chủ yếu đến từ việc thiếu hướng dẫn, hạn chế kỹ năng số và thói quen quản lý thủ công. “Chương trình này nhằm tạo công cụ để hộ kinh doanh thực hiện kê khai thuận lợi hơn. Nếu làm thủ công sẽ rất vất vả, trong khi kê khai trên nền tảng số sẽ đơn giản hơn. Quan trọng hơn, dữ liệu trên nền tảng còn giúp hộ kinh doanh theo dõi doanh thu, chi phí, hàng tồn kho, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động”, ông Mai Sơn nói.

Dù kinh tế số của Bắc Ninh đạt tỷ trọng cao, chuyển đổi số trong khu vực hộ kinh doanh vẫn còn khoảng cách đáng kể. Toàn tỉnh hiện có khoảng 106.537 hộ kinh doanh đang hoạt động nhưng mới hơn 2.000 hộ sử dụng phần mềm quản lý bán hàng, tương đương chưa đến 2%.

Nhiều hộ đã quen với thanh toán bằng mã QR, chuyển khoản nhưng quản lý doanh thu, hàng hóa, tồn kho và kê khai vẫn chủ yếu thực hiện thủ công. Đây là khoảng trống chương trình thí điểm hướng tới giải quyết.

Qua khảo sát, tỉnh xác định những rào cản chính gồm tâm lý ngại thay đổi, e ngại minh bạch doanh thu; hạn chế kỹ năng số; khó lựa chọn giải pháp phù hợp; lo ngại về chi phí và an toàn dữ liệu.

Theo ông Mai Sơn, những vấn đề này không thể giải quyết chỉ bằng tuyên truyền hay tập huấn mà cần người hướng dẫn trực tiếp, giải pháp đơn giản, chi phí hợp lý và cam kết rõ ràng từ nhà cung cấp.

Chương trình đặt mục tiêu tiếp cận, hướng dẫn tối thiểu 10.000 cửa hàng, hộ kinh doanh, phấn đấu ít nhất 50% được cài đặt phần mềm, nền tảng số. Đồng thời, hỗ trợ các chủ thể, hộ kinh doanh và làng nghề xây dựng thương hiệu trên tên miền quốc gia, hoàn thành trước ngày 31/12/2026.

Theo lãnh đạo UBND tỉnh Bắc Ninh, chính quyền xã, phường và cơ quan thuế giữ vai trò quan trọng trong việc đưa chương trình đến từng hộ kinh doanh.Mỗi xã, phường cần tổ chức ít nhất một hội thảo hoặc lớp tập huấn trước ngày 30/11/2026. Tổ công nghệ số cộng đồng, đoàn thanh niên, tổ dân phố và doanh nghiệp công nghệ sẽ được huy động để hướng dẫn trực tiếp tại cửa hàng theo phương châm “đến tận nơi, cầm tay chỉ việc”.

Lãnh đạo tỉnh cũng yêu cầu có cán bộ chính quyền cơ sở hoặc tổ công nghệ số cộng đồng đồng hành khi doanh nghiệp xuống địa bàn. Đây vừa là cách tạo niềm tin cho người dân, vừa góp phần phòng ngừa nguy cơ giả danh chương trình chuyển đổi số để lừa đảo, đánh cắp dữ liệu.

Ông Mai Sơn cho rằng hơn 100.000 hộ kinh doanh tại Bắc Ninh là thị trường đủ lớn để doanh nghiệp công nghệ đầu tư lâu dài, thay vì chỉ hỗ trợ trong thời gian ngắn. Doanh nghiệp cần bố trí nhân lực bám sát địa bàn, phối hợp với chính quyền và cơ quan chức năng để hỗ trợ hộ kinh doanh trong quá trình sử dụng.

Lãnh đạo tỉnh đề nghị Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Công Thương tiếp tục hỗ trợ chuyên gia, kết nối doanh nghiệp và thúc đẩy chính sách miễn phí cài đặt, sử dụng trong giai đoạn đầu. Một số nền tảng đã đề xuất hỗ trợ 6 tháng, thậm chí có nền tảng thương mại điện tử hỗ trợ tới 2 năm.

Trong bối cảnh Bắc Ninh tiếp tục mở rộng không gian phát triển gắn với Cảng hàng không quốc tế Gia Bình và hệ thống logistics, chuyển đổi số được kỳ vọng không chỉ giúp hộ kinh doanh đáp ứng yêu cầu quản lý, kê khai mà còn trở thành công cụ nâng cao năng lực quản trị, mở rộng thị trường và tăng hiệu quả kinh doanh.

Chuyển đổi số phải tạo ra phương thức kinh doanh mới

Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương đánh giá cao sự chủ động của UBND tỉnh Bắc Ninh trong triển khai chương trình. Bắc Ninh là một trong năm địa phương đầu tiên được Bộ lựa chọn thí điểm hỗ trợ chuyển đổi số cho cửa hàng, hộ kinh doanh bán buôn, bán lẻ.

Theo Thứ trưởng, chương trình là bước đi cụ thể nhằm đưa chuyển đổi số vào thực chất, gắn với hoạt động sản xuất, kinh doanh và đời sống của người dân.“Chuyển đổi số không phải là ứng dụng một vài phần mềm đơn lẻ, cũng không chỉ là số hóa những công việc đã làm từ trước đến nay. Chuyển đổi số phải trở thành phương thức phát triển mới, tạo ra những mô hình sản xuất, kinh doanh mới, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh”, Thứ trưởng nhấn mạnh.

Đảng, Nhà nước xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những đột phá quan trọng hàng đầu, Nghị quyết số 68 cũng khẳng định kinh tế tư nhân là một trong những động lực quan trọng của nền kinh tế, Bộ Khoa học và Công nghệ xác định hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi số là giải pháp đưa các chủ trương lớn đến gần hơn với khu vực kinh tế cơ sở.

Thứ trưởng cho rằng nhiều hộ kinh doanh truyền thống đang gặp khó khăn khi tiếp cận phương thức kinh doanh mới. Trong khi đó, những hộ chủ động ứng dụng công nghệ, quảng bá sản phẩm trên TikTok, Facebook, tham gia thương mại điện tử và sử dụng thanh toán số đã có thêm cơ hội mở rộng thị trường.“Nếu hộ kinh doanh không chủ động thay đổi phương thức, thay đổi mô hình thì sẽ rất khó cạnh tranh trong bối cảnh hiện nay”, Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương nói.

Theo Thứ trưởng, chương trình được triển khai theo tinh thần Nhà nước kiến tạo, doanh nghiệp đồng hành, người dân và hộ kinh doanh là trung tâm thụ hưởng. Các công cụ như phần mềm quản lý bán hàng, hóa đơn điện tử, thanh toán số và thương mại điện tử phải giúp hộ kinh doanh tiết kiệm thời gian, chi phí, nâng cao hiệu quả quản trị, thay vì chỉ dừng ở việc cung cấp thêm một phần mềm.

Đánh giá Bắc Ninh có vị trí quan trọng trong vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ và là trung tâm công nghiệp, công nghệ cao, Thứ trưởng cho rằng địa phương cần trở thành một trong những nơi đi đầu về ứng dụng công nghệ số trong sản xuất, kinh doanh.

Để chương trình đạt hiệu quả, Thứ trưởng đề nghị tập trung vào ba yêu cầu. Trước hết, giải pháp phải thực chất, đơn giản và phù hợp với quy mô, năng lực của từng hộ. Không nên đưa ra công nghệ quá phức tạp ngay từ đầu mà cần ưu tiên những nhu cầu thiết yếu như quản lý bán hàng, quản lý kho và thanh toán không dùng tiền mặt. Đây là những nội dung dễ triển khai và có thể nhanh chóng mang lại hiệu quả.

Thứ hai, quá trình thực hiện phải bảo đảm rõ người, rõ việc, rõ tiến độ, rõ trách nhiệm và rõ kết quả. Thứ trưởng đồng tình với việc đặt mục tiêu cụ thể về số hộ được hỗ trợ, đồng thời lưu ý chỉ tiêu cần đủ tham vọng để tạo động lực thực hiện. “Đã đặt mục tiêu thì phải là mục tiêu để chúng ta cố gắng, phấn đấu, không nên lựa chọn một mục tiêu quá an toàn”, Thứ trưởng nói.

Thứ ba, cùng với đưa hoạt động kinh doanh lên môi trường số, phải đặc biệt chú trọng an ninh mạng và an toàn dữ liệu. Đây là yêu cầu xuyên suốt, đòi hỏi sự phối hợp giữa doanh nghiệp công nghệ, các sở, ngành và chính quyền địa phương.​

Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương khẳng định Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ phối hợp, đồng hành với Bắc Ninh và các doanh nghiệp trong quá trình triển khai. Bộ cũng đề nghị doanh nghiệp nghiên cứu kéo dài thời gian miễn phí hoặc hỗ trợ sử dụng trong giai đoạn đầu để hộ kinh doanh có thời gian làm quen, nhận thấy hiệu quả và duy trì sử dụng.

Đặc biệt, chuyển đổi số cho hộ kinh doanh không thể chỉ dựa vào Bộ Khoa học và Công nghệ hay doanh nghiệp công nghệ mà cần sự vào cuộc đồng bộ của địa phương, các sở, ngành và nhất là chính quyền cấp xã.“Doanh nghiệp đi tới từng hộ gia đình là rất quan trọng, nhưng nếu có cán bộ xã, có tổ công nghệ số cộng đồng cùng đi thì người dân sẽ tin tưởng hơn và việc triển khai thuận lợi hơn”, Thứ trưởng nhấn mạnh.

Thứ trưởng đề nghị UBND tỉnh Bắc Ninh chỉ đạo các sở, ngành và chính quyền cấp xã bố trí cán bộ phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ, doanh nghiệp công nghệ số trong quá trình thực hiện.

Sau hội nghị, tỉnh sẽ ban hành văn bản chỉ đạo, giao nhiệm vụ, chỉ tiêu cụ thể và kiểm đếm kết quả theo tuần, theo tháng. Kết quả thí điểm tại Bắc Ninh sẽ là cơ sở để Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Công Thương đánh giá, hoàn thiện mô hình và xem xét nhân rộng.

Với cách tiếp cận từ chính sách đến công cụ, từ đào tạo đến “cầm tay chỉ việc”, chương trình được kỳ vọng giúp chuyển đổi số thực sự đi vào khu vực kinh tế hộ. Khi dữ liệu trở thành công cụ giúp người kinh doanh quản trị doanh thu, hàng hóa, chi phí và mở rộng thị trường, chuyển đổi số sẽ không còn là yêu cầu phải thực hiện mà trở thành phương thức để kinh doanh hiệu quả và nâng cao sức cạnh tranh.