Bộ chuẩn trẻ mầm non có gây "bệnh thành tích"?

Lâu nay nhiều trường mầm non vẫn có những tiêu chuẩn cụ thể đối với giáo dục trẻ ở từng giai đoạn khác nhau, nên khi Bộ GD&ĐT ban hành Bộ chuẩn mầm non 5 tuổi, việc thực hiện các tiêu chí này không có khó khăn gì. Tuy nhiên, nhiều ý kiến từ phụ huynh và các trường mầm non cho rằng Bộ GD&ĐT dùng chuẩn này để theo dõi và điều chỉnh sự chăm sóc với trẻ sẽ rất tốt nhưng làm mục tiêu thì dễ trở thành “bệnh thành tích”!

Hôm nay (11/8), Bộ GD&ĐT sẽ họp để ban hành thông tư hướng dẫn thực hiện bộ chuẩn trẻ mầm non 5 tuổi. Bộ chuẩn trẻ mầm non 5 tuổi được Bộ GD&ĐT ban hành hôm 23/7, bắt đầu có hiệu lực từ 6/9 tới. Theo đó, Bộ chuẩn này gồm 4 lĩnh vực (phát triển là thể chất, tình cảm xã hội, ngôn ngữ và giao tiếp, nhận thức và sẵn sàng với việc học), 28 chuẩn, 120 chỉ số.

Bộ chuẩn không dùng để gắn mắc

Bộ GD&ĐT khẳng định, Bộ chuẩn được xây dựng không phải để gắn mác cho mỗi trẻ, mà chỉ phục vụ cho việc phổ cập giáo dục trẻ 5 tuổi, nâng cao chất lượng giáo dục hơn thôi.

 

So với dự thảo về Bộ chuẩn được Bộ đưa ra từ đầu năm 2009, Bộ chuẩn chính thức đã giảm thiểu đi một chuẩn và 9 chỉ số đánh giá. Theo đó, về thể chất, trẻ 5 tuổi có thể nhảy xuống từ độ cao 40 cm và tiếp đất an toàn, chạy 18m với thời gian nhiều nhất 5 giây... Về phát triển tình cảm và quan hệ xã hội, trẻ phải nói được họ tên, địa chỉ nhà hoặc số điện thoại, tên bố mẹ; có thói quen chào hỏi, xưng hô lễ phép với người lớn, cảm ơn, xin lỗi...

Về phát triển ngôn ngữ và giao tiếp, ngoài việc phát âm rõ ràng, không nói tục chửi bậy, trẻ phải tự viết được đúng tên mình, nhận dạng được 29 chữ cái tiếng Việt...Về phát triển nhận thức và sẵn sàng với việc học, bé có thể dự đoán một số hiện tượng tự nhiên đơn giản (mưa, nắng, gió...) sắp xảy ra, chỉ ra được khối cầu, khối vuông, khối chữ nhật và khối trụ theo yêu cầu.

Một số chỉ số đã được sửa đổi cho phù hợp hơn, ví dụ như thay vì trẻ phải "chạy 18 m với thời gian nhiều nhất 5 giây" và "Trèo lên và xuống được ít nhất 5 bậc thang luân phiên từng chân", thì Bộ chuẩn quy định các em có thể "chạy 18m trong khoảng thời gian 5-7 giây" và "Trèo lên, xuống thang ở độ cao 1,5 m so với mặt đất".

Bộ chuẩn cũng được bổ sung thêm một số chỉ số mới không có trong dự thảo như trẻ 5 tuổi phải biết hút thuốc lá là có hại và không lại gần người đang hút thuốc, hay tham gia hoạt động học tập liên tục và không có biểu hiện mệt mỏi trong khoảng 30 phút.

Bộ chuẩn này được coi là căn cứ để xây dựng chương trình, tài liệu tuyên truyền, hướng dẫn các bậc cha mẹ và cộng đồng trong việc chăm sóc, giáo dục trẻ, đồng thời nâng cao chất lượng chăm sóc, giáo dục, chuẩn bị tâm thế cho trẻ 5 tuổi vào lớp 1.

“Chuẩn” vẫn chưa phù hợp thực tế

Bà Phan Thị Lan Anh, Phó vụ trưởng Giáo dục mầm non, Bộ GD&ĐT, lý giải, Bộ chuẩn ra đời được sử dụng để giúp giáo viên có thể quan sát, đánh giá đúng từng trẻ, từ đó điều chỉnh kịp thời những hoạt động phù hợp, giúp các bé đều phát triển tốt.

Lý giải của Vụ Giáo dục mầm non, những chỉ số trong Bộ chuẩn đều dựa trên cơ sở khoa học, phù hợp với tâm lý, lứa tuổi để giúp trẻ phát triển toàn diện cả thể chất và tinh thần, chuẩn bị tâm thế tự tin khi vào lớp một. Bộ chuẩn không chỉ phục vụ cho các giáo viên và nhà trường mà còn là tài liệu hướng dẫn cha mẹ có cách chăm sóc, giáo dục trẻ hợp lý.

Tuy nhiên, trong Bộ chuẩn có quy định trẻ phải bật xa tối thiểu 50 cm, chạy 18m với thời gian nhiều nhất 5-7 giây... là chưa thực tế. Theo nghiên cứu, ở bậc mầm non, các cháu chỉ chạy 10 - 15m là phù hợp. Nếu quy định cứng nhắc như trên chắc chắn là quá sức của trẻ.

Còn một thực tế khác, tìm được số trường mầm non có sân bãi rộng đáp ứng tiêu chí này quả là khó. Vậy những trường mầm non không có sân chơi thì lầy đâu ra chỗ cho các cháu tập chạy và cũng không thể thường xuyên dắt các cháu ra công viên hoặc vườn hoa để tập chạy.

Vấn đề sân chơi trong trường mầm non ngay cả ở thành phố lớn như Hà Nội và TP.HCM cũng vẫn còn thiếu chứ chưa nói đến các tỉnh vùng sâu xa, vùng khó khăn. Ví dụ như Hà Nội, phường nào cũng có trường mầm non nhưng cơ sở vật chất không đáp ứng được nhu cầu, trong khi đó các quận nội thành không còn quỹ đất để xây trường, khu vực ngoại thành có đến hơn 1.000 phòng học tạm. Với một tỉnh miền núi như Lào Cai, toàn tỉnh có tới 83,2% các phòng học mầm non là phòng học tạm, hơn 90% trường mầm non thiếu thiết bị đồ dùng dạy học, đồ chơi theo yêu cầu chương trình giáo dục mầm non mới. Còn Đắk Lắc thì số phòng học kiên cố chỉ chiếm hơn 20% và vẫn còn tới 300 buôn dân tộc thiểu số chưa có lớp mầm non….

Vậy vấn đề đặt ra là cơ sở vật chất và thiết bị dạy học thiếu thì giáo viên có thể áp dụng Bộ chuẩn này được không? Câu hỏi này vẫn chờ đợi câu trả lời từ thực tế triển khai Bộ chuẩn.

“Chuẩn” có gây bệnh thành tích?

Ngay sau khi dự thảo được đưa ra, có rất nhiều ý kiến trái chiều của các bậc phụ huynh cũng như các chuyên gia giáo dục về những nội dung trong đó. Không ít người lo ngại các chỉ số, nhất là về thể chất, là quá sức đối với trẻ.

Theo bà Nguyễn Thị Minh Hải, Hiệu trưởng Trường mầm non tư thục Minh Hải (Hà Nội), trước hết phải xem xét yếu tố nào cần thiết và áp dụng nhuần nhuyễn, không nên áp đặt cứng nhắc. Chẳng hạn, trong giờ học, không nên yêu cầu quá khắt khe về việc cắt đủ bao nhiêu đường cong, đường thẳng vì như thế sẽ khiến trẻ căng thẳng. Chúng ta nên hướng đến việc động viên trẻ để các em hứng khởi trong giờ học.

Và theo nhiều giáo viên mầm non, khi bộ chuẩn dành cho trẻ 5 tuổi được áp dụng vào các trường mầm non như tiêu chí đánh giá sự phát triển của bé vậy nếu hiểu sai sẽ làm nặng bệnh thành tích. Nếu Bộ GD&ĐT dựa trên những chỉ số này làm tiêu chí đánh giá chất lượng giáo viên cũng như nhà trường, e sẽ làm nảy sinh căn bệnh thành tích vốn đang là vấn đề nhức nhối hiện nay.

Còn nếu lấy chuẩn này để đánh giá đồng bộ chất lượng trường thì rõ ràng học sinh nông thôn sẽ thiệt thòi hơn các em thành thị bởi phân hoá giàu nghèo, điều kiện cơ sở vật chất trường lớp.