Bình xét hộ nghèo cần dân chủ, công khai, đúng tiêu chí (kỳ cuối)

Nhiều “rào cản”

Với chủ trương lớn bảo đảm an sinh xã hội, hiện  người nghèo không chỉ được hưởng duy nhất quyền lợi về cấp thẻ bảo hiểm y tế, khám chữa bệnh miễn phí, mà còn được hưởng các chính sách hỗ trợ cải thiện nhà ở, vay vốn ưu đãi phát triển sản xuất, vay vốn chi dùng cho học tập đối với sinh viên, hỗ trợ giá điện…Do đó, bình xét hộ nghèo, hộ cận nghèo sao cho bảo đảm công bằng, đúng đối tượng là điều rất quan trọng. Tuy nhiên, trên thực tế, công tác bình xét gặp nhiều vướng mắc, trở ngại từ nhiều phía, cả trong cơ chế chính sách lẫn cách thực hiện.

Theo quy định, quy trình bình xét hộ nghèo qua nhiều khâu, khá chặt chẽ, trong đó có việc tổ chức họp dân. Song, có hai luồng ý kiến về quy trình bình xét hộ nghèo. Người dân cho rằng, nhất thiết phải được dự họp bình xét, nhưng một số trưởng thôn lại có  ý kiến  khi thôn tổ chức họp, mời người dân tham gia, nhưng nhiều người không đến dự. Bà Nguyễn Thị Kiên, trưởng thôn Bách Phương 2, xã An Thắng (An Lão) cho rằng, khi thôn họp bình xét hộ nghèo, nếu người dân được tham gia thì công việc bình xét mới dân chủ, cán bộ quân dân chính của thôn cùng người dân công khai lựa chọn. Việc bình xét phải kỹ càng, không nên làm ào ào cho xong. Năm 2009, sau khi bình xét, thôn Bách Phương 2 có 15 hộ nghèo, giảm 4 hộ so với năm 2008. Nhưng việc tổ chức cuộc họp có đầy đủ các hộ có tên trong danh sách bình xét là rất khó. Với những thôn có số hộ và số hộ nghèo ít, việc bình xét có thể được làm đúng quy trình hơn. Còn những thôn nhiều hộ, đông dân, việc tổ chức được số hộ tham gia bình xét đủ 50% theo quy định sẽ rất, gần như không thực hiện được.

Ông Bùi Công Đài, bí thư chi bộ thôn Bách Phương 2 cho rằng, cái khó trong việc bình xét là ranh giới giữa hộ nghèo và hộ cận nghèo rất mong manh, khó có thể  đong đếm, muốn công bằng phải so “bó đũa chọn cột cờ”, đôi khi khó tránh khỏi những thắc mắc. Thêm nữa, có hộ nghèo nay kinh tế khá hơn nhưng cũng không muốn "thoát nghèo"để tiếp tục được hưởng chế độ ưu đãi của Nhà nước.

Trong quá trình bình xét hộ nghèo hằng năm, vai trò của cán bộ thôn  rất quan trọng, từ việc điều tra, tổ chức, chủ trì cuộc họp bình xét...Ông Bùi Văn Lạc, Trưởng phòng Lao động-Thương binh và Xã hội huyện An Lão cho rằng, trách nhiệm của trưởng thôn là rất lớn, nhưng chế độ phụ cấp lại quá ít, trách nhiệm chưa gắn với quyền lợi dễ dẫn đến việc trưởng thôn không chú tâm với công việc, để xảy ra sai sót hoặc cả nể, nâng đỡ người thân, họ hàng.

Một khó khăn nữa trong bình xét hộ nghèo là vướng phải rào cản “tỷ lệ hộ nghèo”. Hằng năm, các địa phương đều bình xét lại hộ nghèo để xem xét những hộ đã “thoát nghèo”, những hộ nghèo mới, nhưng “tinh thần chỉ đạo chung” là số hộ nghèo năm sau phải giảm hơn năm trước. Nên để bảo đảm tỷ lệ hộ nghèo chung có những hộ thực sự nghèo vẫn buộc phải “thoát nghèo”. Trong khi đó những địa phương đời sống kinh tế người dân khá hơn nhưng tỷ lệ hộ nghèo chưa đạt mức chung của huyện nên chuẩn hộ nghèo “xông xênh” hơn. Cũng vì bị khống chế bởi tỷ lệ hộ nghèo nhất định, rất khó cho địa phương khi bình xét. Đơn cử,  Dũng Tiến là xã đông dân nhất của huyện Vĩnh Bảo, năm 2007 tỷ lệ hộ nghèo là 18% , đến năm 2008 giảm còn hơn 9,1%, tốc độ giảm nhanh đến khó tin và theo lời của cán bộ lãnh đạo xã con số nghèo thực chất cao hơn nhiều.

Bên cạnh đó, theo ý kiến nhiều người dân và cán bộ  các xã, sau khi Nghị định 67 của Chính phủ quy định về chính sách hỗ trợ người tàn tật kèm theo điều kiện "hộ nghèo" tạo rất nhiều áp lực, khó khăn cho địa phương. Bởi để người tàn tật tiếp tục được hưởng chế độ đã chiếm một tỷ lệ không nhỏ trong tổng số hộ nghèo của địa phương.

Tăng cường tuyên truyền pháp luật, giám sát thực hiện

Qua thực tế bình xét hộ nghèo tại một số địa phương thời gian qua trên địa bàn thành phố cho thấy công tác tuyên truyền chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước đến người dân chưa bài bản, kỹ càng, sâu rộng. Nhiều người dân chỉ biết đến một số chính sách lớn của Đảng, liên quan thiết thực đến đời sống của họ theo kiểu “nghe nói” mà chưa thực sự được phổ biến cặn kẽ. Thế mới có chuyện, đợt Tết vừa qua, có hộ được nhận tiền hỗ trợ của Chính phủ, của thành phố mà không biết tiền gì, vì sao mình được hưởng? Chính vì người dân chưa hiểu hết các chính sách, quy trình, thủ tục liên quan đến việc bình xét hộ nghèo nên chưa mặn mà tham gia, hiểu sai ý nghĩa nhân văn sâu sắc của chính sách. Để việc bình xét hộ nghèo được chính xác rất cần sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của cấp ủy Đảng, chính quyền các cấp, kịp thời tuyên truyền rộng rãi đến mọi người dân. Hơn lúc nào hết, quy chế dân chủ ở địa phương phải được làm tốt để người dân thực sự biết, bàn và kiểm tra giám sát việc thực hiện  mới hạn chế được những sai sót.

Công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện chế độ chính sách tại nhiều địa phương phải được siết chặt, nâng cao trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu địa phương.

Đến lúc cần “xốc lại” việc bình xét đúng tiêu chí hộ nghèo, có thể xoá bỏ rào cản về tỷ lệ, để những hộ thực sự nghèo có cơ hội cải thiện cuộc sống. Công việc này đòi hỏi sự công tâm, trách nhiệm cao của đội ngũ cán bộ cơ sở.

Phương Nam-Đỗ Oanh