Bình xét hộ nghèo cần công khai, dân chủ, đúng tiêu chí (kỳ 1)

Nhiều sai sót

Sai sót phổ biến nhất là việc bình xét hộ nghèo chưa thật sự chính xác, một số trường hợp không đúng tiêu chí hộ nghèo. Một cán bộ xã ở huyện An Lão cho rằng việc bình xét hộ nghèo thường có tỷ lệ sai, khó tránh khỏi việc "nâng đỡ", cả nể. Có hộ không thực sự nghèo lại đưa vào diện nghèo, vì có “dây mơ rễ má” với cán bộ thôn, xã, gây dư luận không hay trong nhân dân.

Tại xã Đại Thắng (Tiên Lãng), người dân thắc mắc về việc một số hộ điều kiện kinh tế thuộc diện "khá", có hộ xây nhà 2 tầng, hộ đang làm kinh tế trang trại, vay ngân hàng hàng trăm triệu đồng vẫn được xếp vào hộ nghèo. Chính quyền địa phương giải thích, biện bạch Nhà nước có chính sách hỗ trợ cho học sinh, sinh viên vay vốn nhưng kèm theo điều kiện “thuộc diện hộ nghèo”. Thực hiện chính sách khuyến học, khuyến tài, tạo điều kiện cho các cháu được vay vốn tín dụng, được ưu tiên trong việc sắp xếp chỗ ở tại ký túc xá nên  xã ưu tiên những gia đình đang có con học đại học. Song, nếu xét đúng tiêu chí, những hộ đó không thể xếp vào diện nghèo.

Một sai phạm nữa là một số địa phương “lách luật” bằng cách “gửi khẩu” vào hộ nghèo với mục đích được thẻ bảo hiểm y tế. Tại xã Thái Sơn (An Lão), kiểm tra sơ bộ phát hiện khá nhiều trường hợp người nhà cán bộ, đảng viên gửi khẩu vào hộ nghèo. Xã Dũng Tiến (Vĩnh Bảo) có tới 96 khẩu được “gửi” vào các hộ nghèo. Chủ tịch UBND xã Phạm Trung Phẫu giải thích việc đó chỉ với mục đích giúp người dân có được thẻ bảo hiểm y tế. Dịp Tết Nguyên đán vừa qua, khi xã phát tiền hỗ trợ hộ nghèo ăn Tết mới lòi ra các "khẩu gửi", phải thu hồi 16 triệu đồng nộp trả về Phòng LĐ-TB-XH huyện.

Thiếu công khai, dân chủ

Theo hướng dẫn của Bộ Lao động-Thương binh- Xã hội, quy trình bình xét hộ nghèo khá chặt chẽ, từ điều tra thu nhập đến trình tự tổ chức họp dân để bình xét và thẩm quyền, trách nhiệm của UBND cấp xã... Trong đó, tham gia bình xét hộ nghèo mới, hộ thoát nghèo phải có đại diện của Đảng uỷ, UBND xã, cán bộ theo dõi giảm nghèo xã, trưởng thôn, bí thư chi bộ, chi hội trưởng các chi hội đoàn thể, các hộ có tên trong danh sách đưa ra bình xét, trên 50% đại diện số hộ trong thôn. Việc bình xét theo nguyên tắc công khai, dân chủ, kết quả phải có trên 50% số người dự họp đồng ý mới được đưa vào danh sách hộ nghèo, hộ thoát nghèo. Theo ông Bùi Văn Lạc, Trưởng phòng Lao động-Thương binh -Xã hội huyện An Lão, quy trình bình xét hộ nghèo là rất chặt chẽ, bảo đảm công bằng, dân chủ, nhưng thực tế một số địa phương khi bình xét không tổ chức đầy đủ các bước, bỏ qua nhiều trình tự bắt buộc, không chú trọng nguyên tắc công khai, dân chủ. Đây là nguyên nhân chính dẫn tới các sai sót trong việc bình xét hộ nghèo. Bà Hoàng Thị Luấn, thôn Giang Khẩu, xã Đại Thắng (Tiên Lãng) khẳng định bà không biết thôn họp bình xét hộ nghèo khi nào, hộ nhà bà đưa ra khỏi diện nghèo mà bà không được dự họp. Việc bình xét hộ nghèo có lập danh sách, có biên bản gửi lên cấp xã, nhưng hầu như các thôn, xã “quên” thông báo công khai qua hệ thống truyền thanh cơ sở, hoặc niêm yết danh sách tại những nơi sinh hoạt cộng đồng như nhà văn hoá thôn, trụ sở UBND xã, nên người dân không biết những ai thuộc diện hộ nghèo, hộ cận nghèo hay hộ thoát nghèo để có sự so sánh, giám sát. Thiếu công khai, dân chủ, thiếu sự giám sát của người dân nên dẫn tới việc cả nể, nâng đỡ, bình xét thiếu chuẩn xác.

Bên cạnh đó còn là trách nhiệm của chính quyền địa phương, của Ban chỉ đạo xoá đói, giảm nghèo cấp xã chưa đi sâu đi sát kiểm tra, giám sát thực hiện. Bởi thôn bình xét, lập danh sách nhưng Ban chỉ đạo và Chủ tịch UBND xã quyết định và chốt danh sách cuối cùng, người dân không được giám sát những hoạt động này.

Phương Nam-Đỗ Oanh