Bí mật nhà thờ đá gần 130 tuổi 'độc' nhất Việt Nam

(PLVN) - Trải qua bao thăng trầm, sau gần 130 năm tồn tại, Nhà thờ Lớn Phát Diệm (tỉnh Ninh Bình) vẫn đứng đó sừng sững, uy nghi. Ít người biết được rằng, có những bí mật được “cất giữ” hàng trăm năm nay về quá trình xây dựng và phục dựng Nhà thờ đá “độc” nhất Việt Nam này...
Kiệt tác Phương Đình trong quần thể kiến trúc nhà thờ đá Phát Diệm Kiệt tác Phương Đình trong quần thể kiến trúc nhà thờ đá Phát Diệm

Kiệt tác…

Theo quốc lộ 1A từ Thanh Hóa ra (60km) hay từ Hà Nội vào (95km), đến TP Ninh Bình, rẽ phía Đông Nam đi theo đường số 10 được 28 km là du khách tới thị trấn Phát Diệm. Nhà thờ Phát Diệm tọa lạc trên vùng đất huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình, là một công trình kiến trúc nghệ thuật kiểu phương Đông nổi tiếng không những trong nước mà cả nước ngoài. Công trình làm hoàn toàn bằng đá và gỗ lim này được mệnh danh là "kinh đô Công giáo Việt Nam".

Bí mật nhà thờ đá gần 130 tuổi 'độc' nhất Việt Nam ảnh 1
 Một lối vào chính tòa nhà thờ Phát Diệm 

Ngôi thánh đường cổ kính gần 130 năm tuổi này được chủ trì xây dựng bởi linh mục Phêrô Trần Lục, còn gọi là cụ Sáu (1825-1899), vị linh mục chính xứ Phát Diệm từ năm 1965. Công trình được xây dựng trong khoảng 30 năm này độc đáo ở chỗ mặc dù là công trình Công giáo nhưng được mô phỏng theo những nét kiến trúc đình chùa truyền thống của Việt Nam với vô số mái cong hình mũi thuyền.

Bí mật nhà thờ đá gần 130 tuổi 'độc' nhất Việt Nam ảnh 2
 

Quần thể nhà thờ Phát Diệm gồm Nhà thờ Lớn và 5 nhà thờ nhỏ, Phương Đình, ao hồ và 3 hang đá nhân tạo. Trong quần thể nhà thờ, Phương Đình được coi là kiệt tác. Đứng ở sân rộng phía Nam mà ngắm, ta có cảm tưởng đang đứng trước một cái gì đó rất đồ sộ vững chắc đồng thời hoàn hảo về mặt kiến trúc. Phương Đình có nghĩa là nhà vuông, hình dáng như cái đình làng rộng lớn mà trống trải, chiều ngang 21 m, cao 25 m, gồm 3 tầng. 

Bí mật nhà thờ đá gần 130 tuổi 'độc' nhất Việt Nam ảnh 3
 Lăng mộ cụ Sáu - người xây dựng nên nhà thờ Phát Diệm

Tầng dưới lớn nhất, xây hoàn toàn bằng đá xanh vuông vắn, chia thành ba lòng, trong mỗi lòng có một sập đá. Tầng trên cùng của Phương Đình có quả chuông Nam cao 1,9m, nặng gần 2 tấn. Chuông có 4 núm: Xuân, Hạ, Thu, Đông. Hơn 100 năm nay, sáng chiều tiếng chuông vẫn ngân vang, âm thanh vọng đi xa, có khi đến 10km. Từ tầng cao nhất này, khách có thể nhìn thấy bao quát chung quanh, xa hơn có thể đếm được 20 nóc nhà vùng Kim Sơn, xa hơn nữa vào những ngày đẹp trời có thể thấy biển ở phía Nam và núi ở phía Tây. 

Bí mật nhà thờ đá gần 130 tuổi 'độc' nhất Việt Nam ảnh 4
 Quần thể nhà thờ chính tòa Phát Diệm đã 130 năm tuổi

Tiếp đến, Nhà thờ Lớn được cất lên năm 1891 chỉ trong vòng 3 tháng nhưng công việc chuẩn bị là sắm sửa vật liệu và trị chân móng đã kéo dài cả 10 năm trước đó. Đây là điều không phải ai cũng biết. Về vật liệu, gỗ thì được lấy từ Nghệ An, Thanh Hóa và Sơn Tây. Đá được lấy từ núi Thiện Dưỡng cách Phát Diệm 30km, đá quý hơn lấy ở núi Nhồi gần tỉnh lỵ Thanh Hóa, cách 60km.

Có những cây gỗ nặng 7 tấn, những phiến đá nặng những 20 tấn đã được vận chuyển bằng những phương tiện thô sơ từ hồi cuối thế kỷ XIX. Gỗ đá ấy cứ chất lên bè mảng chở về, tới nơi chờ nước thủy triều lên, thì kéo lên bến, từng trăm bè nối đuôi nhau mà vào. Để tính độ lún của đất, cụ Sáu đã xây hang Belem trước rồi mới trị chân móng Nhà thờ. 

Bí mật nhà thờ đá gần 130 tuổi 'độc' nhất Việt Nam ảnh 5
Toàn bộ phần mộc, nội thất nhà thờ và các bức vách hai bên được làm bằng gỗ lim thân lớn 

Phát Diệm xưa vốn là vùng biển được phù sa bồi đắp, nền đất yếu khiến cụ Sáu đã phải cho nhân công đóng xuống hàng triệu cọc tre và hàng nghìn khối đất đá mới đặt được nền móng vững chắc cho công trình tầm cỡ này. Ở hai bên Nhà thờ Lớn, Cụ Sáu đã xây bốn nhà thờ cạnh, mỗi bên hai nhà thờ. Do đó, Nhà thờ Lớn được ví như một “bà chúa ngự giữa các cung phi mỹ lệ”. 

Bí mật nhà thờ đá gần 130 tuổi 'độc' nhất Việt Nam ảnh 6
Nhiều họa tiết quen thuộc trong kiến trúc đình chùa Việt Nam được hiện diện trong quần thể 

Trong hệ thống 5 nhà thờ nhỏ ở Phát Diệm, một nhà thờ độc đáo nhất, được làm hoàn toàn bằng đá có tên là Trái tim Đức Mẹ. Công trình được cụ Sáu cho xây đầu tiên trong cụm di tích này. Nhà thờ dài 15,3 m, rộng 8,5m, cao 6 m. Hầu hết nền, cột, xà, tường, chấn song, tháp hay bàn thờ đều bằng đá, do đó người Phát Diệm quen gọi là Nhà thờ Đá. Toàn bộ phần mộc, nội thất nhà thờ và các bức vách hai bên được làm bằng gỗ lim thân lớn. Lợp mái là ngói mũi hài, loại ngói truyền thống ở các đình chùa.

Bom đạn không thể tàn phá!

Gần 130 năm đã trôi qua, công trình kiến trúc này phải chịu đựng sự khắc nghiệt của thời gian và chiến tranh. Năm 1953, súng đại bác của Pháp đã bắn trúng vào gian cuối phía Đông làm gẫy một tầu mái là phiên gỗ lim lớn. Năm 1972, máy bay Mỹ đã thả một chuỗi 8 quả bom suốt từ Nhà Chung ra ao hồ mạn đàng Tây, trong số đó có 4 quả khoét những hố sâu. 

Bí mật nhà thờ đá gần 130 tuổi 'độc' nhất Việt Nam ảnh 7
Non bộ trong khuôn viên nhà thờ  

Một quả rơi trúng sân đường kiệu Nhà thờ Lớn về phía Tây. 56 cánh cửa hai bên Nhà thờ thì vỡ hết 52 cánh, còn lại 4 cánh. Đứng trước quang cảnh ấy, ai cũng đau lòng. Thế nhưng, trong chuỗi 8 quả bom đó ném từ Nhà Chung đến bờ hồ nếu bom cứ hướng theo quả thứ nhất thì những quả sau sẽ rơi trúng Nhà thờ Lớn và Phương Đình. Ấy thế nhưng bom cứ rơi lệch vào chỗ trống. Và do đó, người Phát Diệm tin rằng, có bàn tay che chở nên công trình của cha ông được giữ lại cho hậu thế, bom đạn không thể tàn phá được.

Bí mật nhà thờ đá gần 130 tuổi 'độc' nhất Việt Nam ảnh 8
 Nguyên liệu xây dựng tại quần thể chủ yếu là đá xanh và đá ngọc thạch

Nay, du khách đến thăm vãn có thể thấy Phương Đình và Nhà thờ Lớn với mái cong cổ kính và duyên dáng như xưa. Nhưng khách khó hình dung được sự công phu của quá trình phục dựng, mấy trăm người thợ vất vả trong năm năm trời đã tỉ mỉ tháo dỡ toàn bộ mái xem xét từng mộng gỗ, thay từng phiến đá, từng cây xà chiếc hoành… bằng phương pháp thủ công. 

Các nhà thờ phần lớn bằng gỗ, một vật liệu rất dễ bị hư hại. Do đó, người Phát Diệm nói riêng và người Ninh Bình nói chung đang được trao cho một trách nhiệm lớn là phải gìn giữ, trùng tu nhà thờ theo đúng nguyên trạng, tức bảo toàn một di sản văn hóa dân tộc. 

Quần thể kiến trúc nhà thờ Phát Diệm đã được xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia năm 1988. Tỉnh Ninh Bình và các cơ quan chức năng đang hoàn thiện hồ sơ đề nghị Unesco công nhận nhà thờ Phát Diệm là di sản văn hóa thế giới.

Phương Thanh – Công Thành
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

170 tấn hàng nghĩa tình của Đảng Bộ, chính quyền và nhân dân Bắc Giang hướng về Miền Nam

Đồng chí Lê Thị Thu Hồng - PBT TT Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh phát biểu tại lễ ra quân.
(PLVN) - Ngày 27/7/2021, 170 tấn hàng hóa, nhu yếu phẩm và vật tư chống dịch do nhân dân Bắc Giang đóng góp sẽ lên đường vào miền Nam thân yêu. Những món quà không nhiều về vật chất nhưng nặng ân tình này không chỉ là lời cảm ơn của nhân dân Bắc Giang với sự giúp đỡ của cả nước trong lúc khó khăn, mà đó còn là trách nhiệm, nghĩa vụ của mỗi người Việt Nam trong lúc đại dịch hoành hành trên đất nước thân yêu này.

Thăng trầm “dòng nhựa trắng”

Một phân xưởng sơ chế mủ cao su tại Bình Phước.
(PLVN) - Về Bình Phước những ngày đầu tháng 7, chúng tôi cảm nhận được niềm vui trên những nông trường cao su đang vào mùa cạo mủ. Bà con nông dân trong vùng phấn khởi vì giá mủ rục rịch tăng và kỳ vọng lớn về một vụ mùa cho năng suất cao, sau nhiều năm thăng trầm cùng dòng nhựa trắng.

Hội Chữ thập đỏ tỉnh Bắc Giang hỗ trợ tích cực trong công tác phòng, chống dịch Covid 19

Hội Chữ thập đỏ tỉnh Bắc Giang hỗ trợ tích cực trong công tác phòng, chống dịch Covid 19
(PLVN) - Diễn biến phức tạp của dịch Covid-19 gây ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống của người dân. Với tinh thần "Chữ thập đỏ - vì mọi người, ở mọi nơi", các cấp Hội Chữ thập đỏ trên địa bàn tỉnh Bắc Giang đã huy động, kêu gọi mọi nguồn lực tổng giá trị đạt trên 33 tỉ đồng để giúp đỡ, chia sẻ khó khăn cùng chính quyền và người dân tham gia phòng, chống dịch.

“Làng thông minh” - biểu tượng xanh của Bình Dương

“Làng thông minh” - biểu tượng xanh của Bình Dương
(PLVN) - Theo kế hoạch đến năm 2025, cùng với xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu, tỉnh Bình Dương sẽ có “Làng thông minh” đầu tiên. Đây sẽ là nơi đáng sống, thân thiện môi trường thiên nhiên, vừa là nơi phát triển nông nghiệp thông minh, phát triển du lịch sinh thái, trở thành một biểu tượng xanh cho Bình Dương.

Khám phá núi lửa quy mô bậc nhất Đông Nam Á

Cụm núi lửa Nâm Kar thuộc Công viên Địa chất toàn cầu Đắk Nông (Ảnh Võ Anh Tú).
(PLVN) - Không chỉ gắn liền với không gian văn hoá Cồng chiêng Tây Nguyên, miền đất của những âm điệu, Đắk Nông còn có những ngọn núi lửa được đánh giá là di sản sống, vẫn còn khá nguyên vẹn, lưu giữ những nét đẹp hoang sơ với kết cấu độc đáo, được UNESCO xác lập kỷ lục về quy mô, độ dàilớn nhất Đông Nam Á.

Bát cơm quả trứng đưa người về bên kia núi

Bát cơm quả trứng đưa người về bên kia núi
(PLVN) - Quê tôi gọi bát cơm quả trứng cúng người vừa mất là: “cơm đặt đầu” nghĩa là bát cơm đặt phía trên đầu giường người vừa mất. Bát cơm đó có ý nghĩa vô cùng lớn lao, nên người Việt đã gìn giữ, duy trì qua nhiều ngàn năm không mất.

Những ngọn gió ngát hương…

Những ngọn gió ngát hương…
(PLVN) - Như là đất, là nước, là ánh mặt trời, là lá hoa và những ngọn gió thơm hương... cứ tự tại, an nhiên và cần mẫn dâng hiến cho đời. Lặng lẽ, khiêm cung nhưng cũng đầy kiêu hãnh.

Nét văn hóa đặc sắc trên từng sợi thổ cẩm S’Tiêng

Thổ cẩm S’Tiêng được làm hoàn toàn thủ công.
(PLVN) - Nghề dệt thổ cẩm từ lâu đã trở thành nét văn hoá không thể thiếu trong đời sống vật chất và tinh thần của người đồng bào S’Tiêng. Dệt thổ cẩm do người phụ nữ đảm nhiệm, ngoài việc phục vụ nhu cầu thiết yếu trong gia đình, còn là lễ vật cho những lễ hội truyền thống.

Bí ẩn đáng kinh ngạc bên trong tấm bản đồ cổ đại

Các mảnh sót lại của bản đồ Piri Reis thấy bờ biển miền Trung và Nam Mỹ.
(PLVN) - Châu Nam Cực từng có thời kỳ sông ngòi chằng chịt, cây cối rậm rạp, sa mạc lớn nhất thế giới Sahara từng là một vùng đất màu mỡ. Đây chỉ là số ít trong số rất nhiều đặc điểm đáng kinh ngạc của những tấm bản đồ cổ đại. Điều đó chứng tỏ các nhà thám hiểm cổ đại đã có một hệ thống bản đồ phức tạp, chi tiết và tinh vi, có độ chính xác rất cao nếu so với bản đồ chúng ta đang có ngày nay.

Kỳ thú về vùng đất mang tên "Đám lá tối trời" ở miền Tây Nam bộ

Rừng dừa nước ngày nay là hình ảnh quen thuộc trong hoạt động du lịch các tỉnh miền Tây Nam bộ.
(PLVN) - Tại vùng miền Tây Nam Bộ có địa danh mang tên khá kỳ lạ, mang đặc trưng xứ sở thuở xa xưa là Đám lá tối trời. Điều thú vị là ít nhất có 4 tỉnh có địa danh trên, trong đó nổi tiếng nhất là Đám lá tối trời ở vùng Gò Công Đông, Tiền Giang, nơi gắn liền với Anh hùng dân tộc Trương Định – thủ lĩnh phong trào chống Pháp thế kỷ XIX.