Bịt 'kẽ hở' để ngăn mạo danh thông tin cá nhân thành lập doanh nghiệp

Tiềm ẩn nhiều rủi ro

Tại cuộc họp báo thường kỳ quý III/2026 của Bộ Tài chính diễn ra vào tháng 10 vừa qua, bà Trịnh Thị Hương, Phó Cục trưởng Cục Phát triển DN và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính) cho hay, trong quá trình ngành Thuế triển khai Chiến dịch “Làm sạch mã thuế số” đã tiếp nhận thông tin về khoảng 4.000 trường hợp người dân phản ánh bị sử dụng trái phép thông tin cá nhân để đăng ký thành lập DN. Các trường hợp đang được phối hợp rà soát, xác minh với cơ quan đăng ký KD tại địa phương và cơ quan chức năng. Theo đại diện Bộ Tài chính, sau khi có kết quả xác minh, cơ quan có thẩm quyền mới thực hiện các bước xử lý, trong đó có thể thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký DN theo quy định.

Dưới góc độ pháp lý, việc công dân bị giả mạo TTCN để thành lập DN hoặc hộ kinh doanh (HKD) không chỉ xâm phạm quyền riêng tư mà còn có thể gây ra những hệ lụy về tài chính, trách nhiệm pháp lý và uy tín cá nhân.

Theo Luật sư Trần Đình Khiêm, Công ty Luật TNHH TGS (Đoàn Luật sư TP Hà Nội), về trách nhiệm pháp lý, người bị giả mạo có thể bị ghi nhận trên hồ sơ đăng ký KD với tư cách chủ DN, người đại diện theo pháp luật hoặc chủ HKD. Khi DN phát sinh vi phạm như trốn thuế, sử dụng hóa đơn bất hợp pháp hoặc lừa đảo chiếm đoạt tài sản, họ có thể bị cơ quan chức năng yêu cầu giải trình, xác minh. Về rủi ro tài chính, người bị giả mạo có thể mất nhiều thời gian, công sức để làm rõ các khoản thuế, khoản nợ hoặc giao dịch phát sinh từ DN. Về căn cứ pháp lý, hành vi sử dụng trái phép TTCN cần được xem xét theo Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15. Trường hợp có hành vi làm giả hoặc sử dụng tài liệu giả của cơ quan, tổ chức, có thể xem xét Điều 341 Bộ luật Hình sự năm 2015, đã được sửa đổi, bổ sung, nếu đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm.

Luật sư Trần Đình Khiêm cho rằng, có ba nhóm nguyên nhân chính khiến TTCN, giấy tờ tùy thân của người dân dễ bị đánh cắp và lợi dụng để thực hiện hành vi gian lận trong đăng ký DN. Thứ nhất, ý thức bảo mật TTCN của một bộ phận người dân còn hạn chế. Trong quá trình giao dịch, vay vốn, xin việc, mua bán hàng hóa hoặc sử dụng các dịch vụ trực tuyến, người dân có thể cung cấp bản chụp căn cước công dân, số điện thoại, chữ ký và các thông tin định danh mà chưa xác minh đầy đủ mục đích sử dụng cũng như độ tin cậy của bên tiếp nhận.

Thứ hai, việc kiểm tra, xác thực danh tính và ý chí thực sự của người được ghi nhận là chủ DN hoặc người đại diện theo pháp luật có thể còn những điểm chưa chặt chẽ trong thực tiễn. Đặc biệt, khi hồ sơ được nộp trực tuyến, nếu thông tin hoặc tài liệu điện tử bị làm giả, giả mạo chữ ký hay sử dụng trái phép thì việc phát hiện không phải lúc nào cũng dễ dàng. Thứ ba, việc phát hiện và xử lý hành vi vi phạm đôi khi chưa theo kịp tốc độ phát tán, khai thác DL cá nhân. Người bị mạo danh thường chỉ phát hiện khi nhận được thông báo về nghĩa vụ thuế, khoản nợ hoặc thông tin về DN mà mình không hề thành lập.

Triển khai đồng bộ các giải pháp

Để ngăn chặn hiệu quả tình trạng giả mạo TTCN trong đăng ký DN, theo Luật sư Trần Đình Khiêm, các cơ quan quản lý nhà nước cần triển khai đồng bộ giải pháp công nghệ, hoàn thiện quy trình kiểm soát hồ sơ và tăng cường hậu kiểm.

Việc đầu tiên là tăng cường xác thực danh tính điện tử và kết nối, đối chiếu DL giữa các cơ quan nhà nước. Cần khai thác hiệu quả các cơ sở DL có liên quan để đối chiếu thông tin định danh của cá nhân trong hồ sơ đăng ký DN, kịp thời phát hiện DL không thống nhất hoặc giấy tờ có dấu hiệu bị làm giả. Tiếp theo, cần xây dựng cơ chế xác nhận chủ động đối với người được ghi tên trong hồ sơ. Khi có hồ sơ đăng ký thành lập DN hoặc thay đổi người đại diện theo pháp luật, cơ quan có thẩm quyền có thể gửi thông báo đến kênh liên hệ đã được xác thực của cá nhân để họ kiểm tra và phản hồi khi phát hiện thông tin không đúng. Cơ chế cảnh báo này cần được thiết kế phù hợp với quy định pháp luật.

Cùng với đó, cần ứng dụng công nghệ để phát hiện dấu hiệu bất thường: Hệ thống đăng ký DN cần có khả năng cảnh báo các trường hợp có dấu hiệu rủi ro, chẳng hạn một cá nhân xuất hiện trong nhiều hồ sơ bất thường, thông tin liên hệ trùng lặp đáng ngờ hoặc có nhiều lần thay đổi nội dung đăng ký trong thời gian ngắn. Mặt khác, cần tăng cường hậu kiểm và phối hợp liên ngành: Cơ quan đăng ký KD cần phối hợp hiệu quả với cơ quan công an, cơ quan thuế và các đơn vị liên quan để xác minh, xử lý kịp thời khi có phản ánh về việc bị mạo danh. Đặc biệt, cần có đầu mối tiếp nhận rõ ràng, quy trình chuyển thông tin và thời hạn phản hồi cụ thể, giúp người bị mạo danh không phải tự mình đi lại, giải trình nhiều lần giữa các cơ quan.

Một việc không thể thiếu đó là nâng cao trách nhiệm bảo vệ DL cá nhân. Cùng với việc ứng dụng công nghệ, cần kiểm soát chặt chẽ quyền truy cập, việc khai thác và chia sẻ DL định danh; có cơ chế phát hiện, xử lý việc truy cập hoặc sử dụng DL trái phép. Việc kết nối, chia sẻ DL phải đi đôi với bảo đảm an toàn thông tin và tuân thủ pháp luật về bảo vệ DL cá nhân.